wrz 23 2026
19. Powstanie warszawskie. 1 sierpnia 1944 r.
| POPRZEDNI ODCINEK | WSZYSTKIE ODCINKI | NASTĘPNY ODCINEK |
II wojna światowa zmieniła losy wszystkich Polaków.
Przedstawiamy historie muzyków jazzowych, którzy:
– uniknęli wojennej tragedii
– walczyli w wojnie obronnej we wrześniu 1939 roku
– zginęli z rąk okupanta
– przeżyli wojnę w Polsce będąc obcokrajowcami
– grali w lokalach dla Polaków
– grali w lokalach tylko dla Niemców
– trafili do obozów koncentracyjnych
– zostali zamknięci w gettach
– koncertowali na terenie Związku Radzieckiego
– przebyli szlak bojowy z Armią Andersa
– zostali po drodze w Jerozolimie
– byli członkami Polskiej YMCA
– pozostali po wojnie za granicą
– zamieszkali po wojnie w Polsce
Opracowanie Andrzej Rumianowski
na podstawie książki Krzysztofa Karpińskiego
i materiałów historycznych zebranych w Muzeum Jazzu .
W powstaniu warszawskim walczyła duża grupa muzyków jazzowych
Wycinek z wojennej gazety.
Fot. Domena publiczna
W pierwszych dniach powstania zginęło dwóch kolegów z jazzowego klubu YMCA:
– pianista, kompozytor, oficer AK STEFAN BUCHOLC
– pianista, saksofonista ZBIGNIEW STĘPOWSKI.
W powstaniu warszawskim walczyli:
– śpiewająca aktorka ANNA BRZEZIŃSKA-ŻAKOWSKA
– saksofonista WŁADYSŁAW SOSNOWSKI
– trębacz WŁADYSŁAW FIGIEL
– perkusista JANUSZ BYLIŃSKI
– pianista, kompozytor, BOGDAN NAPIERALSKI
– pianista, wokalista WITOLD ELEKTOROWICZ
– skrzypek i kompozytor, kierownik orkiestry WŁADYSŁAW PAWELEC, który po upadku powstania znalazł się w Auschwitz.
Wielu z nich trafiło do obozów poza granicami Polski:
– perkusista, akordeonista, pianista, kompozytor i pedagog JERZY ORZECHOWSKI, jak również
– piosenkarz i kompozytor ZBIGNIEW KRUKOWSKI więzieni byli w obozach jenieckich na terenie Belgii.
– klarnecista i saksofonista JULIUSZ SKOWROŃSKI w niemieckim Stalagu VII A w Moosburgu.
– pianista, kompozytor i pedagog WIKTOR MISZUŁOWICZ w niemieckich obozach: Lamsdorf (dziś Łambinowice pod Opolem) i Sandbostell
– kompozytor, pianista, krytyk muzyczny i filolog KONSTANTY RÉGAMEY w Stutthof (dziś Sztutowo pod Gdańskiem),
– saksofonista, flecista JÓZEF ROSOŁEK został osadzony w obozie Grunthal w Wirtembergii.
Powyżej na fotografii Pałac Raczyńskich przy ulicy Długiej 7, w którym mieścił się Powstańczy Szpital Chirurgiczny nr 1, gdzie śpiewała ANNA BRZEZIŃSKA–ŻAKOWSKA.
Mieczysław Fogg, urodzony 30 maja 1901 roku w Warszawie, zmarły 3 września 1990 roku w dniach powstania był jednym z najpopularniejszych piosenkarzy biorących udział w koncertach dla powstańców i ludności cywilnej.
Po wojnie występował z repertuarem znanych piosenek w kraju i ośrodkach polonijnych na różnych kontynentach.
Mieczysław Fogg wspominając swoje występy w okresie powstania warszawskiego napisał:
– Pewnego razu wziąłem udział w uroczystym koncercie z okazji Dnia Żołnierza, który odbywał się w auli wydziału „Architektury” Politechniki Warszawskiej przy akompaniamencie jazgotu karabinów maszynowych dochodzących z pobliskich ulic. Sala była wypełniona po brzegi chłopcami i dziewczętami.
Młodzi dzierżyli karabiny lub rozpylacze, u pasa wisiały granaty.
Ilu piosenkarzy na świecie miało taką publiczność?
Mieczysław Fogg, „Od palanta do belcanta,” Warszawa 2009
Spójrzmy na kalendarz wydarzeń.
Czy Powstanie Warszawskie naprawdę nie miało szansy powodzenia?
– 22 lipca 1944 roku – Radio Moskwa ogłosiło powołanie Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego (PKWN) i nadało treść tzw. Manifestu Lipcowego. Oficjalna propaganda głosiła, że dokument proklamowano w Chełmie, jednak w rzeczywistości został on zatwierdzony przez Józefa Stalina i wydrukowany w Moskwie kilka dni wcześniej. Na pamiątkę wydarzeń z 1944 roku dzień 22 lipca został ogłoszony Narodowym Świętem Odrodzenia Polski i przez cały okres Polskiej Republiki Ludowej był najważniejszym świętem państwowym oraz dniem wolnym od pracy. Oficjalnie zniesiono je dopiero w 1990 roku.
– 23 lipca 1944 roku Niemcy, przeczuwając radziecką ofensywę, rozpoczynają ewakuację z Warszawy władz i niemieckiej ludności cywilnej.
– 1 sierpnia w lewobrzeżnej i prawobrzeżnej Warszawie wybucha powstanie, mające na celu wyzwolenie miasta i przywitanie radzieckiej Armii Czerwonej jako gości, a nie wyzwolicieli.
– 10 września rozpoczynają się walki Armii Czerwonej i utworzonej w Związku Radzieckim 1 Armii Wojska Polskiego o zajęcie dzielnicy prawobrzeżnej Warszawy, czyli Pragi.
– 15 września 1944 roku następuje wyzwolenie warszawskiej Pragi.
– 2 października 1944 roku, po 63 dniach nierównej walki z niemieckim okupantem, bez uzyskania pomocy ze strony zachodnich aliantów: Anglii, Francji i Stanów Zjednoczonych, jak i radzieckiej Armii Czerwonej, czekającej od 15 września (cztery miesiące) po drugiej stronie Wisły, powstanie warszawskie w lewostronnej części miasta upada.
– 17 stycznia 1945 roku, po 4 miesiącach oczekiwania po drugiej stronie Wisły, Armia Czerwona przekroczyła rzekę i „wyzwoliła” zrównaną z ziemią lewobrzeżną stronę Warszawy.
Powstańcy warszawscy liczyli na pomoc aliantów, ta jednak nigdy nie nadeszła. Fot. Domena publiczna.
| POPRZEDNI ODCINEK | WSZYSTKIE ODCINKI | NASTĘPNY ODCINEK |