Chick Corea

Return to Forever – Live 1974 (Chick Corea – keyboards)

Oprac. Ewa Kałużna. Fot. parisjazzclub.net, allaboutjazz.com, Valerie Wilmer, Polydor Records, last.fm

Chick Corea @ Paris Jazz Club 2018
Fot. parisjazzclub.net

Chick Corea & Miles Davis
Fot. allaboutjazz.com

Chick Corea
Fot. Valerie Wilmer

Chick Corea
Fot. ot. Polydor Records

Return to Forever
Fot. last.fm

CHICK COREA (właśc. Armando Anthony Corea; ur. 12 czerwca 1941, zm. 9 lutego 2021),

amerykański pianista, klawiszowiec, kompozytor, jeden z pionierów jazz fusion. Współpracownik Milesa Davisa w latach 1968-1972, a następnie założyciel legendarnej formacji Return to Forever.

Odszedł niespodziewanie, z powodu choroby nowotworowej, w lutym 2021, cztery miesiące przed swoimi 80. urodzinami.

Był rzadkością w swojej biegłości grania, zarówno na klawiszach, jak i syntezatorach, oraz jednym z pierwszych, którzy w pełni wykorzystali potencjał instrumentów elektrycznych.

Wśród gatunków, na które Corea znacząco wpłynął, można wymienić post-bop, jazz latynoski, free jazz, jazz awangardowy oraz jazz klasyczny. Wymieniany jest wśród mistrzów jazzu i porównywany do Herbie’ego Hancocka, McCoy Tynera i Keitha Jarretta, jako najbardziej wpływowy klawiszowiec jazzowy XX w.

Zdobył aż 23 Grammy i był nominowany do tej nagrody 65 razy https://www.grammy.com/grammys/artists/chick-corea

Laureat NEA Jazz Masters Award – najważniejszej nagrody w jazzie amerykańskim.

„Żaden muzyk nie wykorzystał koncepcji fusion z taką różnorodnością, inteligencją oraz nieskazitelnym smakiem jak Chick Corea” – napisał Len Lyons, znany autor i krytyk jazzowy, w swojej książce „The 101 Best Jazz Albums”.

Renomowany amerykański magazyn „Downbeat” nazwał Coreę „najbardziej różnorodną i nieprzewidywalną postacią w jazzie”.

Niektórzy krytycy twierdzą, iż karierę Corei charakteryzowały sporadyczne, mało ciekawe przestoje, podczas których powstają słabe, pisane pod publikę dzieła na pokaz. Jego ogromna dyskografia otrzymała zaskakująco dużą ilość dość kiepskich recenzji w dwóch największych amerykańskich magazynach jazzowych. Mniej cenione albumy nie są jednak w stanie przesłonić imponującego dorobku całej twórczości Chicka Corei.

Pośród muzyków, którzy wpłynęli na Coreę, wymienia się Mozarta, Beethovena, Arta Tatuma, Theloniousa Monka, Billa Evansa oraz, przede wszystkim, Buda Powella.

Do najważniejszych momentów swojej kariery, Corea mógł zaliczyć współpracę z Milesem Davisem oraz utworzenie grupy Return to Forever, będącej kamieniem milowym w muzyce fusion.

Ponadczasowe standardy jazzowe, które skomponował Corea, to m.in. „Now He Sings, Now He Sobs”, „Spain”, „La Fiesta”, „Armando’s Rhumba” czy „Matrix”.

POCZĄTKI MUZYCZNE

Chick Corea urodził się w Chelsea, w stanie Massachusetts. Posiadał korzenie włoskie i hiszpańskie. Jego ojciec, Armando, zawodowy trębacz jazzowy, przewodził w latach 30. i 40. formacji Original Dixieland Jazz Band. Ojciec zapoznał Chicka z grą na pianinie, gdy chłopiec miał 4 lata.

Ogromna kolekcja jazzowa ojca, jego zawód, jego znajomi – to wszystko sprawiło, iż Chick był dosłownie otoczony jazzem, co na zawsze ukształtowało przyszłego muzyka.

Fakt, iż czas jego dorastania przypadł na okres bebopu, sprawił, że właśnie gwiazdy i pionierzy bebopu, jak Dizzy Gillespie, Charlie Parker, Bud Powell, Horace Silver czy Lester Young, odcisnęli szczególne piętno na młodym adepcie jazzu.

Mając 8 lat, Chick podjął naukę gry na perkusji, co umożliwiło mu później obchodzenie się z fortepianem trochę, jak z instrumentem perkusyjnym.

Umiejętności gry na pianinie mały Chick rozwinął pod kierunkiem pianisty koncertowego, Salvatore Sullo, który zapoznał go z muzyką klasyczną, oraz rozbudził w nim zainteresowanie kompozycją.

W szkole średniej, Chick dostał od ojca czarny smoking, i występował, jako początkujący pianista.

W tym czasie, Chick lubił słuchać zespołu Herba Pomeroya. Miał także własne trio, które grało muzykę Horace’a Silvera w lokalnym klubie jazzowym.

Wkrótce przeprowadził się do Nowego Jorku, gdzie przez miesiąc odbył edukację muzyczną w Columbia University, i przez sześć miesięcy – w nowojorskiej wyższej szkole muzycznej Julliard School.

Zrezygnował z kształcenia, gdy uznał obie uczelnie za rozczarowujące.

Lubił jednak Nowy Jork. Miasto to stało się punktem wyjścia dla jego kariery.

PIERWSZE WYDAWNICTWA. „TONES for JOAN’S BONES” 1966

Chick rozpoczął karierę na początku lat 60., grając z Mongo Santamarią, Willie’em Bobo, Blue Mitchellem, Herbie’em Mannem i Stanem Getzem.


