Alice Coltrane


Oprac. Ewa Kałużna, fot. Joe Alper

Alice Coltrane i John Coltrane 1966
Fot. Joe Alper


27 sierpnia 1937 urodziła się amerykańska pianistka, harfistka i kompozytorka jazzowa, druga żona Johna Coltrane'a, matka saksofonisty Raviego Coltrane'a, jedna z niewielu harfistek w historii jazzu, która dodatkowo była liderką zespołu muzycznego,

ALICE COLTRANE

(z domu McLeod; zm. 12 stycznia 2007).
Już w wieku 7 lat zaczęła zgłębiać tajniki muzyki klasycznej. W młodości zapowiadała się na obiecującą bebopową pianistkę.

W 1959 wyjechała do Paryża, gdzie studiowała muzykę klasyczną i jazz, m.in. razem z Budem Powellem. Pracowała także jako pianistka w Blue Note Jazz Club w Paryżu


Alice MacLeod - piano, Al King - bass, Don Brown - drums at Blue Note Paris, Live 9 January 1960

W 1960 wyszła za mąż za Kenny'ego "Pancho" Hagooda. Miała z nim córkę. Małżeństwo skończyło się bardzo szybko ze względu na rozwijające się uzależnienie Hagooda od heroiny. Alice została zmuszona do powrotu z córką do Detroit.

Kontynuowała granie jazzu jako profesjonalna jazzwoman, m.in. z wibrafonistą Terrym Pollardem.

W latach 1962-1963 grała w kwartecie Terry'ego Gibbsa

W 1963 pojawiła się na albumie "Terry Gibbs Plays Jewish Melodies in Jazztime". Wtedy jeszcze występowała jako Alice McLeod

W tym samym roku poznała swojego przyszłego męża, saksofonistę Johna Coltrane'a. Zamieszkali razem. W styczniu 1965 Alice zastąpiła McCoy Tynera w zespole Johna Coltrane'a.

Alice i John wzięli ślub w 1966, zaraz po tym, jak John uzyskał rozwód z poprzednią żoną, Naimą. Mieli trójkę dzieci - Johna Jr., Raviego i Oranyana (Orana). Dwóch synów urodziło się jeszcze zanim para pobrała się, tj. w czasie, gdy John pozostawał nadal w formalnym związku z Naimą.

Według muzyka i literata Petera Lavezzoli, "Alicja wniosła szczęście i stabilność w życie Johna, nie tylko dlatego, że mieli dzieci, ale także dlatego, że podzielali wiele tych samych duchowych wierzeń, w szczególności wspólne zainteresowanie filozofią hinduską. Poza tym, Alice rozumiała, co to znaczy być profesjonalnym muzykiem".

W składzie zespołu męża, Johna Coltrane'a, Alice pozostała do jego śmierci w 1967. John Coltrane zmarł w wieku 41 lat, na raka wątroby, spowodowanego najprawdopodobniej nadużywaniem alkoholu i narkotyków. Alice zagrała na ostatnim zarejestrowanym koncercie Coltrane’a. Koncert ten, jako "The Olatunji Concert: The Last Live Recording", ukazał się na albumie dopiero w 2001

Ich miłość i wspólnota duchowa zaowocowały najbardziej twórczymi wysiłkami muzycznymi Johna, w tym jedną z jego najlepszych płyt - "A Love Supreme" (1965)

Z Johnem Coltrane'em Alice nagrała 8 płyt:
"Infinity" (1965, wyd. 1972)

"Live in Japan" (1966, wyd. 1991)

"Live at the Village Vanguard Again!" (1966, wyd. 1967)

"Expression" (1967)

"Jupiter Variation" (1967)

"The Olatunji Concert: The Last Live Recording" (1967, wyd. 2001)

"Stellar Regions" (1967, wyd. 1995)

"Music Cosmic" (wyd. 1968)

Po śmierci męża, Alice zaangażowała się w promocję jego dorobku. Doprowadziła do wydania wielu niepublikowanych nagrań. Kontrowersje wzbudziło uzupełnienie przez nią niektórych nagrań własnymi partiami harfy i smyczków, aranżowanymi przez Ornette'a Colemana.

Wyżyny artystyczne Alice Coltrane osiągnęła dopiero jako lider własnych zespołów, na przełomie lat 60. i 70. Przy współpracy muzyków z ostatniego składu Coltrane'a nagrała kilka wysoce cenionych albumów, łączących jazz z elementami muzyki medytacyjnej i ethno.

