Arturo Sandoval

Irakere – Live @ Capitol Theatre, Passaic, Full Concert 1979

Oprac. Ewa Kałużna. Fot. 1981, 1984 (Wikipedia) / 1986 Sandoval & Gillespie (Wikimedia Commons) / 2020 (Billboard)

Arturo Sandoval

Arturo Sandoval

1986 Sandoval & Gillespie


 
Dzisiaj, 6 listopada 2021, 72 lata kończy

ARTURO SANDOVAL

(ur. 6 listopada 1949),

legendarny amerykański trębacz jazzowy pochodzenia kubańskiego, pianista, multiinstrumentalista.

Od ponad trzydziestu lat mieszka w USA.

Zdobywca 4 Grammy i 10 nominacji.

To jeden z najwybitniejszych żyjących trębaczy. Posiada doskonałą technikę, porusza się świetnie zarówno w muzyce jazzowej, jak i rozrywkowej oraz klasycznej. To niespotykana sytuacja, gdyż wybitni muzycy poświęcają się raczej jednemu gatunkowi.

POCZĄTKI

Urodził się w Artemisa, małej wiosce w prowincji Hawana na Kubie.

Edukację muzyczną rozpoczął w wieku 12 lat, od nauki podstaw teorii muzyki i śpiewu, oraz gry na perkusji, fortepianie i trąbce.

Na Kubie w latach 60. szkoły muzyczne stały na dobrym poziomie, dlatego w młodości Arturo mógł kształcić się w kilku różnych kierunkach. Zdecydował się wybrać trąbkę. W 1964 rozpoczął trzyletnią naukę gry na trąbce, w Kubańskiej Narodowej Szkole Sztuki.

JAZZ na KUBIE

Zespoły jazzowe zaczęły powstawać na Kubie już w latach 20. Często grały zarówno popularną muzykę kubańską, jak i jazz z Ameryki Północnej. Jednak mieszanie afro-kubańskich rytmów z jazzem nie było na Kubie przez całe dziesięciolecia dość silne. Afro-kubański jazz rozwijał się jednocześnie w Nowym Jorku i Hawanie, z tą różnicą, że na Kubie był to proces cichy i prawie naturalny, praktycznie niezauważalny.

Znaczący wkład Kuby w jazz przyszedł stosunkowo późno. Jednak, kiedy to już stało się, Kubańczycy wykazywali poziom integracji kubańsko-jazzowej, znacznie wykraczający poza wszystko to, co działo się wcześniej.

IRAKERE

Pierwszym kubańskim zespołem nowej fali był Irakere, który wyłonił się w 1973 z Orquesta Cubana de Música Moderna.

Irakere założył pianista Chucho Valdés, a w 1973 znalazł się w nim także Arturo Sandoval.

Od początku, grupa prezentowała zakres swojej unikalnej edukacji kubańskiej.

We wczesnych latach dużo eksperymentowano, łącząc różne gatunki w oryginalny sposób i zapoczątkowując zupełnie nowe tradycje. Była to afro-kubańska muzyka folkowa, kubańska popularna muzyka taneczna, funk, jazz tradycyjny, a nawet muzyka klasyczna.

MUZYKA KUBAŃSKA w USA

Wpływ muzyki kubańskiej na jazz amerykański był znaczący jeszcze przed 1959.

Jazzowy perkusista kubański, Chano Pozo, wyemigrował w latach 40. do Stanów, i grał z sukcesami w Nowym Jorku.

Wielu muzyków kubańskich grało z Amerykanami, m.in. już od lat 30. słynny twórca big bandów, Mario Bauzá.

Po 1959 wzajemne relacje między Kubą i USA zostały zamrożone. Kuba, z powodu sytuacji politycznej, została odizolowana od USA na ponad dwadzieścia lat. Ale muzycy kubańscy nadal intensywnie słuchali jazzu amerykańskiego, podobnie zresztą, jak polscy.