Jako pełnoprawny lider, zadebiutował w 1966, albumem „Tones for Joan’s Bones”, który został wydany w 1968:
Chick Corea – piano
Joe Farrell – tenor sax, flute
Woody Shaw, Jr. – trumpet
Steve Swallow – bass
Joe Chambers – drums

„NOW HE SINGS, NOW HE SOBS” 1968

W 1968 ukazał się krążek „Now He Sings, Now He Sobs”, nagrany w trio z perkusistą Royem Haynesem i kontrabasistą Miroslavem Vitoušem, do dziś uważany za klasyczny

„IS” 1969

Trzecią płytą była „Is” z 1969, gdzie Corea zagrał także na klawiszach elektrycznych:
Chick Corea – piano, electric piano
Woody Shaw – trumpet
Bennie Maupin – tenor sax
Hubert Laws – flute, piccolo flute
Dave Holland – bass
Jack DeJohnette, Horace Arnold – drums

MILES ELEKTRYCZNY, JAZZ FUSION

Pod koniec lat 60. Corea zastąpił Herbie’ego Hancocka w zespole Milesa Davisa. Bez wątpienia, ten okres należy zaliczyć do najważniejszych momentów w karierze artysty. W zespole Davisa, Corea eksperymentował z użyciem instrumentów elektrycznych, głównie elektrycznego fortepianu. Podczas występów na żywo, często przetwarzał moc swojego instrumentu za pomocą urządzenia, zwanego modulatorem pierścieniowym.

W latach 1968-1972 Chick Corea uczestniczył w nagraniu ważnych albumów studyjnych Milesa Davisa:
1968: „Filles De Kilimanjaro”
1969: „In A Silent Way”
1970: „Bitches Brew”
1971: „Live-Evil”
1972: „On the Corner”
oraz kilku koncertowych.

Latem 1967 zmarł John Coltrane, pozostawiając wielu progresistów w rozterce, co robić. Nastąpiła także niebywała ekspansja muzyki rockowej, z której wyłonił się Jimi Hendrix. Zaczął się okres łączenia elementów różnych stylów muzycznych, co określono terminem „fusing”.

Album Milesa Davisa „Filles de Kilimanjaro”, nagrany w dniach 19-21 czerwca 1968 oraz 24 września 1968, reprezentuje moment, kiedy w historii afroamerykańskiej muzyki ustalono nowe standardy. Płyta sygnalizowała przejście Davisa w kierunku ELEKTRYCZNEGO JAZZU.

Utwór „Mademoiselle Mabry” dedykowany był 23-letniej modelce i autorce tekstów, Betty Mabry, która we wrześniu 1968 została panią Davis. Jej podobizna znalazła się na okładce albumu. Utwór, utrzymany w afrykańskiej rytmice 12/8, w dużym stopniu powstał dzięki współpracy Davisa z Gilem Evansem.

Źródłami inspiracji Milesa, często powiązanymi z gustami Betty, były takie gatunki późnych lat 60., jak acid i funk. To właśnie Betty pomogła Davisowi wejść w środowisko popularnych muzyków rockowych, soulowych i funkowych.

Zespół Band of Gypsys Jimiego Hendriksa wywarł szczególne wrażenie na Davisie.

W 1969 Davis złożył pozew o rozwód z Betty Mabry, po tym, jak oskarżył ją o romans właśnie z Hendriksem.

„Filles de Kilimanjaro”, na którym wprowadzone zostały gitara basowa i fortepian elektryczny, wyraźnie wskazywały na następujący w dorobku Davisa etap FUSION. Davis rozpoczął także eksperymentowanie z podejściem, zorientowanym bardziej rockowo.

Do czasu nagrania drugiej części „Filles de Kilimanjaro”, Dave Holland i Chick Corea zastąpili w zespole Rona Cartera i Herbie’ego Hancocka. W tym czasie, Wayne Shorter grał w zespole Davisa na saksofonie tenorowym:
„Filles de Kilimanjaro” 1968
Miles Davis – trumpet
Wayne Shorter – tenor sax
Tony Williams – drums
Chick Corea – piano, electric piano in „Petits Machins (Little Stuff)”, „Mademoiselle Mabry (Miss Mabry)”
Dave Holland – bass guitar in „Petits Machins (Little Stuff)”, „Mademoiselle Mabry (Miss Mabry)”
Herbie Hancock – piano, electric piano in „Frelon Brun (Brown Hornet)”, „Tout De Suite”, „Filles De Kilimanjaro (Girls Of Kilimanjaro)”
Ron Carter – bass guitar in „Frelon Brun (Brown Hornet)”, „Tout De Suite”, „Filles De Kilimanjaro (Girls Of Kilimanjaro)”
„Petits Machins (Little Stuff)” from „Filles de Kilimanjaro” 1969

„IN a SILENT WAY” 1969

Następnie, Davis powiększył swój standardowy kwintet o dodatkowych graczy. Joe Zawinul został zaproszony, by, razem z Hancockiem, wspomagać Chicka Coreę na klawiszach elektrycznych.

Młody brytyjski gitarzysta, John McLaughlin, grał wówczas z Davisem po raz pierwszy.

W nowym składzie, 18 kutego 1969 został nagrany album „In a Silent Way”. Był on już oddzielony od poprzedników grubą linią, między innymi dzięki długim formom kompozycji, także w kształcie sonaty. Jednak najważniejszym elementem, wręcz odkryciem tych sesji, była kreatywna praca w studiu, która została utożsamiona z artyzmem. Nagrany materiał zaczął być właściwie surowcem dla działań producenta, który tym samym stał się artystą, łączącym, dzielącym, montującym, skracającym.

