Aretha Franklin

Oprac. Ewa Kałużna, Fot. Dallas Morning News, Harpers Bazaar, pinterest.ch, Wikimedia Commons

Aretha Franklin 1960.
fot. Dallas Morning News

Aretha Franklin 1960.
fot. Dallas Morning News

Aretha Franklin @ Madison Square Garden 1968.
fot. Harpers Bazaar

Aretha Franklin 1990.
fot. pinterest.ch

Aretha Franklin 2015.
fot. Wikimedia Commons

 

     Dziś świętowałaby swoje 78. urodziny The Queen of Soul , afroamerykańska piosenkarka soulowa, bluesowa i jazzowa, pianistka, autorka piosenek, uznana przez magazyn „Rolling Stone” za najlepszą wokalistkę wszech czasów.
Zmarła na raka, dwa lata temu,
ARETHA FRANKLIN
(właśc. Aretha Louise Franklin, ur. 25 marca 1942, zm. 16 sierpnia 2018).

Swym głębokim, ciepłym głosem i zdolnością interpretacji zwiększyła popularność gatunku soul. Śpiewała też w innych stylach, począwszy od tanecznego popu, poprzez blues, gospel, po jazz.

Aretha urodziła się w wielodzietnej rodzinie. Ojciec, Clarence LaVaughn C.L. Franklin, był pastorem baptystów i kaznodzieją, zaś matka, Barbara z d. Siggers, była znakomitą pianistką i wokalistką.
Matka zmarła na atak serca w 1952, przed dziesiątymi urodzinami Arethy.
W tym czasie Aretha nauczyła się grać na pianinie ze słuchu.
Ojciec Arethy szybko zarobił ogromne pieniądze na swoich porywających kazaniach i stał się celebrytą.
Nazywano go „głosem, wartym milion dolarów„. Dom rodziny Franklinów odwiedzały różne gwiazdy, w tym muzycy gospel – Clara Ward, James Cleveland i członkowie grupy Caravans, Albertina Walker oraz Inez Andrews.
Przyjaciółmi ojca Arethy byli także Martin Luther King Jr., Jackie Wilson i Sam Cooke. Clara Ward weszła w bliski związek z C.L. Franklinem i stanowiła pierwszy wzór dla Arethy.

Mając zaledwie 14 lat, Aretha nagrała w kościele New Bethel Baptist Church pierwsze piosenki, dla wytwórni J.V.B. Records, które wydano w 1956, a później ponownie w 1962, na albumie „Spirituals„. Arteha zaśpiewała tam i zagrała na pianinie:
Precious Lord Take My Hand” z albumu „Spirituals” 1956

https://www.youtube.com/watch?v=c90cBgKNN58

W wieku 18 lat Aretha została odkryta przez słynnego producenta prestiżowej wytwórni Columbia Records, Johna H. Hammonda, i podpisała pierwszy kontrakt z Columbią.
W 1961 ukazał się album „Aretha: With The Ray Bryant Combo„, znany też pod roboczym tytułem „Right Now It’s Aretha” lub po prostu „Aretha„. Płyta obejmowała szereg standardów jazzowych i popowych.
Aretha Franklin – vocal
Lord Westbrook, Skeeter Best – guitar
Aretha Franklin, Ray Bryant – piano
Al Sears, Warren Luckey – tenor sax
Quentin Jackson, Tyree Glenn – trombone
Bill Lee, Milt Hinton – bass
Belton Evans, Osie Johnson, Sticks Evans – drums
Aretha: With The Ray Bryant Combo” Full Album 1961

Przełomem w jej karierze okazał się jej dziesiąty album – „I Never Loved A Man The Way I Love You” z 1967, nagrany dla wytwórni Atlantic Records, do której Aretha przeszła z Columbii.
Album znalazł się na pierwszym miejscu listy najlepiej sprzedających się płyt R&B, i zajmuje 84. pozycję na liście 500 najlepszych albumów wszech czasów magazynu „Rolling Stone„.
Aretha Franklin – piano, vocals
Spooner Oldham – keyboards, piano
Jimmy Johnson, Chips Moman – guitar
Charles Chalmers, King Curtis – tenor sax
Willie Bridges – baritone sax
Melvin Lastie – trumpet
Carolyn Franklin, Erma Franklin, Cissy Houston – backing vocals
Tommy Cogbill – bass guitar
Gene Chrisman, Roger Hawkins – drums

