18. Zostali po drodze w Palestynie

II wojna światowa zmieniła losy wszystkich Polaków.
Przedstawiamy historie muzyków jazzowych, którzy:
– uniknęli wojennej tragedii
– walczyli w wojnie obronnej we wrześniu 1939 roku
– zginęli z rąk okupanta
– przeżyli wojnę w Polsce będąc obcokrajowcami
– grali w lokalach dla Polaków
– grali w lokalach tylko dla Niemców
– trafili do obozów koncentracyjnych
– zostali zamknięci w gettach
– koncertowali na terenie Związku Radzieckiego
– przebyli szlak bojowy z Armią Andersa
– zostali po drodze w Jerozolimie
– byli członkami Polskiej YMCA
– pozostali po wojnie za granicą
– zamieszkali po wojnie w Polsce
Opracowanie Andrzej Rumianowski
na podstawie książki Krzysztofa Karpińskiego
i materiałów historycznych zebranych w Muzeum Jazzu .

Podczas przemarszu z Iranu przez Palestynę wielu żołnierzy pochodzenia żydowskiego zdecydowało się na ucieczkę z armii i pozostanie na terenach historycznie żydowskich .

Jak pisze Norman Davies w księdze „Szlak nadziei. Armia Andersa, szlak przez trzy kontynenty”
– Proces dezercji w Palestynie nie został nigdzie szczegółowo opisany, ale wygląda na to, że odbywał się etapami.
Na początku, gdy wojsko zakładało obozy w odludnych miejscach dezercje były w zasadzie niemożliwe.

Dezercje rozpoczęły się w sierpniu 1943 roku, kiedy Armia zaczęła dawać żołnierzom przepustki. W ciągu pierwszych tygodni około 800 żołnierzy nie wróciło do swoich jednostek. W dezercjach pomagały im różne organizacje syjonistyczne.

Spytany o tę kwestię dwadzieścia lat później Anders przyznał, że potajemnie wydał rozkazy, aby nie ścigać dezerterów. – Uważałem, że ci Żydzi, którzy za swój obowiązek uważali walkę o wolność Palestyny*, mieli do tego prawo. Anders wyrażał zgodę na tzw. „urlopowanie” będące administracyjną formą akceptacji tych dezercji.
 
 
 
 
 
 
 
 
* Przed rokiem 1948 termin „Palestyna” odnosił się do obszaru geograficznego zarządzanego przez Wielką Brytanię, a nie do suwerennego państwa arabskiego.

           Menachem Begin (w mundurze Armii Andersa) z żoną w Palestynie.
Fot. z książki:
Norman Davies „Szlak nadziei. Armia Andersa, szlak przez trzy kontynenty”

Wśród obywateli żydowskich, pozostałych na bliskim wschodzie była grupa ponad 100 polskich muzyków.

W Palestynie, szeregi Armii Andersa opuściło ponad 1,5 tysiąca żołnierzy pochodzenia żydowskiego. Pozostali oni w rejonie Tel Awiwu by walczyć o niepodległość Izraela.

Państwo Izrael powstało w maju 1949 roku. Premierem jego w późniejszych latach (1977–1983) był urodzony i wykształcony w Warszawie były żołnierz Armii Andersa, laureat Pokojowej Nagrody Nobla za rok 1978, kapral Menachem Begin.

HENRYK GOLD

skrzypek, aranżer, dyrygent i kompozytor

Pod koniec 1939 roku przedostał się do Lwowa, gdzie spotkał Jerzego Petersburskiego. Pod egidą filharmonii w Mińsku w jej filii w Białymstoku założyli wspólnie orkiestrę, która koncertowała w większych miastach Związku Radzieckiego.
Z Armią Andersa w końcu 1942 r., jako członek orkiestry Henryka Warsa, Gold dotarł przez Teheran do Palestyny. W tym czasie z Jerzym Petersburskim i Fredem Melodystem odłączył się od Armii Andersa stworzył trio, które w składzie: skrzypce, fortepian i wiolonczela, koncertowało przy ważniejszych okazjach w Tel Awiwie i Bagdadzie.

Po wojnie, wyjechał do Wielkie Brytanii, potem do Palestyny, Brazylii, Paryża i Nowego Jorku, gdzie zmarł 6 stycznia 1977 roku

73. JERZY PETERSBURSKI – (12) odc (18) odc
złe zdjęcie
kompozytor, band-leader i pianista

We wrześniu 1939 r. wyjechał do Białegostoku, gdzie z Zygmuntem Karasińskim współpracował w Teatrze Miniatur, a po likwidacji zespołu dotarł do Lwowa. Ze spotkanym tam Henrykiem Goldem podjął nieudaną próbę założenia orkiestry. Wkrótce obydwaj powrócili do Białegostoku i zatrudnili się w organizowanej właśnie filii Filharmonii Mińskiej. Tam też z pochodzącym z Katowic Stanisławem Landauem stworzyli orkiestrę, z którą koncertowali w całym Związku Radzieckim. 

Petersburski współpracował też z estradowymi orkiestrami Izaaka Dunajewskiego i Leonida Utiosowa. W 1940 r. przebywał w Moskwie i tam napisał Niebieską chusteczkę, która stała się słynna nie tylko w ZSRR. W 1942 r. wraz z orkiestrą wstąpił do armii Andersa i jako sierżant 1. Pułku przeszedł z nią szlak bojowy. 
W Iraku wspólnie z Henrykiem Goldem (skrzypce) i Fredem Melodystem (wiolonczela) stworzył trio, z którym występował podczas reprezentacyjnych przyjęć, a następnie udał się do Tel Awiwu, gdzie występował jako pianista w teatrze Ohel. Jeszcze w 1942 r. znalazł się w Kairze i prowadził audycje radiowe dla żołnierzy. Potem dotarł do Włoch.
Po demobilizacji w 1947 r. wyjechał do Brazylii (Rio de Janeiro i São Paulo) i przez dwa lata grał w duecie fortepianowym z Alfredem Schützem (kompozytorem Czerwonych maków na Monte Cassino), wielokrotnie improwizując na temat własnych kompozycji

62. ALFRED MELODYSTA – (3) odc (12) odc(11) odc

kompozytor, aranżer, wiolonczelista, skrzypek

We wrześniu 1939 r. został zmobilizowany i w stopniu sierżanta wziął udział w wojnie obronnej (3). Po kapitulacji przedostał się do Lwowa, gdzie grał w orkiestrze teatralnej. W 1942 r. wstąpił do Armii Andersa (12)
Po wyjściu Armii Andersa ze Związku Radzieckiego prowadził reprezentacyjne trio z Jerzym Petersburskim i Henrykiem Goldem (11)

TONY LEWITYN (LEVITYN)

skrzypek, wiolonczelista, pianista, saksofonista

Przed wybuchem drugiej wojny światowej występował z orkiestrą Ady’ego Rosnera i pozostał z nią nadal związany w ZSRR w czasie wojny. W 1942 r. wstąpił do armii Andersa, z którą dotarł do Palestyny, tam pozostał. Walczył podczas wojny palestyńsko-izraelskiej w latach 1948-1949 i został ranny w prawą rękę, co uniemożliwiło mu grę na saksofonie.

ROMAN MESSING

skrzypek, dyrygent

Po wybuchu wojny związał się z orkiestrą Ady Rosnera.
Z Armią Andersa dotarł do Palestyny i tam pozostał.