Sam tytuł albumu sugerował, że muzyka będzie o spokoju i ciszy. Wydawało się to być paradoksem, ale sztuka Davisa z takich paradoksów właśnie się składała:
Miles Davis – trumpet
Chick Corea, Herbie Hancock – electric piano
Josef Zawinul – electric piano, organ
John McLaughlin – guitar
Wayne Shorter – tenor sax
Dave Holland – bass
Tony Williams – drums
Full Album 1969

Po nagraniu „In a Silent Way”, perkusista Tony Williams odszedł, by założyć własną grupę Lifetime, do której wciągnął Johna McLaughlina. Williams został zastąpiony w zespole Davisa przez Jacka DeJohnette.

Hancock także na dobre opuścił zespół Davisa, i zwrócił się ku samodzielnym muzycznym poszukiwaniom, rozwijając muzykę fusion.

Kolejna trasa odbyła się już bez udziału tych dwóch znaczących postaci, które współpracowały z Milesem przez sześć lat, od 1963.

„BITCHS BREW” 1970

Pół roku później, rozbudowany, 13-osobowy zespół muzyków, dodatkowo z Donem Aliasem, Lennym White’em, Larrym Youngiem, Harveyem Brooksem, Jimem Rileyem i Bennie’em Maupinem, w dniach 19-21 sierpnia 1969 nagrał w Nowym Jorku podwójny album „Bitches Brew”, który został wydany w marcu 1970:
Miles Davis – trumpet
Dave Holland – bass
Harvey Brooks – electric bass Fender
Bennie Maupin – bass clarinet
Don Alias, Jack DeJohnette, Lenny White – drums
John McLaughlin – electric guitar
Chick Corea, Joe Zawinul, Larry Young – electric piano
Jim Riley – percussion
Wayne Shorter – soprano sax
Full Album 1970

„In a Silent Way” i „Bitches Brew” zostały uznane za pierwszą, w pełni udaną, fuzję jazzu z muzyką rockową, i stanowiły podstawę dla rozwoju gatunku FUSION. Albumy te zawierały poszerzone kompozycje, które nigdy tak naprawdę nie były grane „od początku do końca” przez muzyków w studio. Miles i producent Teo Macero wybierali zamiast tego motywy muzyczne o różnej długości z nagranych długich improwizacji, i edytowali je wspólnie w muzyczną całość. „Bitches Brew” w szczególności jest przykładem użycia efektów elektronicznych, wielościeżkowości, pętli taśmy i innych technik edycyjnych.

Oba nagrania, zwłaszcza „Bitches Brew”, stały się wielkimi bestsellerami Davisa. Równocześnie, oskarżano go o „wyprzedawanie” swoich fanów. Płyty Davisa wyprzedzały wówczas konkurencję o kilka lat, za czym nie mogli nadążyć monotematyczni słuchacze.

Niepochlebne opinie ortodoksyjnych fanów jazzu i krytyków, nie zniechęciły Davisa, który uważał, że wydawanie kilku podobnych płyt, jedna po drugiej, jest krokiem w tył dla muzyka, zwłaszcza, jeśli jest on odporny na nowe brzmienia. Davis nie godził się na bycie ograniczanym przez oczekiwania tradycyjnej audiencji lub krytyków muzycznych, i kontynuował poszukiwania.

Wielu sceptycznych recenzentów zmieniło później swoje osądy, zwracając szacunek Davisowi.

Davis sięgał po nową publiczność także na inne sposoby. Począwszy od „Bitches Brew”, jego albumy zaczęły zawierać dzieła sztuki, w znacznie większej mierze zgodne z ruchami psychodelicznymi i black power niż z twórczością, obecną na jego wcześniejszych nagraniach. Dokonał znaczących cięć w swoim zwyczajowym honorarium koncertowym, by móc grać supporty dla grup rockowych, jak Steve Miller Band, Grateful Dead czy Santana.

Muzyka Davisa była teraz bardziej funky i silniej zorientowana w stronę rocka, ze stosunkowo nieznacznymi tendencjami free-jazzowymi.

Corea zaczął w istotny sposób polegać na efektach, zwanych modulacją pierścieniową (ring modulation), a Dave Holland przesunął się w stronę gitary basowej, początkowo grając na kontrabasie akustycznym przez pierwszy rok.

Kilka albumów Davisa na żywo z udziałem Chicka Corei zostało nagranych pod koniec 1969 i w 1970:
„It’s About that Time. Live In Montreux 1969” (25 lipca 1969). Tytuł jest błędny – album został nagrany w La Pinède, podczas Juan-les-Pins Jezz Fest, w Antibes we Francji, w składzie Miles Davis, Chick Corea, Wayne Shorter, Dave Holland, Jack DeJohnette
„Black Beauty: Miles Davis at Fillmore West” (San Francisco, 10 kwietnia 1970) – Miles Davis, Chick Corea, Steve Grossman, Michael Henderson, Airto Moreira, Jack DeJohnette
„Live at the Fillmore” (17-20 czerwca 1970) – Miles Davis, Chick Corea, Keith Jarrett, Dave Holland, Airto Moreira, Jack DeJohnette.
Miles Davis – „Milestones” / „Footprints” / „Round Midnight”, Live @ La Pinède, Juan-les-Pins Jazz Fest, Antibes, France 1969
Miles Davis – trumpet
Wayne Shorter – tenor sax, soprano sax
Chick Corea – electric piano
Dave Holland – bass, electric bass
Jack DeJohnette – drums

Miles Davis – Live in Paris, France, Full Concert 1969
Miles Davis – trumpet
Wayne Shorter – tenor sax, soprano sax
Chick Corea – electric piano
Dave Holland – bass, electric bass
Jack DeJohnette – drums