Soul Serenade” z albumu „I Never Loved A Man The Way I Love You” 1967

Drown in My Own Tears” z albumu „I Never Loved A Man The Way I Love You” 1967

Płyta promowana była wielkim hitem „Respect„, uhonorowanym dwiema Grammy w 1968, w kategoriach Best R&B Recording oraz Best R&B Solo Vocal Performance, Female.
To piosenka napisana i pierwotnie wydana w 1965 przez Otisa Reddinga.

Muzyka w obu wersjach różni się znacznie, a poprzez kilka zmian w tekście, historie opowiadane przez obu wykonawców mają inny wydźwięk.
Utwór Arethy jest deklaracją silnej, pewnej siebie kobiety, która domaga się od swojego mężczyzny szacunku (ang. respect).
Wersja Franklin była punktem zwrotnym dla ruchu feministycznego i jest często uważana za jedną z najlepszych piosenek R&B.
Zajmuje ona 5. miejsce na liście 500 najlepszych piosenek wszech czasów magazynu „Rolling Stone„. Franklin zamieściła nagranie na żywo na albumie „Aretha in Paris” z 1968:
Respect” z albumu „I Never Loved A Man The Way I Love You” 1967<

Respect” – Live @ Rockaplast 1968

Respect” – Live TV 2008

https://www.youtube.com/watch?v=ZarHqgIMiGQ

Po sukcesie płyty „I Never Loved A Man The Way I Love You„, piosenkarka jeszcze w tym samym roku wydała kolejny krążek – „Aretha Arrives” (1967).
Sesje do albumu zostały opóźnione, ponieważ Franklin roztrzaskała łokieć w wypadku, podczas trasy koncertowej. Uznała, że ​​jest gotowa nagrywać, zanim lekarz wyraził na to zgodę.
Chociaż nadal nie miała pełnej sprawności, zapewniła akompaniament fortepianowy w wolniejszych utworach, przy czym lewą ręką zagrała tylko w „You Are My Sunshine„:
Aretha Franklin – vocals, backing vocals, piano
Jimmy Johnson, Joe South – guitar
Spooner Oldham, Truman Thomas – piano, organ, electric piano
Ted Somers – vibraphone
Charles „Ace” Chalmers, King Curtis – tenor sax
Melvin Lastie – trumpet
Tony Studd – bass trombone
Carolyn Franklin, Erma Franklin – backing vocals
Tom Cogbill – bass
Roger Hawkins – drums

You Are My Sunshine” z albumu „Aretha Arrives” 1967

https://www.youtube.com/watch?v=P4euNk1h9Fg

Never Let Me Go” z albumu Aretha Arrives 1967

Album otwierała wersja Arethy przeboju Rolling Stonesów „(I Cant Get No) Satisfaction”
Satisfaction” z albumu „Aretha Arrives” 1967

Satisfaction” Live 1967

W styczniu 1968 ukazała się kolejna płyta – „Lady Soul„. Album był jej drugim wielkim przebojem na listach R&B, sprzedał się w ponad milionie egzemplarzy.
Cissy Houston (matka Whitney Houston) i jej zespół Sweet Inspirations, zapewnili podkład wokalny, podobnie, jak siostry Arethy – Carolyn i Erma Franklin.
Album zajmuje 85. miejsce na liście 500 najlepszych albumów wszech czasów magazynu „Rolling Stone„. Zawierał on niektóre z największych hitów Arethy:

Chain of Fools” Dona Covaya

Since You Have Been Gone (Sweet, Sweet Baby)” Arethy Franklin i Teda White’a

czy People Get Ready” Curtisa Mayfielda

Z płyty tej pochodził singel „(You Make Me Feel Like) A Natural Woman” autorstwa Gerry’ego Goffina, Carole King i Jerry’ego Wexlera, który poważnie zamieszał na listach przebojów

