Carla Bley

Oprac. Ewa Kałużna, Fot. Michael Höfner


11 maja 2019 r. swoje 83. urodziny świętuje First Lady of the Avant-Garde - amerykańska pianistka jazzowa, kompozytorka, aranżerka i producentka muzyczna. Jest czołową przedstawicielką eksperymentalnego jazzu orkiestrowego... CARLA BLEY
(właśc. Lovella May Borg; ur. 11 maja 1936).
Ojciec Carli, Emil Borg, był nauczycielem gry na fortepianie i organistą kościelnym. Pod jego kierunkiem zaczęła uczyć się muzyki już w wieku trzech lat.
Śpiewała w chórze kościelnym, a kiedy urosła na tyle, by dosięgnąć stopami pedałów, grała także na organach podczas ślubów i uroczystości pogrzebowych.
Jej matka, Arline Anderson, zmarła, gdy dziewczynka miała osiem lat.

W szkole, w wieku 12 lat, Carla podjęła pierwszą pracę zarobkową, jako akompaniatorka na pozalekcyjnych zajęciach kółka tanecznego.
Kiedy skończyła 15 lat i dziesiątą klasę, porzuciła szkołę średnią, i zatrudniła się w sklepie muzycznym.
Zaczęła też grywać solo na fortepianie w barach. Jej repertuar składał się głównie z utworów muzyki popularnej i klasycznej, ale z czasem zainteresowała się jazzem.

Zamierzając gruntownie zapoznać się z nową dla siebie muzyką, w wieku 19 lat wyjechała do Nowego Jorku.
Na utrzymanie zarabiała jako sprzedawczyni papierosów w słynnym klubie jazzowym "Birdland".
Przysłuchiwała się tam grze największych ówczesnych gwiazd jazzu, z którymi także przy okazji nawiązała znajomości.
Poznała m.in. awangardowego pianistę, Paula Bleya, z którym zaczęła jeździć w trasy koncertowe pod nazwiskiem scenicznym Karen Borg. Paul zachęcił ją do pisania muzyki dla jego zespołu.
Kiedy oboje zamieszkali w Los Angeles, gdzie pianista podpisał stały kontrakt na występy w klubie "Hillcrest", Carla skupiła się na komponowaniu. Dorywczo pracowała jako pianistka w barach i kawiarniach.
W Kalifornii w 1957 poślubiła Paula Bleya. Wtedy też zmieniła nazwisko i imię na Carla Bley.

W owym czasie członkiem grupy Bleya był współtwórca free jazzu, saksofonista Ornette Coleman, którego gra wywarła duży wpływ na dalszą twórczość kompozytorską Carli.
Po powrocie do Nowego Jorku na początku lat 60., jej utwory zaczęli włączać do swojego repertuaru i nagrywać tak znani muzycy, jak George Russell, Jimmy Giuffre, Tony Williams czy Art Farmer.

Aby poznać jak największe spektrum jazzu i usłyszeć czołowych wykonawców, Carla przez ponad rok pracowała jako szatniarka w kinoteatrach i w "Jazz Gallery".
Sama również występowała - miała angaż w jednej z kawiarni w Greenwich Village, której stałymi gośćmi byli nowojorscy jazzmani. Przez krótki okres grała także, obok modernisty saksofonowego Pharoaha Sandersa, w big-bandzie Charlesa Moffetta.

W 1964 zaangażowała się w działania Jazz Composers Guild - organizacji i zarazem orkiestry, skupiającej najbardziej nowatorskich muzyków nowojorskich.
Poznała wtedy trębacza i kompozytora, Michaela Mantlera, z którym założyła Jazz Composer's Orchestra, a następnie Jazz Composer's Orchestra Association (JCOA) - zrzeszenie, mające na celu promocję niekonwencjonalnych form jazzu.
Z Mantlerem związała się również prywatnie. W 1965 rozwiodła się z Bleyem, zachowując jednak nazwisko ze względów profesjonalnych.
W 1966 przyszła na świat jedyna córka Mantlera i Carli - Karen.