„LIVE-EVIL” 1970

W grudniu 1970 ukazał się album „Live-Evil”. Na sesjach nagraniowych pojawił się ponownie Herbie Hancock (zagrał w trzech utworach), wystąpili także Gary Bartz, Keith Jarrett, Michael Henderson, Ron Carter, Airto Moreira, Billy Cobham i inni. Wśród instrumentarium pojawił się egzotyczny sitar, a Hermeto Pascoal wykonał wokale. Zespół Davisa przemienił się w grupę, zorientowaną znacznie bardziej w kierunku FUNKU. Davis zaczął eksperymentować z tak zwaną „kaczką” (urządzenie efektowe wah-wah) na swojej trąbce:
Miles Davis – trumpet
Keith Jarrett – piano
Chick Corea, Herbie Hancock, Joe Zawinul, Keith Jarrett – keyboards
Hermeto Pascoal – electric piano, whistling, vocals
John McLaughlin – guitar
Gary Bartz, Steve Grossman, Wayne Shorter – sax
Khalil Balakrishna – sitar
Dave Holland, Michael Henderson, Ron Carter – bass
Airto Moreira – percussion
Billy Cobham, Jack DeJohnette – drums
„Sivad” from „Live-Evil” 1970

https://www.youtube.com/watch?v=eSpDfuIuftU

Kolektyw z Bartzem, Jarrettem i Hendersonem, często określany jako Cellar Door Band (niektóre części albumu „Live-Evil”, nagrane były na żywo w klubie o takiej nazwie w Waszyngtonie), nigdy nie nagrał nic w studio, ale został udokumentowany w 6-płytowym zestawie „The Cellar Door Sessions 1970”

Miles Electric – Live @ The Isle if Wight Festival, Full Concert 1970
Miles Davis – trumpet
Gary Bartz – alto sax, soprano sax
Keith Jarrett – electric piano, organ
Chick Corea – electric piano
Dave Holland – bass
Airto Moreira – percussion
Jack DeJohnette – drums

„ON THE CORNER” 1972

Album „On the Corner” z 1972 pokazał pozornie bezwysiłkową dawkę funku, a także wpływy aranżacji studyjnych Paula Buckmastera i Karlheinza Stockhausena. Te zmiany wymagały od Davisa i jego zespołu adaptacji do nowoczesnych, elektrycznych instrumentów, zarówno przy występach na żywo, jak i w studio, z warstwowymi nagraniami i postprodukcyjną edycją:
„On the Corner”
Miles Davis – electric trumpet with wah-wah, organ
Carlos Garnett, Dave Liebman – soprano sax, tenor sax
Bennie Maupin – bass clarinet
Chick Corea, Herbie Hancock – piano Fender Rhodes, keyboards
Harold Ivory Williams – keyboards
Cedric Lawson – organ
Dave Creamer, Reggie Lucas, John McLaughlin – guitar
Khalil Balakrishna, Collin Walcott – electric sitar
Paul Buckmaster – cello
Badal Roy – tabla
Michael Henderson – bass guitar
James Mtume – percussion
Don Alias – drums, percussion
Jack DeJohnette, Al Foster, Billy Hart – drums
Full Album 1972

Płyta sprowokowała falę zażartej krytyki, przykładem której była wypowiedź dziennikarza brytyjskiego: „Kocham Milesa, ale w tym momencie wysiadam”. W swojej autobiografii, Davis wyraził opinię, że krytyka wzięła się z faktu, iż nie potrafiono skategoryzować tej muzyki, i narzekał, że „On the Corner” promowany był w stacjach radiowych jazzu tradycyjnego, i tym samym nie docierał do młodych Afroamerykanów. Miles uważał, że nagranie będzie czymś, za co czarni ludzie będą go pamiętać.

HOLLAND & COREA CIRCLE

Jeszcze w trakcie współpracy z Davisem, Dave Holland i Chick Corea założyli własną grupę free-jazzową – Circle, działającą w 1970 i 1971. Grali w niej także Anthony Braxton i Barry Altschul. Grupa dokonała nagrań dla Blue Note i ECM.

W kwietniu 1970 Circle nagrali album „The Song of Singing”, który Blue Note wydała w 1971, sygnując nazwiskiem Corei:
Chick Corea – piano, keyboards
Dave Holland – bass
Barry Altschul – drums
„Nefertitti” from „The Song of Singing”

Kolejnym albumem był album „A.R.C z 1971, nagrany dla ECM, w tym samym składzie.

Nagrania te dokumentują okres, w którym twórczość Corei pogrążała się w jazzowej awangardzie, zanim całkowicie zmienił orientację na JAZZ FUSION.

Oprócz grania z zespołem, Chick występował i nagrywał w tym czasie także solo.

W kwietniu 1971 nagrał w Oslo w Norwegii dwupłytowe wydawnictwo solowe „Piano Improvisations Vol. 1 i Vol. 2”, stanowiące pomost między jego działalnością w Circle a nadchodzącą formacją Return to Forever:
„Piano Improvisations” Vol. 2, 1971

RETURN to FOREVER

Kolejnym ważnym etapem w karierze Corei było sformowanie w 1971 grupy Return to Forever – jednej z najważniejszych grup jazz fusion w historii, obok Weather Report, The Headhunters i Mahavishnu Orchestra.

W swoim pierwszym wydaniu, Return to Forever wykonywał głównie muzykę latynoską. Zespół składał się z wokalistki i perkusjonistki, Flory Purim, jej męża, Airto Moreiry (oboje Brazylijczycy) na perkusji i perkusjonaliach, długoletniego współpracownika muzycznego Corei w zespole Davisa, Joe Farrella na saksofonie i flecie, oraz młodego Stanleya Clarke’a na basie. W tym pierwszym składzie, Clarke grał na kontrabasie akustycznym oprócz basu elektrycznego.