Natural Woman” – Live @ Rockaplast 1968

Natural Woman” – Live @ Kennedy Center Honors 2015

W ciągu zaledwie kilku lat udało się jej zdobyć miano Królowej Soulu.
Jej kolejne albumy sprzedawały się bardzo dobrze. Fani piosenkarki nie mogli narzekać na brak znakomitych hitów.
Jednym z nich był, wydany w 1973, „Until You Come Back to Me
(That’s What I’m Gonna Do)

W drugiej połowie lat 70. artystka chwilowo straciła na popularności, co było spowodowane przede wszystkim rozpowszechniającą się modą na muzykę disco.
Postanowiła skupić się wówczas na muzyce gospel, jednak przez lata nie odnosiła znaczących sukcesów.
Aż do 1998, kiedy to pojawił się album „A Rose Is Still a Rose„, który przeważył szalę na korzyść Arethy. Był to 34. album studyjny Franklin i został wydany przez Arista Records.

Album zawierał wpływy hip-hopu lat 90., a także muzykę R&B i soul.
Większość krytyków pochwaliła ten album, nazywając go „powrotem Franklin do formy” i umieszczając go obok jej najlepszych albumów z późnej kariery.
A Rose Is Still a Rose” był nominowany do nagrody Grammy, w kategorii Best R&B Album, a tytułowy utwór przyniósł Franklin nominację do Grammy w kategorii Best Female R&B Vocal Performance.

Największy komercyjny sukces Franklin w latach 90., „A Rose Is Still a Rose„, uzyskał złoty certyfikat RIAA, i pozostał jej ostatnim albumem z tym certyfikatem.
A Rose Is Still a Rose” feat. Lauryn Hill – Official Video 1998

A Rose Is Still A Rose” – Live 1998

Ostatnie płyty to „Aretha Franklin Sings The Great Diva Classics” z 2014

oraz „A Brand New Me” z 2017, zawierająca znane utwory Arethy, nagrane w nowych aranżacjach, z orkiestrą symfoniczną Royal Philharmonic Orchestra

Niewiele wiadomo o życiu prywatnym Królowej Soulu. Dwukrotnie rozwodziła się, miała czterech synów, dwóch z nich urodziła będąc nastolatką, gdy miała zaledwie 13 i 15 lat.
Była matka chrzestną Whitney Houston.

W 2010 u Arethy zdiagnozowano nieoperacyjnego raka trzustki. Przeszła jednak operację. Sama artystka oficjalnie nigdy nie potwierdziła, że choruje na raka, choć miała do tego genetyczne predyspozycje – trójka jej rodzeństwa zmarła na raka.
Przez wiele lat Aretha zmagała się z nadwagą i alkoholizmem.
Piosenkarka uważała, że te problemy wynikały z powodu rzucenia po 25 latach palenia papierosów oraz powracającej depresji.

W 2015 ukazała się książka autorstwa Davida Ritza „Respect. Życie Arethy Franklin – monumentalna biografia Arethy Franklin, stworzona przez jednego z najbardziej znanych biografów świata muzyki.

David Ritz przygotowywał się do napisania tej książki przez 40 lat. Prowadził długie rozmowy z gwiazdą, jej rodzeństwem i współpracownikami.
Dzięki temu powstała jedyna pełna, a przede wszystkim odbrązowiona opowieść o Królowej Soulu.
Za maską diwy XX wieku dostrzegamy opuszczoną córkę, nastoletnią matkę, kobietę zmagającą się z uzależnieniami i zmianami nastroju oraz piosenkarkę ponad wszystko pragnącą sławy, raz za razem uparcie i mimo kłopotów odnajdującą drogę do zwycięstwa.
Magazyn „Rolling Stone” uznał to wydawnictwo za jedną z najlepszych książek muzycznych w dziejach

https://lubimyczytac.pl/…/258…/respect-zycie-arethy-franklin

Aretha Franklin została uhonorowana przez magazyn „Rolling Stone” mianem Najwybitniejszej Piosenkarki Wszech Czasów. Zdobyła łącznie 20 nagród Grammy, w tym dwie honorowe za całokształt twórczości, oraz 44 nominacje

20 nagród GRAMMY
Była pierwszą kobietą, która została umieszczona w słynnym Rock and Roll Hall of Fame.
20 jej przebojów to numery jeden na liście Billboard R&B.
W 2005 została odznaczona Prezydenckim Medalem Wolności – najwyższym cywilnym odznaczeniem Stanów Zjednoczonych.