ROLA GILLESPIE’EGO

Sandoval, tak jak i inni muzycy jego pokolenia, pozostawał pod silnym wpływem bebopu, tworzonego przez takich tuzów jazzu, jak Charlie Parker, Clifford Brown, John Coltrane, czy Dizzy Gillespie.

Ten ostatni był niewątpliwie najważniejszym muzykiem, który wywarł wpływ na Sandovala, jego „ojcem duchowym”.

Kiedy obaj trębacze spotkali się na Kubie w 1977, Dizzy grał w kwintecie Stana Getza. Zespół odbywał jazzowy rejs do Hawany, po wielu latach nieobecności Gillespie’ego na Kubie. Sandoval opowiadał później: „Podszedłem do jachtu, gdzie siedzieli, by spotkać się z nimi. Nigdy nie miałem kompleksów w spotkaniach ze znanymi ludźmi. Jeśli kogoś poważam – idę do niego, i próbuję spotkać się z nim”. Gillespie chciał wtedy posłuchać tradycyjnej kubańskiej guaguanco, odmiany kubańskiej rumby, co umożliwił mu właśnie Sandoval.

Po latach Arturo wspominał w wywiadzie dla „Jazz Forum”: „Moment spotkania z Gillespie’em był najważniejszy w moim życiu. Dzięki niemu już rok później pojechaliśmy do Stanów, i zagraliśmy koncert na festiwalu jazzowym w Carnegie Hall, z zespołem Irakere. Od tego czasu graliśmy ze sobą bardzo często w wielu miejscach, w wielu zespołach. On dał mi tyle możliwości grania, tyle szans ekspozycji. Mobilizował mnie stale do pracy, dodawał mi odwagi, by ćwiczyć, by rozwijać moją muzykę, by ciągle być otwartym na nowe rzeczy. Będę mu wdzięczny do końca życia. Najważniejszą lekcją, którą zapamiętałem, była jego niezwykła pasja i miłość do muzyki. On kochał muzykę tak bardzo, że nigdy nie przestawał o niej mówić. Nigdy nie przestawał ćwiczyć. Spotykał się z ogromną ilością muzyków, i zawsze dzielił się swoimi doświadczeniami, opinią, wiedzą. Ludzie go za to kochali. Nigdy nie męczył się kontaktami z muzykami i udzielaniem swojej wiedzy o instrumencie, o teorii” (jazzforum.com.pl).

Dizzy Gillespie był jednym z pierwszych amerykańskich muzyków jazzowych, którzy dodali elementy afro-kubańskie do swojej muzyki, i zaangażowali Kubańczyków do swoich big bandów. Perkusistą u Gillespie’ego był w 1947 Chano Pozo, współautor słynnych utworów „Tin Tin Deo” i „Manteca”. I pewnie byłby nim jeszcze przez długie lata, gdyby nie został zastrzelony w 1948, w barze w Harlemie, po tym, jak sprzedał komuś trefną marihuanę.

Gillespie pomógł rozwinąć się i dojrzeć afro-kubańskiemu stylowi jazzowemu, poczynając od stylu cubop, jednej z pierwszych form Latin jazzu. Pod koniec lat 40. Gillespie był mocno zaangażowany w ruch, nazwany muzyką afro-kubańską. Dzięki niemu muzyka afro-latyno-amerykańska zyskała na znaczeniu w jazzie, a także w muzyce pop, zwłaszcza w salsie.

Poza Chano Pozo, Gillespie współpracował także od 1933 z Mario Bauzá, w nowojorskich klubach jazzowych i tanecznych, w zespołach Chicka Webba i Caba Callowaya. Gillespie i Bauzá byli przyjaciółmi do końca życia Bauzy w 1993. To właśnie Mario Bauzá przedstawił Gillespie’emu Chano Pozo.

Zespół Irakere zrobił furorę na Jazz Jamboree ’77 w Warszawie. Jednak dopiero występ na Newport Jazz Festival w 1978 rozpoczął ich karierę amerykańską, i zagwarantował kontrakt z Columbia Records. Szybko stali się światową sensacją.