Podstawę brzmienia tej grupy stanowiło pianino elektryczne Fender Rhodes – Corea nie odkrył jeszcze syntezatorów. Clarke i Farrell mieli dużo przestrzeni do gry solowej, podczas gdy wokal Purim nadawał muzyce pewien komercyjny urok. Wiele z ich kompozycji miało charakter instrumentalny i nieco eksperymentalny.

Pierwszy album, „Return to Forever”, ukazał się w 1972:
Chick Corea – Fender Rhodes electric piano
Stanley Clarke – electric bass guitar, double bass
Joe Farrell – flute, soprano sax
Airto Moreira – drums, percussion
Flora Purim – vocals, percussion
„Crystal Silence” from „Return to Forever” 1972

„Some Time Ago (La Fiesta)” from „Return to Forever” 1972

Kompozycja Corei „Spain”, która pojawiła się na albumie „Light as a Feather” z 1973, jest jego najbardziej popularnym utworem, który został później nagrany przez wielu artystów:
„Spain” from „Light as a Feather” 1973

Na trzeciej płycie, „Hymn of the Seventh Galaxy” z 1973, Flora Purim, Joe Farrell i Airto Moreira zostali zastąpieni przez perkusistę Lenny’ego White’a i gitarzystę, Billa Connorsa:
„Hymn of the Seventh Galaxy” 1973

W składzie Return to Forever pojawiało się wielu znakomitych muzyków – Joe Farrell, Airto Moreira, Flora Purim, Bill Connors, Steve Gadd, Mingo Lewis, Earl Klugh, Al Di Meola, Gerry Brown, Harold Garrett, Gayle Moran, James E. Pugh, John Thomas, James Tinsley czy Ron Moss.

W 1974 współpracę z zespołem podjął Al Di Meola. Rockowo zorientowane brzmienie, wpływy elektroniki i genialne jazzowe improwizacje, potwierdziły wyjątkowość Chicka Corei.

Pierwszą płytą z Di Meolą była „Where Have I Known You Before” z 1974, nagrana z użyciem elektroniki, i inspirowana rockiem progresywnym. Nastąpiły ważne zmiany w brzmieniu i składzie zespołu. Chick Corea zaczął używać syntezatorów, takich jak Minimoog i ARP Odyssey. Równie ważną zmianą było zastąpienie gitarzysty Billa Connorsa 19-letnim Alem Di Meolą. Każdy muzyk, grał długie solówki:
Chick Corea – acoustic piano, Fender Rhodes electric piano, Hohner clavinet, Yamaha electric organ, synthesizers, Minimoog, percussion
Al Di Meola – electric guitar, acoustic 12-string guitar
Stanley Clarke – electric bass guitar, electric organ, bell tree, chimes
Lenny White – drums, congas, bongos, percussion
„Where Have I Known You Before” 1974

Return to Forever – „Vulcan Worlds” from „Where Have I Known You Before” – Live 1974
Chick Corea – keyboards
Stanley Clarke – bass
Lenny White – drums
Al Di Meola – guitar

Return to Forever – Live 1974
Chick Corea – keyboards
Stanley Clarke – bass
Lenny White – drums
Al Di Meola – guitar

W 1976 zespół zmienił wytwórnię z Polydor Records na Columbię, i przeniósł się na rancho Caribou Ranch, niedaleko Nederland w Kolorado. Tam nagrali album „Romantic Warrior” – bardziej awangardowy i mniej funkowy niż poprzedni „No Mystery” z 1975. „Romantic Warrior” pozostaje najlepiej sprzedającym się albumem zespołu, z ponad 500 tysiącami egzemplarzy sprzedanych w samych Stanach. Corea wniósł trzy najdłuższe kompozycje, a pozostali członkowie skomponowali po jednym utworze. Otwierający „Medieval Overture” autorstwa Corei, z charakterystycznymi motywami melodycznymi, nadał odpowiedni nastrój pozostałej części albumu, zaś tytułowy „The Romantic Warrior” był w pełni akustyczny:
„Medieval Overture” from „Romantic Warrior” 1976

„The Romantic Warrior” 1976

Return to Forever – „Medieval Overture” from „Romantic Warrior”, Live 1976
Chick Corea – keyboards
Al Di Meola – guitar
Stanley Clarke – bass
Lenny White – drums

NOWY SKŁAD

Po tym albumie, Corea zdecydował, że czas grupy dobiegł końca.

Kontynuował kolejny projekt Return to Forever z całkowicie nowym składem, w którym z poprzedniego zespołu pozostał tylko Stanley Clarke.

Z nowym składem Corea nagrał tylko jeden, ostatni w tamtym czasie pod nazwą Return to Forever, album – „Musicmagic” z 1977. Był to pierwszy album od czasu „Light as a Feather” z 1973, który zawierał wokale. W nagraniach wzięli udział Stanley Clarke i żona Corei, Gayle Moran. Album ten oznaczał również powrót oryginalnego członka z pierwszego składu, Joe Farrella na saksofonie i flecie, a także kilku nowych członków:
Chick Corea – acoustic piano, electric piano, clavinet, synthesizer Minimoog, Polymoog, Moog, vocals
Gayle Moran – acoustic piano, Hammond organ, Polymoog, vocals
Joe Farrell – piccolo flute, flute, soprano sax, tenor sax
James Tinsley – piccolo trumpet, trumpet
John Thomas – trumpet, flugelhorn
James E. Pugh – tenor trombone
Harold Garret – tenor trombone, bass trombone, baritone horn
Stanley Clarke – electric bass, acoustic bass, vocals
Gerry Brown – drums
„Musicmagic” 1977

„The Endless Night” from „Musicmagic” 1977

Po rozpadzie Return to Forever w 1977, Corea położył nacisk na występy akustyczne. Pojawiał się wówczas w wielu konfiguracjach, grając m.in. z Herbie’em Hancockiem czy z Michaelem Breckerem.