Dyskografia

Ostatni występ Arethy Franklin miał miejsce podczas prywatnego koncertu, zorganizowanego przez Fundację Eltona Johna, w Nowym Jorku 7 listopada 2017. Była wówczas przeraźliwie chuda. Ogłosiła, że kończy karierę:
Last Performance 2017

W marcu 2018 odwołano wszystkie koncerty Arethy z powodu pogorszenia się jej stanu zdrowia.
Miała wystąpić z okazji swoich urodzin w Newark w stanie New Jersey, a także w kwietniu na New Orleans Jazz and Heritage Festival.
Gwiazda nie pojawiła się na tym festiwalu. „Aretha Franklin otrzymała od lekarza zakaz koncertowania i polecenie wypoczynku przez co najmniej dwa miesiące.
Aretha jest głęboko rozczarowana, że nie będzie mogła wystąpić na New Orleans Jazz & Heritage Festival
” – napisał w oświadczeniu menadżer artystki.

W kwietniu 2018 Aretha Franklin zapowiedziała nowy album

Aretha Franklin zmarła 16 sierpnia 2018, w swoim domu w Detroit, na raka trzustki.
Rodzina gwiazdy przekazała oświadczenie: „Dzień śmierci Franklin to jeden z najmroczniejszych dni w naszym życiu. Nie potrafimy znaleźć słów, by wyrazić swój żal. Straciliśmy ostoję i głowę naszej rodziny„.

Ceremonia pogrzebowa trwała ponad 8 godzin. Politycy, artyści i zwykli Amerykanie pożegnali artystkę. Zaśpiewały gwiazdy amerykańskiej sceny muzycznej, m.in. Stevie Wonder, Ariana Grande, Faith Hill, Chaka Khan, Jennifer Hudson.
Ariana Grande wykonała hit FranklinNatural Woman” z 1968

https://www.youtube.com/watch?v=pkinJsfWmQo

Z kolei Jennifer Hudson zaśpiewała „Amazing Grace

https://www.youtube.com/watch?v=SZpsUQLhiCI

Faith Hill wykonała w hołdzie dla zmarłej artystki „What A Friend We Have In Jesus

Stevie Wonder zaśpiewał „The Lord’s Prayer

Ze łzami w oczach swoją babcię pożegnał wnuk Arethy, Jordan: „Jestem z ciebie taki dumny. Wiem, że będziesz mnie obserwować z okien nieba, i obiecuję z dumą nosić rodzinną spuściznę. Niech żyje królowa!„.

Obecny na pogrzebie był były prezydent Stanów Zjednoczonych, Bill Clinton, który wygłosił wyjątkowe, trwające prawie 15 minut przemówienie, upamiętniające Franklin.
Chwalił on zmarłą artystkę za jej odwagę i wyraził swoje współczucie:
Mam nadzieję, że Bóg mi wybaczy, ale tak się ucieszyłem, kiedy tu przyjechałem. Mam nadzieję, że mi wybaczycie, ale kiedy trumna była jeszcze otwarta, powiedziałem, jak wspaniale moja przyjaciółka dziś wygląda” – powiedział były polityk.

Ciało Franklin podczas pożegnalnej ceremonii było ubrane w złotą suknię.
W pewnym momencie, podczas przemowy, Clinton włączył na swoim telefonie fragment jednego z przebojów piosenkarki – „Think„: „To jest klucz do wolności. Niech Bóg cię błogosławi Aretha, kochamy cię” – podkreślił https://www.youtube.com/watch?v=bLi1MBLvvWc
Nie mamy królowych i królów w Ameryce. Ona była naszą królową” – powiedziała jedna z fanek, Theresa Cranford.