Irakere – „Aguanile Bonco”, Live 1977

Irakere – Live @ Capitol Theatre, Passaic, Full Concert 1979

EMIGRACJA do STANÓW

Wśród pierwszych członków Irakere znajdowali się pianista Chucho Valdés, flecista José Luis Cortés, perkusista Anga Díaz, perkusista Fran Padilla, saksofonista Paquito D’Rivera i trębacz Arturo Sandoval. Poza Valdésem i Cortésem, czterej pozostali uciekli z Kuby.

Anga Díaz wyemigrował do Francji, Fran Padilla wyjechał do Hiszpanii, a Paquito D’Rivera – do Stanów w 1980.

Arturo Sandoval uciekł niecałe 10 lat później, podczas trasy koncertowej z Gillespie’em.

W latach 1982-1984 Sandoval został wybrany najlepszym instrumentalistą na Kubie, w związku z czym mógł gościnnie grać w symfonicznych orkiestrach zagranicznych, m.in. w orkiestrze telewizji BBC czy w orkiestrze leningradzkiej. Dużo jeździł po świecie.

W 1989 Gillespie zaprosił Sandovala do udziału w Orkiestrze Narodów Zjednoczonych – United Nations Orchestra. Podczas trasy z tą grupą, Sandoval odwiedził ambasadę amerykańską w Rzymie, by złożyć prośbę o azyl polityczny do Stanów.

Obywatelem amerykańskim został jednak dopiero po dziesięciu latach, 7 grudnia 1998, choć w Stanach mieszkał na stałe praktycznie od 1990.

W początkowym okresie, dużą pomoc Sandovalowi i jego rodzinie okazał, oczywiście, Dizzy Gillespie.

KARIERA w USA

W USA Arturo od początku cieszył się ogromnymi sukcesami, choć zawsze stał nieco z boku głównego nurtu jazzu. Grał jazz latynoski, z Paquito D’Riverą, Tito Puente i Chico O’Farrillem, muzykę kubańską w Miami, oraz muzykę klasyczną w Anglii i Niemczech.

W latach 90. był członkiem GRP All-Star Big Band.

Koncerował także z Woodym Hermanem, Herbie’em Hancockiem, Woodym Shawem, Stanem Getzem, Tonym Benettem, Patti LaBelle czy Céline Dion.

W Polsce nagrywał z orkiestrą Jerzego Miliana.

DOROBEK

Ważniejsze wydarzenia z dyskografii Sandovala to m.in. album koncertowy „Irakere”, nagrany na Kubie, jeszcze z zespołem Irakere (Grammy 1979, w kategorii Best Latin Recording):
„Irakere” – Full Album 1979

Piosenka Sandovala „A Mis Abuelos” („To My Grandparents”) z albumu „Danzón” („Dance On”), otrzymała dwie nominacje do Grammy – za najlepszą kompozycję instrumentalną i najlepszą aranżację.

Album „Danzón” („Dance On”) został nagrodzony Grammy w 1994, w kategorii Best Latin Jazz Performance.

„A Mis Abuelos” from „Danzón”

Na uwagę zasługują także: album „Hot House” (Grammy 1998, w kategorii Best Latin Jazz Performance):
„Hot House” from „Hot House”

„Live at the Blue Note”, CD i DVD z 2005:
Arturo Sandoval – Live @ Blue Note, Full Concert 2005
Arturo Sandoval – trumpet
Felipe LaMoglia – tenor sax
Rene Toledo – guitar
Phil Magallanes – piano
Dennis Marks – bass
Alexis Arce – drums
Tomás Cruz – percussion

„Rumba Palace” z 2007:
„Having Fun” from „Rumba Palace”

Sandoval poświęcił Dizzy’emu Gillespie’emu książkę „The Man Who Changed My Life”, a także płytę „Dear Diz (Every Day I Think of You)”.