REAKTYWACJA

Return to Forever reaktywował się w 1983, a następnie w 2010. Zespół istnieje do dziś. Ze wszystkich poprzednich składów zostali Corea, White i Clarke. Aktualny skład:
Chick Corea – instrumenty klawiszowe (1972-1977, 1983, 2008, 2010 – obecnie)
Frank Gambale – gitara (2010 – obecnie)
Jean-Luc Ponty – skrzypce (2010 – obecnie)
Stanley Clarke – bas (1972-1977, 1983, 2008, 2010 – obecnie)
Lenny White – perkusja (1973-1976, 1983, 2008, 2010 – obecnie).
W 2012 zespół wydał album „The Mothership Returns”, nagrany z udziałem Jean-Luca Ponty’ego:
„Senor Mouse” from „The Mothership Returns” – Live 2012
Chick Corea – piano, keyboards
Jean-Luc Ponty – electric violin, acoustic violin
Frank Gambale – electric guitar, acoustic guitar
Stanley Clarke – electric bass, acoustic bass
Lenny White drums

W 2019 i 2020 wydano płytę „Return to Forever Jazz Workshop Boston, MA, May 15, 1973″
Chick Corea – keyboards
Bill Connors – guitar
Mingo Lewis – congas
Stanley Clarke – bass
Steve Gadd – drums
Live Full Concert 1973

CHICK COREA ELEKTRIC BAND

Założony przez Chicka Coreę w 1985, The Elektric Band kontynuował poszukiwania Return To Forever, stając się kolejnym z wielu zespołów Chicka, które odcisnęły piętno na współczesnym jazzie. Grupa występuje w składzie z Johnem Patitucci, Frankiem Gambale, Erikiem Marienthalem oraz Dave”em Wecklem:
Chick Corea Elektric Band – „Elektric City”, Official Video 1986

Chick Corea Akoustic Band – Live @ Heineken Jazzaldia, San Sebastian, Spain, Full Concert 2018
Chick Corea – piano
John Patitucci – bass
Dave Weckl – drums

MAŁE SKŁADY

Największe uznanie publiczności jazzowej przyniosły Corei koncerty w małych składach, zarówno w triach, firmowanych jego nazwiskiem, a współtworzonych przez często zmieniających się basistów i perkusistów – m.in. Miroslav Vitouš i Roy Haynes, Eddie Gómez i Paul Motian, Avishai Cohen i Jeff Ballard, Christian McBride i Steve Gadd, John Patitucci i Antonio Sánchez, Miroslav Vitouš i Roy Haynes, jak i w duetach, z Garym Burtonem, Bélą Fleckiem, Bobbym McFerrinem czy Herbie’em Hancockiem.

Chick Corea & Herbie Hancock – Live 1985

Chick Corea & Michael Brecker – Live

Chick Corea Trio – „Now He Sings, Now He Sobs” – Live Full Performance 2015
Chick Corea – piano
Miroslav Vitouš – bass
Roy Haynes – drums

W latach 1996-1997 koncertował ze znakomitym składem, m.in. z saksofonistą Kennym Garrettem i trębaczem Wallace’em Roneyem, grając własne wersje standardów Buda Powella oraz Theloniousa Monka:
Chick Corea – Remembering Bud Powell: „Glass Enclosures”, Live 1996
Chick Corea – piano
Kenny Garrett – sax
Wallace Roney – trumpet
Christian McBride – bass
Roy Haynes – drums

KLASYKA

W drugiej części swojej kariery Corea bardziej zainteresował się współczesną muzyką klasyczną. Skomponował swój pierwszy koncert fortepianowy i adaptację autorskiego utworu „Spain” na pełną orkiestrę symfoniczną. Wykonał go w 1999 z London Philharmonic Orchestra

Corea wkroczył w XXI wiek solowymi albumami – „Solo Piano: Originals” oraz „Solo Piano: Standards” (2000), „Past, Present & Futures” (2001), „Rendezvous In New York” (2003), „To the Stars” (2004), „The Ultimate Adventure” (2006)

W 2007 ukazało się aż pięć albumów w jednym cyklu „Chick Corea Five Trios”, zawierającym różne składy tria Corei:
Chick Corea, Hadrien Feraud, Richie Barshay – „Aftertouch”

W 2008 premierę miał album „The New Crystal Silence”, nagrany w duecie z Garym Burtonem. Krążek ten został nagrodzony Grammy:
„La Festa” from „The New Crystal Silence” 2008

DOROBEK ARTYSTYCZNY

Chick Corea wydał prawie 100 albumów jako lider lub współlider, uczestniczył w nagraniu 15 albumów z zespołami Circle oraz Return to Forever, 13 albumów z Milesem Davisem, zaś jako sideman wystąpił na ponad 50 albumach, m.in. takich wykonawców, jak Anthony Braxton, Ron Carter, Stanley Clarke, Larry Coryell, Richard Davis, Stan Getz, Herbie Hancock, Joe Henderson, Chaka Khan, Pete La Roca, Airto Moreira, Wayne Shorter, Gábor Szabó, Miroslav Vitous, Dee Dee Bridgewater.

