KEITH JARRETT



Opracowała Ewa Kałużna

8 maja 1945 urodził się KEITH JARRETT amerykański pianista, kompozytor muzyki jazzowej i poważnej. Jego nagranie "The Köln Concert" jest do dziś najlepiej sprzedającą się płytą. Zaczął grać na fortepianie w wieku trzech lat. Bardzo wcześnie zaczął też komponować - swoje trasy koncertowe z repertuarem, złożonym z utworów klasycznych i własnych kompozycji, odbywał jako zawodowy muzyk nie mając jeszcze jedenastu lat. Na początku lat 60. Jarrett zamieszkał w Nowym Jorku, gdzie jego grę usłyszał, a następnie zaprosił do swego zespołu Jazz Messengers, Art Blakey. U Blakey'a Keith pozostał jedynie przez kilka miesięcy, wystarczyło to jednak, by nadać własnej grze bardziej czytelne piętno indywidualności l.facebook.com www.youtube.com W drugiej połowie lat 60. Jarrett stworzył trio z Charlie Hadenem i Paulem Motianem. Pierwszy album Jarretta jako lidera tria, "Life Between the Exit Signs", został wydany w 1968 l.facebook.com www.youtube.com W 1970 Jarrett rozpoczął współpracę z Milesem Davisem. W zespole Davisa Jarrett grał zarówno na organach elektronicznych, jak i na pianinie elektrycznym, na przemian z Chickiem Coreą. Instrumenty te można usłyszeć na niektórych nagraniach z 1970, m.in. podczas występu na The Isle of Wight Festival, zachowanym na filmie i płycie "Miles Electric: A Different Kind of Blue" l.facebook.com www.youtube.com l.facebook.com www.youtube.com Po odejściu Corei z zespołu Davisa, Jarrett często grał na pianinie i na organach jednocześnie. Pomimo rosnącej niechęci do elektrycznych instrumentów, Jarrett kontynuował pracę z szacunku dla Davisa i ze względu na pragnienie pracy z DeJohnette. Jarrett wystąpił w kilku albumach Davisa. Jego grę na keyboardzie słychać m.in. w albumie "Live-Evil" l.facebook.com www.youtube.com Gra także na organach elektrycznych na płycie "Get Up With It" l.facebook.com www.youtube.com 1971 The Berlin Concert Keith Jarrett & Miles Davis Live l.facebook.com www.youtube.com 1970 "Miles Davis Gets Funky with Keith Jarrett" Live (Miles Davis, Gary Bartz, Keith Jarrett, Michael Henderson, Ndugu Leon Chancler, Don Alias) l.facebook.com www.youtube.com W latach 1971-1976 do istniejącego już trio z Hadenem i Motianem Jarrett dodał saksofonistę Deweya Redmana. Tak powstał słynny Amerykański Kwartet, który był często uzupełniany przez dodatkowego perkusistę, a czasami też gitarzystę. Członkowie kwartetu grali na różnych instrumentach, z Jarrettem na saksofonie i perkusji sopranowej oraz na fortepianie. Grupa nagrała aż 13 albumów, m.in. "El Juicio (The Judgment)" 1971 l.facebook.com www.youtube.com Kompozycje Jarretta i silna muzyczna tożsamość członków zespołu nadały kwartetowi bardzo charakterystyczny dźwięk. Ich muzyka to połączenie free jazzu, muzyki pop-bop, gospel i egzotycznych wschodnich improwizacji l.facebook.com www.youtube.com Również w latach 70. Jarrett prowadził tzw. Europejski Kwartet, z saksofonistą Janem Garbarkiem, basistą Palle Danielssonem i perkusistą Jonem Christensenem. Europejski Kwartet grał w stylu zbliżonym do Amerykańskiego Kwartetu, ale z wieloma elementami europejskich wpływów muzyki folkowej i klasycznej Live Oslo 1974 l.facebook.com www.youtube.com Poza graniem w zespole, Jarrett nieprzerwanie występował również solo. W 1971 wydał pierwszą solową płytę studyjną - "Facing You". Solowe albumy studyjne to jedynie skromna pozycja w katalogu Jarretta. W 1973 zaczął także grać całkowicie improwizowane koncerty solowe, a popularność tych obszernych nagrań koncertowych sprawiła, że do dziś jest on jednym z najlepiej sprzedających się artystów jazzowych w historii. Albumy koncertowe Jarretta to m.in. "Solo Concerts: Bremen/Lausanne (1973)", "Sun Bear Concerts (1976)", "Dark Intervals" (1987), "Paris Cocnert" (1988), "Vienna Concert" (1991), "La Scala" (1995). Jeden z tych koncertów został nagrany w Kolonii w 1975 i opatrzony tytułem "The Köln Concert". Jest to do dziś najpopularniejszy album Jarretta l.facebook.com www.youtube.com 1984 Tokyo Solo Concert Live l.facebook.com www.youtube.com W latach 90. u Jarretta zdiagnozowano