W końcu lat 60. Carla współprowadziła z Mike'em Mantlerem zespół Jazz Composer's Orchestra. W pomniejszonym składzie, jako grupa Jazz Realties, występowali w Europie i wydali m.in. płytę "Jazz Realities 66", nagraną w składzie
Carla Bley - piano
Mike Mantler - trumpet
Steve Lacy - soprano sax
Kent Carter - bass
Aldo Romano - drums



W tym czasie Bley zrealizowała także szereg innych projektów.
W 1967 wibrafonista Gary Burton nagrał ze swoją orkiestrą, w której występowali gitarzysta Larry Coryell i saksofonista Gato Barbieri, cykl jej utworów - "A Genuine Tong Funeral", co zwróciło na nią uwagę szerokiej publiczności:
Gary Burton - vibraphone
Carla Bley - piano, organ, conductor
Larry Coryell - guitar
Steve Lacy - soprano saxophone
Leandro "Gato" Barbieri - tenor saxophone
Jimmy Knepper - trombone, bass trombone
Michael Mantler - trumpet
Howard Johnson - tuba, baritone saxophone
Steve Swallow - bass
Bob "Lonesome Dragon" Moses - drums



Skomponowała i zaaranżowała też dla zespołu Charliego Hadena, Liberation Music Orchestra, utwory, które wypełniły album "The Ballad of the Fallen"



W 1971 ukończyła dzieło, nagrywane w latach 1968-1971, które ugruntowało jej pozycję artystyczną - operę jazzową "Escalator Over the Hill (EOTH)", z tekstami amerykańskiego poety, Paula Hainesa.
Nagrana przez Jazz Composer's Orchestra, opera zdobyła francuską nagrodę fonograficzną - Oscar du Disque de Jazz



"Escalator Over The Hill" - Rehearsals (próby nagraniowe)



Muzycy, biorący udział w oryginalnym nagraniu "EOTH", grali w różnych kombinacjach, obejmujących szeroki zakres gatunków muzycznych - od muzyki teatralnej Kurta Weilla, po free jazz, rock i muzykę indyjską.
Wśród wokalistów znalazła się młoda, i jeszcze stosunkowo mało znana, Linda Ronstadt, obok Jeanne Lee i Sheili Jordan.
Pojawiła się tam też 4-letnia córka Carli i Mantlera - Karen. Wśród muzyków wystarczy wymienić takie nazwiska, jak Gato Barbieri, Sam Brown, Jack Bruce, Don Cherry, Charlie Haden, Michael Mantler, John McLaughlin, Paul Motian, Don Preston i wielu innych.

W tym też czasie Carla, wraz z Mantlerem, utworzyła The New Music Distribution Service - firmę non-profit, działającą do 1990, a zajmującą się dystrybucją nagrań współczesnej muzyki eksperymentalnej, dokonanych przez małe wytwórnie niezależne.
W 1972 otrzymała stypendium Guggenheim Fellowship, będące w istocie nagrodą finansową.
Dzięki niej założyła - również wspólnie z Mantlerem - wytwórnię płytową WATT, która zainaugurowała działalność albumem "Carla's Tropic Appetites"



W 1974 nowojorska grupa The Ensemble zamówiła u Bley utwór na zespół kameralny.
Powstała kompozycja "3/4 for Piano and Orchestra", wykonywana pod dyrekcją Dennisa Russella Daviesa, z Keithem Jarrettem jako solistą.
Później utwór nagrała sama Bley i umieściła na płycie "13 for Piano and Two Orchestras and 3/4 for Piano and Orchestra", wydanej przez WATT w 1975



W tym samym roku przez sześć miesięcy przebywała w Londynie, grając w grupie jazz-rockowej Jack Bruce Band, w składzie której znajdował się m.in. Mick Taylor