Album był zbiorem najbardziej znanych kompozycji Gillespie’ego, które zostały zaaranżowane na big band. Dzięki tej płycie, Sandoval zdobył w 2012 Grammy, w kategorii Best Large Jazz Ensemble Album:
„Dear Diz (Every Day I Think of You)” – Album Trailer

Jego najnowsze dwa albumy pochodzą z 2018.
„Ultimate Duets” (zawiera współpracę m.in. z Pharrellem Williamsem i Arianą Grande):
„Ultimate Duets” – Album Trailer 2018

„Christmas at Notre Dame” (z udziałem chóru dziecięcego katedry Notre Dame, a także Notre Dame Symphonic Winds, Notre Dame Jazz Ensemble, solistów wokalnych z zespołu Sacred Music at Notre Same, oraz pianisty Aleksa Mansoura):
„Christmas at Notre Dame” – A behind the scenes look

DYSKOGRAFIA
1982: To a Finland Station with Dizzy Gillespie
1983: Breaking the Sound Barrier
1986: No Problem
1986: Tumbaito
1988: Straight Ahead
1991: Flight to Freedom
1992: I Remember Clifford
1993: Dream Come True with Michel Legrand
1993: Danzón
1994: Cubano
1994: The Classical Album
1995: Swing Love
1995: Concerto
1995: Arturo Sandoval & the Latin Train
1996: Swingin’
1998: Hot House
1999: Americana
2000: Ronnie Scott’s Jazz House
2001: For Love or Country: The Arturo Sandoval Story
2001: L. A. Meetings
2001: My Passion for the Piano
2003: From Havana with Love
2003: Trumpet Evolution
2005: Live at the Blue Note
2007: Rumba Palace
2010: A Time for Love
2012: Dear Diz (Every Day I Think of You)
2014: At Middleton (film score)
2014: Eternamente Manzanero with Jorge Calandrelli
2018: Christmas at Notre Dame
2018: Ultimate Duets
2018: Christmas at Notre Dame
Najnowsze dwa albumy Sandovala pochodzą z 2018.

„Ultimate Duets” (zawiera współpracę m.in. z Pharrellem Williamsem i Arianą Grande):
„Ultimate Duets” – Album Trailer 2018

„Christmas at Notre Dame” (z udziałem chóru dziecięcego katedry Notre Dame, a także Notre Dame Symphonic Winds, Notre Dame Jazz Ensemble, solistów wokalnych z zespołu Sacred Music at Notre Same, oraz pianisty Aleksa Mansoura):
„Christmas at Notre Dame” – A behind the scenes look

SIDEMAN

Jako sideman, Sandoval wystąpił na płytach tak różnorodnych muzyków i zespołów, jak Gloria Estefan, GRP All-Star Big Band, Dave Grusin, Ed Calle, Dave Valentin, Danny Rivera, Frank Sinatra, Johnny Mathis, Michel Legrand, Regina Belle, Canadian Brass, James Moody, Paul Anka, George Gruntz, Candy Dulfer, Chico O’Farrill, Gordon Goodwin’s Big Phat Band, Beenie Man, Paquito D’Rivera, Chucho Valdés, Tony Bennett, Matt Dusk, Dr. John, Kurt Elling, Brian Bromberg, Ariana Grande.

FILM

Sandoval ma swój udział w 20 obrazach kinowych i DVD, m.in.

1987: A Night in Havana: Dizzy Gillespie in Cuba – Film Trailer

1990: Dizzy Gillespie and the United Nations Orchestra – Live @ Jazz Festival, Hamburg 1990 – Full Film

Obejrzyj w YouTube:
https://youtu.be/3_9qq7fu5CE

1992: GRP All-Star Big Band Live – Full Film

2018: The Mule
Dramat kryminalny „The Mule” („Przemytnik”) z 2018, w reż. Clinta Eastwooda, który zagrał tu także główną rolę, opowiada historię ponad 80-letniego Earla Stone’a, będącego na granicy bankructwa. Dostaje on propozycję lukratywnej pracy jako kierowca. Staje się nieświadomym przemytnikem narkotyków na usługach meksykańskiego kartelu. Autorem muzyki do filmu jest Arturo Sandoval:
Scoring „The Mule” with Arturo Sandoval, 2018

2019: Richard Jewell
Dramat biograficzny „Richard Jewell” z 2019, ponownie w reż. Clinta Eastwooda, opowiada historię amerykańskiego ochroniarza, ratującego życie tysięcy ludzi, zapobiegając wybuchowi bomby w trakcie igrzysk olimpijskich. Tymczasem, media podają fałszywą informację, jakoby to on był terrorystą.