zespół chronicznego zmęczenia, które objawia się ciągłym zmęczeniem mięśni. Przez ponad rok nie ruszał się z łóżka. Choroba była tak obezwładniająca, że nie wystarczało mu sił na rozmowę trwającą ponad 3 minuty. Powoli, pokonując chorobę, zaczął grać po 10-15 minut, co zaowocowało dziełem "The Melody At Night With You" (1999). Album był oryginalnym prezentem świątecznym dla drugiej żony Rose Anne l.facebook.com www.youtube.com Pierwsze solowe koncerty Jarretta po chorobie, w przeciwieństwie do wcześniejszych koncertów (na ogół były to ciągłe improwizacje trwające 30-40 minut), składały się z połączonej serii krótszych improwizacji (niektóre z nich trwały zaledwie półtorej minuty, kilka - 15 lub 20 minut). We wrześniu 2005 w Carnegie Hall Jarrett wykonał swój pierwszy od ponad dziesięciu lat solowy koncert w Ameryce Północnej, wydany rok później jako podwójny zestaw płyt "The Carnegie Hall Concert 2006" l.facebook.com www.youtube.com Pod koniec 2008 wystąpił solo w Salle Pleyel w Paryżu oraz w londyńskiej Royal Festival Hall. Po raz pierwszy od 17 lat Jarrett grał solo w Paryżu i Londynie. Nagrania z tych koncertów zostały wydane w 2009 na albumie "Paris/London: Testament". Od 1983 Jarrett stale współpracuje z basistą Garym Peacockiem i perkusistą Jackiem DeJohnette'em, współtworząc Keith Jarrett The Standards Trio, które nagrało liczne albumy koncertowe i studyjne (większość to improwizacje grupowe), m.in. "Standards Live" (1985) l.facebook.com www.youtube.com "The Cure" (1990) l.facebook.com www.youtube.com "Bye Bye Blackbird" (1991) - nagranie poświęcone Milesowi Davisowi l.facebook.com www.youtube.com Jarrett w swojej karierze grał także na klawesynie, klawikordzie, organach, saksofonie sopranowym, perkusji i wielu innych instrumentach. Często grał na saksofonie i różnych formach perkusji w Amerykańskim Kwartecie. Jednak na większości swoich nagrań w ciągu ostatnich 20 lat grał wyłącznie na akustycznym fortepianie. Mówi z pewnym żalem o swojej decyzji rezygnacji, w szczególności z gry na saksofonie. Jednym z znaków rozpoznawczych Jarretta są jego częste i głośne wokalizy. Jest on również bardzo aktywny fizycznie podczas gry. Zachowania te występują w jego jazzowych i improwizowanych solowych występach, ale gdy gra klasyczny repertuar - w większości przypadków są nieobecne. Jarrett jest wyjątkowo nietolerancyjny wobec hałasu publiczności, zwłaszcza podczas solowych występów improwizowanych. Czuje, że zewnętrzny szum wpływa na jego muzyczne inspiracje i odciąga go od czystości dźwięku. Na przykład uważa, że krople kaszlu z widowni docierają do niego w chłodne dni - przestaje wówczas grać. Narzeka także na fotografowanie przez widownię i potrafi występować w ciemności, by temu zapobiec. Jest też gorącym przeciwnikiem elektrycznych instrumentów. Jarrett mieszka na XVIII-wiecznej farmie w Oxford Township w New Jersey, w wiejskim okręgu Warren. Używa przekształconej stodoły jako studia nagrań i miejsca do ćwiczeń. Ciekawostką jest fakt, że publiczność, a nawet inni muzycy, bywają czasami przekonani, że Jarrett jest czarny - ze względu na odcień karnacji. Keith opowiada o incydencie, kiedy czarny muzyk jazzowy Ornette Coleman podszedł do niego za kulisami i powiedział coś w rodzaju: "Człowieku, musisz być czarny, po prostu musisz być czarny!", na co Jarrett odpowiedział: "Wiem, wiem, pracuję nad tym". Dyskografia: l.facebook.com en.wikipedia.org W 2015 wydano płytę "Creation". Muzykę na album Jarrett wyselekcjonował z jego koncertów w Japonii, Kanadzie i Europie w okresie kwiecień-lipiec 2014 l.facebook.com www.youtube.com W 2016 ukazała się solowa płyta koncertowa Jarretta "A Multitude of Angels", która została pierwotnie nagrana osobiście przez Jarretta w październiku 1996, podczas czterech koncertów we Włoszech l.facebook.com www.youtube.com 2 marca 2018 wydano najnowszą płytę koncertową tria Jarrett/Peacock/DeJohnette - "After the Fall",która była pierwotnie nagrana 14 listopada 1998, podczas recitalu w Newark, New Jersey w 1998 www.youtube.com www.youtube.com Recenzja Dionizego Piątkowskiego: jazz.pl jazz.pl