Po rozpadzie Jack Bruce Band, Carla postanowiła wrócić do Stanów Zjednoczonych i założyć własny zespół.
Przez następne sześć lat formacja The Carla Bley Band, złożona z sześcioosobowej sekcji dętej i sekcji rytmicznej, występowała w Europie i Japonii oraz sporadycznie w USA - Carla Bley Band at Festival International De Jazz De Montreal, Live 1983



Ze swoim zespołem Bley nagrała pięć płyt dla wytwórni WATT oraz muzykę do filmowego thrillera "Mortelle Randonnée", w reż. Claude'a Millera



Realizowała w tym okresie również inne przedsięwzięcia. Była m.in. współproducentką albumu z jej kompozycjami "Fictitious Sports", który nagrał Nick Mason, perkusista zespołu Pink Floyd



Zaaranżowała fragmenty muzyki z filmu Federico Felliniego "Osiem i pół" na płytę "Amarcord" Hala Willnera, honorującą twórczość Nino Roty



W późniejszym czasie zrealizowała z Willnerem jeszcze dwa tribute albumy - "That's the Way I Feel Now" (z utworem "Misterioso"), dedykowany Theloniousowi Monkowi



oraz "Lost in the Stars", poświęcony Kurtowi Weillowi



Współpracowała regularnie z Charlie'em Hadenem przy nagraniach jego płyt - "Liberation Music Orchestra" 1969, "The Ballad of the Fallen" 1983, "Dream Keeper" 1990, "Not in Our Name" 2005



W 1985 wydała płytę "Night-Glo", którą opatrzyła nazwiskiem Steve'a Swallowa jako współlidera.
Steve Swallow, gitarzysta basowy, od końca lat 70. uczestniczył niemal we wszystkich realizacjach muzycznych Carli.
Okazjonalnie występowali w duecie, co z czasem przerodziło się w zorganizowane przedsięwzięcie, które zaowocowało albumami "Duets", "Go Together" czy "Are We There Yet?".

Jesienią 1990 Bley została profesorem wizytującym w College of William & Mary w Williamsburgu.
W trakcie semestru wzięła urlop, podczas którego odbyła tournée w Europie oraz nagrała płytę "The Very Big Carla Bley Band".
Album ten zdobył Prix Jazz Moderne francuskiej Académie du Jazz



Na początku 1991 Carla rozstała się z Michaelem Mantlerem, a jej kolejnym partnerem życiowym został Steve Swallow.
W duecie często występowali w Europie i Japonii.

Latem 1992 na festiwalu jazzowym w Glasgow zaprezentowała, napisaną na zamówienie organizatorów Glasgow Jazz Festival, kompozycję na skrzypce i orkiestrę - "Birds of Paradise".
Podczas prób utworu powstał półgodzinny film dokumentalny



Bley jako kompozytorka-rezydentka Glasgow Jazz Festival poprowadziła także w ramach swojego autorskiego programu muzycznego grupę The Strathclyde Youth Band.

W następnych latach nadal prowadziła aktywną działalność artystyczną. Koncertowała w duecie ze Swallowem, a także w trio, z brytyjskim saksofonistą, Andym Sheppardem.
Jeździła na tournées ze swoim big-bandem.
Nagrywała płyty i dużo czasu poświęcała na pisanie muzyki.
Nowo powstałe kompozycje były wykonywane na całym świecie, m.in. przez hamburską orkiestrę kameralną L'Art Pour L'Art, przez Carnegie Hall Jazz Band oraz przez jej własne formacje, z którymi występowała na festiwalach jazzowych w Berlinie, Grenoble, Perugii, Detroit, Chicago, Montrealu, San Francisco.
Prowadziła również warsztaty z zakresu kompozycji i interpretacji muzyki.