Dyskografia https://en.wikipedia.org/wiki/Chick_Corea_discography

„CHINESE BUTTERFLY” 2017

Jednym z ostatnich albumów Corei był „Chinese Butterfly”, nagrany w 2017 z zespołem Steve’a Gadda. Po raz pierwszy ci dwaj muzycy wspólnie stanęli na czele zespołu, a w jego składzie znalazły się znakomitości.

„Nieczęsto spotyka się artystów, którzy mogą pochwalić się 50-letnią znajomością. Muzyczna więź między wirtuozem fortepianu, Chickiem Coreą, a mistrzem perkusji, Steve’em Gaddem, jest absolutnie wyjątkowa – pięć dekad po pierwszym spotkaniu, Corea i Gadd stworzyli jeden z najbardziej twórczych albumów w karierze. Funkujące tematy, liryczne, piękne melodie oraz improwizacje, które przywodzą na myśl ducha muzyki hiszpańskiej, na nowo definiują pojęcie jazzu bez granic.

Krążek „Chinese Butterfly” jest spełnieniem marzeń obu artystów, którzy od dawna planowali bardziej intensywną współpracę. Jak wspomina Gadd, „za każdym razem, kiedy wpadaliśmy na siebie z Chickiem, rozmawialiśmy o wspólnym projekcie. Wreszcie, po wielu latach, obaj znaleźliśmy na to czas”.

Corea i Gadd po raz pierwszy trafili na siebie w 1965, kiedy Chick gościnnie wziął udział w koncercie Chucka Mangione, z którym na bębnach grał wówczas Gadd. Dziesieć lat później, Corea miał już status jednego z najbardziej wpływowych klawiszowców i kompozytorów swojego pokolenia, zaś Gadd stał się jednym z najbardziej rozchwytywanych perkusistów.

„Zawsze najbardziej pociągało mnie tworzenie muzyki na zespół. Tym razem, byłem jeszcze bardziej podekscytowany. Chciałem usłyszeć, co Steve zrobi z moimi utworami. Kiedy zagraliśmy pierwsze dwa, zabrzmiało to tak dobrze, że musieliśmy pójść za ciosem” – mówi Corea.

Choć to Corea jest kompozytorem większości utworów (jedyne wyjątki to „Chick Chums” Johna McLaughlina i „Wake-Up Call”, którego współautorem jest Loueke), pianista utrzymuje, że za efekt końcowy odpowiada cały zespół, prowadzony przez doskonałą grę perkusyjną Gadda. „To wspólne dzieło. Ja piszę muzykę, Steve nadaje jej rytm, będący kręgosłupem zespołu. W mojej muzyce, rytm jest wszystkim – bez niego nie ma życia” – konkluduje Corea” (jazzarium.pl)
Chick Corea – piano, keyboards
Lionel Loueke – guitar, voice
Steve Wilson – sax, flute
Carlitos Del Puerto – acoustic bass, electric bass
Luisito Quintero – percussion
Steve Gadd – drums
Chick Corea & Steve Gadd Band – „Chinese Butterfly” from „Chinese Butterfly”, 2018

Chick Corea & Steve Gadd Band – „Like I Was Sayin’ ” from „Chinese Butterfly”, 2018

„ANTIDOTE” 2019

28 czerwca 2019 ukazał się album „Chick Corea & The Spanish Heart Band – Antidote”, nagrany z zespołem mistrzów flamenco. Na płycie Chick powrócił do korzeni muzyki hiszpańskiej, latynoskiej i flamenco. „Przez dziesięciolecia czerpał ze swojego „hiszpańskiego serca”, które ukształtowały jego niepowtarzalne brzmienie. Wraz z nowym albumem „Antidote”, Corea, w towarzystwie muzyków z Hiszpanii, Kuby, Wenezueli i USA, po raz kolejny zwrócił się w latynoską stronę swojego muzycznego dziedzictwa. „Antidote” jest dokładnie tym, na co wskazuje tytuł – muzycznym lekarstwem na burzliwe czasy, łączącym artystów z różnych kultur, w celu stworzenia harmonijnej muzyki” (JazzSoul):
Chick Corea – piano, keyboards
Niño Josele – guitar
Jorge Pardo – sax, flute
Michael Rodriguez – trumpet
Steve Davis – trombone
Carlitos Del Puerto – bass
Luisito Quintero – percussion
Marcus Gilmore – drums
Maria Bianca, Rubén Blades, Gayle Moran Corea – vocals
Nino de los Reyes – dancer
„My Spanish Heart” from „Antidote” 2019

„Antidote” – Album Trailer 2019

„PLAYS” 2020

Ostatnim albumem był „Plays” z 2020.

Chick Corea, poza tym, że był artystą wybitnym, miał również unikalny dar nawiązywania kontaktu z publicznością. „Lubię, gdy słuchacze czują się, jakby siedzieli u mnie w salonie na przyjacielskim spotkaniu” – mówił pianista. Na początku każdego koncertu, Chick rozluźniał atmosferę, sprawdzając, czy obecni na sali są odpowiednio nastrojeni.

„Wybór kompozycji na album „Plays” warunkowany był ich autorami – mistrzami, którzy silnie wpłynęli na twórczość samego Corei.

Koncert rozpoczął się Mozartowską „Sonatą”, która płynnie przeszła w Gershwinowskie „Someone to Watch over Me”.

Takich interesujących zestawień było tego wieczoru więcej – Scarlatti i Jerome Kern, Bill Evans i Antônio Carlos Jobim.

„The Yellow Nimbus” samego Corei został zagrany tym razem, jako hołd dla Paco de Lucíi, z którym pianista nagrał ten utwór wcześniej na albumie „Touchstone”.