W styczniu 1968 ukazał się autorski album Alice Coltrane "A Monastic Trio". Na płycie zagrali:
Pharoah Sanders - tenor sax
Alice Coltrane - piano
Jimmy Garrison - bass
Ben Riley - drums

Za klasykę free jazzu uznaje się przede wszystkim album "Journey in Satchidananda" (1970)

Alice Coltrane - "Something about John Coltrane" z albumu "Journey In Satchidananda", 1970
Alice Coltrane - harp, piano
Pharoah Sanders - soprano saxophone, percussion
Cecil McBee - bass
Tulsi - tambura
Rashied Ali - drums
Majid Shabazz - bells, tambourine

Drugi doskonały album to "Ptah, the El Daoud" (1970) - pełen melancholii i piękna, choć momentami mocno chaotyczny -
Full Album

"Turiya and Ramakrishna" z albumu "Ptah, the El Daoud"
Alice Coltrane - piano, harp
Pharoah Sanders - tenor saxophone, alto flute, bells
Joe Henderson - tenor saxophone, alto flute
Ron Carter - bass
Ben Riley - drums

Wraz z upływem lat jej muzyczne zainteresowania przeniosły się ze standardowego jazzu w bardziej kosmiczny, duchowy świat.
Albumy "Universal Consciousness" (1971)

i "World Galaxy" (1972)

pokazują zmianę - od kwartetu do podejścia bardziej orkiestrowego, z bogatymi aranżacjami na smyczki i kaskadą dźwięków harfy.

Nagrywając swoje albumy, Alice miała okazję współpracować z plejadą najważniejszych w tym czasie muzyków jazzowych. Znaleźli się wśród nich saksofoniści Pharoah Sanders, Frank Lowe, Joe Henderson, Archie Shepp, a także kontrabasista Jimmy Garrisson, pianista McCoy Tyner czy perkusista Rashied Ali.

W kolejnych latach Alice Coltrane coraz bardziej inspirowała się hinduizmem i filozofią Wschodu. Po śmierci męża przeżyła ciężki okres. Cierpiała na dużą utratę wagi i bezsenność, a także halucynacje. To doprowadziło ją do poszukiwania wskazówek duchowych u guru Sathya Sai Baby. W 1972 porzuciła świeckie życie i założyła Centrum Vedantic.

Pod koniec lat 70. zmieniła nazwisko na Turiyasangitananda. Była kierownikiem duchowym, czyli swamini. Wykonywała formalne i nieformalne ceremonie wedyjskie w aszramie. Opracowała oryginalne melodie z tradycyjnych pieśni i zaczęła eksperymentować, włączając syntezatory i wyrafinowane struktury utworów. Kulminacją była jej pierwsza kaseta duchowa - "Turiya Sings" z 1982

Od połowy lat 80. do połowy 90. wydała jeszcze trzy taśmy-kasety: "Divine Songs" w 1987

"Infinite Chants" w 1990 i "Glorious Chants" w 1995.

Nowojorska wytwórnia Luaka Bop wydała w 2017 kompilację utworów z jej taśm aszramowych - "World Spirituality Classics 1: The Ecstatic Music of Alice Coltrane Turiyasangitananda"

W 1987, w 20. rocznicę śmierci Johna Coltrane'a, połączywszy siły z synami Ravim i Oranem, Alice złożyła hołd Johnowi Coltrane’owi w postaci koncertu w Cathedral of St. John the Divine w Nowym Jorku. Zorganizowała także trasę koncertową zespołu Coltrane Legacy, podczas której wystąpili oni m.in. w Polsce, podczas Jazz Jamboree 1987 http://www.tvp.pl/…/coltrane-legacy-miedzynarodowy…/12169346
Podczas koncertu w Warszawie wystąpił zespół Coltrane Legacy w składzie:
Alice Coltrane - fortepian i harfa
Ravi Coltrane - saksofon
Reginald David Workman - kontrabas
oraz Roy Haynes - perkusja.
Jego skład tworzyli najbliżsi Johna Coltrane’a, przede wszystkim żona i syn, oraz dwaj sławni współpracownicy.

Alice Coltrane Harp Solo - Live in Poland, Jazz Jamboree 1987

Alice Coltrane ''Lonnie´s Lament", Live in Poland, Jazz Jamboree 1987

W latach 90. nastąpiło ponowne zainteresowanie jej twórczością. Po 25-letniej przerwie wróciła na scenę na trzy występy w USA jesienią 2006, zakończone koncertem podczas San Francisco Jazz Festival, z jej synem Ravim, perkusistą Royem Haynesem i basistą Charlie'em Hadenem.

W 2004 wydała ostatnią swoją płytę - "Translinear Light"

W trakcie kariery Alice Coltrane współpracowała z wieloma artystami i zespołami muzycznymi m.in. nagrywała z McCoy Tynerem - "Extensions" 1970

z Joe Hendersonem - "The Elements" 1973

z Charlie Hadenem - "Closeness. Duets" z 1976

Dyskografia Alice Coltrane:
A Monastic Trio (1968)
Huntington Ashram Monastery (1969)
Ptah, the El Daoud (1970)
Journey in Satchidananda (1970)
Astral Meditations (1971)
Universal Consciousness (1972)
World Galaxy (1972)
Lord of Lords (1972)
John Coltrane: Infinity (1973)
Reflection on Creation and Space (A Five Year View) (1973)
Illuminations (1974; z Carlosem Santaną)
Radha-Krisna Nama Sankirtana (1976)
Transcendence (1977)
Transfiguration (1978)
Turiya Sings (1982)
Divine Songs (1987)
Translinear Light (2004).

Alice Coltrane zmarła 12 stycznia 2007, na skutek niewydolności oddechowej. Miała 70 lat.
R.I.P. [*]