R.I.P. [*]

Fani mogli pożegnać się z Arethą Franklin w ciągu dwóch dni, podczas których otwarta trumna została wystawiona w Muzeum Historii Afroamerykańskiej im. Charlesa Wrighta w Detroit.
W tym mieście mieszkała piosenkarka i tu zmarła. Ludzie przyjeżdżali z całych Stanów Zjednoczonych, przed muzeum ustawiały się ogromne kolejki.
W budynku z głośników słychać było największe przeboje Królowej Soulu.

Pełna relacja z ceremonii pogrzebowej:

https://www.youtube.com/watch?v=iamlRvjv_QY

W 2019 na ekrany kin wszedł film „Amazing Grace„. Film jest zapisem historycznego koncertu i zarazem sesji nagraniowej w New Temple Missionary Baptist Church w Los Angeles, w ciągu dwóch nocy, 13 i 14 stycznia 1972, do płyty Arethy Franklin o tym samym tytule, która została wydana 1 czerwca 1972.
Płyta stała się najlepiej sprzedającym się albumem gospel wszech czasów i jednym z najważniejszych w dorobku Królowej Soulu.
W filmie występuje również James Cleveland, jako piosenkarz i akompaniator, a także Bernard Purdie na perkusji i Chuck Rainey na gitarze basowej, oraz Chór Wspólnoty Południowej Kalifornii pod dyrekcją Alexandra Hamiltona.
Pełny skład w filmie i na albumie:
Aretha Franklin – piano, lead vocals
James Cleveland – piano, lead vocals
Cornell Dupree – guitar
C.L. Franklin – vocals
Kenneth „Ken” Lupper – organ, keyboards
Pancho Morales – congas, percussion
Bernard Purdie – drums
Chuck Rainey – bass guitar
Southern California Community Choir.

Podczas drugiej nocy sesji nagraniowej, Mick Jagger i Charlie Watts znaleźli się na widowni w kościele.
W tym czasie kończyli w LA swój album „Exile on Main St.„. Krytyk Jordan Hoffman uważa, że ​​zmiany w utworach „Shine a Light” i „Let It Loose” zostały zainspirowane tą ewangeliczną wizytą.
Reżyser Sidney Pollack zarejestrował 20 godzin surowego materiału, za pomocą kamer 16 mm.
Postprodukcja i nadzór nad filmem zostały ukończone przez Final Cut USA, Inc. Ponieważ Pollack nie używał clapperboardów, synchronizacja dźwięku z wideo w postprodukcji okazała się niemożliwa.
Z tego powodu film został umieszczony w skarbcu w Warner Bros., gdzie przeleżał do 2007. Wówczas to producent Alan Elliott kupił nagranie. Edytor / mikser dźwięku, Serge Perron, zsynchronizował dźwięk z materiałem filmowym, dzięki nowoczesnej technologii.
Premierę skróconego nagrania, które trwa teraz 87 minut, zaplanowano na 2011, jednak Aretha Franklin pozwała Elliotta za przywłaszczenie jej wizerunku bez zezwolenia, więc data premiery została odłożona w czasie.

Elliott podjął kolejną próbę premiery filmu w 2015, podczas trzech festiwali – Telluride Film Festival, Toronto International Film Festival i Chicago International Film Festival, ale Franklin ponownie wytoczyła mu proces, nie ujawniając oficjalnie powodów.
Po śmierci Arethy Franklin w 2018, jej rodzina postanowiła zezwolić wreszcie na publikację filmu.
Obraz miał swoją premierę na festiwalu filmów dokumentalnych Doc NYC w Nowym Jorku, w 2018, zanim wszedł na ekrany kin na całym świecie w dniu 5 kwietnia 2019.
Film Trailer:

10 Minute Film Preview

Amazing Grace” Album Version, Audio 1972

https://www.youtube.com/watch?v=LGN64GwVIRM

Posłuchajmy także:
„I Say A Little Prayer” Live 1970

Bridge Over Troubled Water” Live 1971

I Dreamed a Dream” Live

Think” Live

(You Make Me Feel Like) A Natural Woman” – Live 1995

Mariah Carey & Aretha Franklin – „Chain of Fools„, Live 2009

I Never Loved A Man (The Way I Love You)„, Live 2009

George Michael & Aretha Franklin – „I Knew You Were Waiting (For Me)„, Official Video

Aretha Franklin – Final Public Performance, November 7th 2017