Muzykę do filmu napisał Arturo Sandoval:
„Richard Jewell” – Movie Score Suite by Arturo Sandoval 2019

Życie Sandovala stało się tematem filmu „Miłość lub ojczyzna. Historia Arturo Sandovala” z 2000. Główną rolę zagrał Andy García:
„For Love or Country. The Arturo Sandoval Story” – „A Night in Tunisia with Diz” Film Scene 2000

W 2013 Sandoval został uhonorowany przez Prezydenta Stanów Zjednoczonych, Baracka Obamę, Medalem Wolności.

Zdobył cztery nagrody Grammy, 10 razy był nominowany do tej nagrody

https://www.grammy.com/grammys/artists/arturo-sandoval

Legendarny kubański muzyk występował w Polsce kilkukrotnie, ale niezbyt często.

WYKŁADOWCA

Obecnie Sandoval mieszka w Miami na Florydzie.
Przeszedł na emeryturę, zrezygnował z uczenia na uniwersytecie Florida International University w Miami, gdzie pracował przez 19 lat. Potem jeszcze wykładał na uniwersytecie w Kalifornii, jako visiting professor w Whitworth University, z czego także już zrezygnował.

Choć nie wykłada w państwowych uczelniach, założył prywatny Instytut Arturo Sandovala, który prowadzi różnoraką działalność edukacyjną. Istnieje również Fundacja im. Sandovala, która pomaga młodym utalentowanym muzykom w edukacji, zakupie instrumentów, czy zdobyciu stypendium.

W 2006 Sandoval otworzył klub jazzowy w Miami Beach – The Arturo Sandoval Jazz Club. Jest otwarty sześć nocy w tygodniu, dla muzyki granej na żywo.
Poglądową lekcję gry na trąbce w wykonaniu Arturo Sandovala można obejrzeć w filmie „Arturo Sandoval Masterclass on Trumpet and Music” z 2019

Posłuchajmy także:
Dizzy Gillespie & Arturo Sandoval – „A Night in Tunisia”, Live in Havana 1985
Arturo Sandoval – trumpet
Walter Davis Jr. – piano
Sayyd Abdul al-Khabbyr – sax
with Dizzy Gillespie’s Band

Arturo Sandoval – Live @ North Sea Jazz Festival, Hague, Netherlands, Full Concert 1986

Arturo Sandoval – Live @ Festival International de Jazz de Montréal, Full Concert 1991

Arturo Sandoval – Live @ Dizzy Gillespie’s 75th Birthday Celebration 1992

Arturo Sandoval – „Suavito”, Live @ Montreux Jazz Festival 1995

Arturo Sandoval & Air Force Band – „A Night in Tunisia”, Live 2011

Stevie Wonder & Arturo Sandoval – „People”, Live 2015

Arturo Sandoval – „Funky Cha-Cha”, Live @ CancerBlows 2015

Arturo Sandoval & Prince Royce – „Don´t You Worry ’bout a Thing”, Official Video 2018

Arturo Sandoval & Speaking Jazz Big Band – „A Night in Tunisia”, Live 2018

Arturo Sandoval – Live @ 16th Silver Spring Jazz Festival in Silver Spring, Maryland, Full Concert 2019

Obejrzyj w YouTube:
https://www.youtube.com/watch?v=nBy0xo15j_E

HAPPY 72nd BIRTHDAY to ARTURO SANDOVAL !!!
Fot. 1981, 1984 (Wikipedia) / 1986 Sandoval & Gillespie (Wikimedia Commons) / 2020 (Billboard)