W 1997 po raz pierwszy w Kolonii w Niemczech wykonano na żywo wersję opery "Escalator Over the Hill", ponownie zaaranżowaną przez Jeffa Friedmana.
W 1998 "EOTH" był prezentowany w Europie.
Kolejny występ na żywo odbył się w maju 2006 w Essen w Niemczech



W kwietniu 1999 Carla zaprezentowała w Tokio nowy zespół o nazwie 4x4, składający się z dwóch czteroosobowych sekcji - dętej i rytmicznej



Rok później koncertem w São Paulo zakończyła kontraktową działalność duetu Bley-Swallow, nie rezygnując jednakże z projektu Bley-Swallow-Sheppard.
Trio regularnie występowało i występuje nadal, głównie w Europie i Korei Południowej



W 2003 do tria dołączył perkusista z big-bandu Carli, Billy Drummond, a powstały w ten sposób kwartet otrzymał nazwę The Lost Chords.
Zespół zadebiutował w Austrii, a następnie odbył europejskie tournée, które dostarczyło materiał dźwiękowy na płytę "The Lost Chords"



W 2005 kwartet koncertował w Stanach Zjednoczonych, występując m.in. na festiwalach w Newport i Monterey.
Jesienią tego samego roku Bley, zaproszona przez Charliego Hadena, dołączyła do Liberation Music Orchestra, by zagrać z nią cykl koncertów - najpierw w nowojorskim klubie "Blue Note", a następnie kilku krajach Europy



Podczas występów orkiestry w Niemczech, dyrektor programowy Philharmonie Essen, Michael Kaufmann, zaproponował Carli stanowisko "artystki rezydującej", które miała sprawować przez rok. Pierwszym dokonaniem Bley w tym charakterze był program "Fancy Chamber Music", który wykonała w Essen ze Swallowem i lokalnymi muzykami.
Następnie przygotowała duży koncert z udziałem big-bandu studenckiego, a niedługo później wystawiła swoją operę "Escalator Over The Hill".
Zakończenie tej "rezydentury" zwieńczył w grudniu 2006 świąteczny program "Carla's Christmas Carols", złożony z kolęd tradycyjnych i utworów, specjalnie skomponowanych na tę okazję



Reminiscencją programu była, wydana w listopadzie 2009, płyta "Carla's Christmas Carols"



Pochodzące z tej płyty kolędy i pastorałki Bley zaprezentowała polskiej publiczności podczas koncertu w Filharmonii Warszawskiej w grudniu 2010.
Dyskografia

https://en.wikipedia.org/wiki/Carla_Bley_discography 83-letnia Carla Bley wciąż jest aktywną artystką na wszystkich polach prowadzonej przez siebie działalności.

Najnowszy album autorski to "Andando el Tiempo" z 2015, nagrany w składzie:
Carla Bley - piano
Andy Sheppard - soprano saxophone, tenor saxophone
Steve Swallow - bass guitar.
To trzeci album tria.
Płyta po raz pierwszy od ośmiu lat zawiera utwory wyłącznie autorstwa Carli Blay.
Płyta ta to medytacja nad uzależnieniem i wyzdrowieniem, inspirowana walką przyjaciela z alkoholizmem



W 2016 ukazał się album "Time/Life (Song for the Whales and Other Beings)" orkiestry Charlie'ego Hadena, Liberation Music Orchestra, na który utwory skomponowała i zaaranżowała Carla Bley.
Płyta zawiera dwa utwory z ostatniego występu Hadena z jego orkiestrą oraz dodatkowe nagrania studyjne, ukończone po jego śmierci w 2014.
Carla Bley i Steve Swallow wystąpili na tym albumie, razem z dziesięcioma członkami orkiestry Hadena



Posłuchajmy także:
Carla Bley Band - "Médiathèque Jazz", Festival International de Jazz de Montréal, Live 1983



Carla Bley Band - "Caucasian Bird Riffles" from album "Carla's Tropic Appetites", Live



The Very Big Carla Bley Band - JazzFest Berlin, Live Full Concert 1990



Carla Bley and Steve Swallow - "Lawns" Live 2008



Charlie Haden Liberation Music Orchestra with Carla Bley - "Throughout" Live 2013



Carla Bley Trio - "Andando el Tiempo" at "New Morning", Paris, Live 2015



Carla Bley Trio - "Lawns" at Jarasum Jazz Festival, Live 2018



HAPPY 83rd BIRTHDAY to CARLA BLAY !!!