Publiczność została włączona w udział w koncercie kilkukrotnie. Dwóm ochotnikom Chick Corea stworzył muzyczny, improwizowany portret (to wspomnienie rodzinnych rozrywek z dzieciństwa), a następnie zaprosił kolejne dwie osoby do duetowego występu. Obaj wybrani widzowie okazali się profesjonalnymi pianistami, choć ich tożsamość była dla gospodarza wieczoru tajemnicą. Na scenie pojawił się najpierw, pochodzący z Izraela, Yaron Herman, a po nim francuski pianista klasyczny, Charles Heiser.

Na finał zabrzmiało osiem miniatur z cyklu „Children’s Songs” z 1984.

Na dwupłytowym wydawnictwie znalazły się 24 utwory oraz pogadanki-zapowiedzi Chicka Corei, będące wprowadzeniami do poszczególnych części koncertu. Koncert na płytę został skompilowany z kilku różnych występów muzyka, zagranych podczas światowego tournée, między innymi w Paryżu i Berlinie” (Krzysztof Komorek).

Wcześniej, bo w 2018 ukazał się album „Chick Corea Plays (Special Tour Edition)”.

Chick Talks Mozart and Gershwin – Live in Clearwater, 2018 from „Plays” 2020

„Someone to Watch Over Me” from „Plays” 2020

„Pannonica” from „Plays” 2020

DYSKOGRAFIA

https://en.wikipedia.org/wiki/Chick_Corea_discography

Chick Corea wielokrotnie odwiedzał Polskę. 21 kwietnia 2018 wystąpił w Gliwicach, 1 lipca – podczas Szczecin Music Fest, a w listopadzie – podczas festiwalu Jazztopad we Wrocławiu.
W 2021 miał wystąpić na Bielskiej Zadymce Jazzowej.

ŚMIERĆ

Chick Corea zmarł 9 lutego 2021. Miał 79 lat.
Chorował na rzadką postać raka.

R.I.P. [*]

W magazynie „Rolling Stone” napisano: „Chick Corea, pianista jazzowy, który rozszerzył możliwości tego gatunku, zmarł w wieku 79 lat.

Klawiszowiec, który pomógł Milesowi Davisowi zapoczątkować rewolucję fusion, zakładał własne grupy, zmieniające zasady gry, jak Return to Forever”

„Swoją pracą i dziesięcioleciami, które spędził na podróżowaniu po świecie, poruszył i zainspirował życie milionów. Przez całe życie i karierę, Chick cieszył się wolnością i radością tworzenia czegoś nowego” – napisała rodzina Chicka Corei w oświadczeniu po jego śmierci 9 lutego.

W ostatnim wywiadzie dla „Jazz Times” w 2020, Chick Corea powiedział: „Zauważyłem, że tworzenie muzyki stymuluje w ludziach to, co naturalne w każdym z nas. Nie musisz być profesjonalistą – wystarczy być żywym człowiekiem, i być otwartym na grę wyobraźni”.

Posłuchajmy także:
Chick Corea & Big Band Katowice – „La Fiesta”, Live @ Akademia Muzyczna, Katowice 1980

Chick Corea Trio – Live at the White House 1982
Chick Corea – keyboards
Miroslav Vitous – bass
Roy Haynes – drums

Chick Corea – „Round Midnight”, Solo Piano 1983

Chick Corea Trio – „La Fiesta”, Live 1988
Chick Corea – piano
John Patitucci – bass
Dave Weckl – drums

Chick Corea Trio – Live @ Kongsberg Jazz Festival, Kongsberg, Norway, Full Concert 1989
Chick Corea – piano
John Patitucci – bass
Dave Weckl – drums

Chick Corea & Friends – Newport Jazz Festival , Full Concert Live 1996

Chik Corea & Origin – „Matrix”, Live Studio Session in Japan 1998
Chick Corea – piano
Steve Wilson – soprano sax, alto sax, flute, clarinet
Bob Sheppard – tenor sax, soprano sax, bass clarinet, flute
Steve Davis – trombone
Avishai Cohen – bass
Adam Cruz – drums

„Spain” – Live At Montreux 2004
Chick Corea – keyboards
Frank Gambale – guitar
Eric Marienthal – sax
John Patitucci – bass
Dave Weckl – drums

„The Ultimate Adventure” – Full Album, Live in Concert 2007

Return to Forever – Live @ Jazzaldia, Full Concert 2008
Chick Corea – keyboards
Stanley Clarke – bass
Al Di Meola – guitar
Lenny White – drums

Chick Corea Piano Solo – „Armando’s Rhumba”, Live 2010

Chick Corea & Gary Burton – „Armando’s Rhumba”, Live 2011
Chick Corea – piano
Gary Burton – vibraphone

Chick Corea – Live @ Lincoln Center Orchestra, Full Concert (from 17:40 min) Live 2013

The Chick Corea Elektric Band – Live @ JazzTM, Timisoara 2017

Chick Corea & Steve Gadd Band – „Spain”, Live @ Sala São Paulo 2017
Chick Corea – piano, keyboards
Lionel Loueke – guitar
Steve Wilson – sax, flute
Carlitos Del Puerto – bass
Luisito Quintero – percussion
Steve Gadd – drums

Bobby McFerrin & Chick Corea – „Circlesong Improvisation”, Live @ Verbier Summer Festival 2018
Bobby McFerrin – vocal
Chick Corea – piano, percussion
Avishai Cohen – bass
Jeff Ballard – drums

Chick Corea Akoustic Band – Live @ San Javier International Jazz Festival. San Javier, Spaim, Full Concert 2018
Chick Corea – piano
John Patitucci – bass
Dave Weckl – drums

Chick Corea: Documentary of Legendary Jazz Great, Pianist and Composer, 2010:

Part 1

Part 2

Fot. 2018 (Paris Jazz Club) / Valerie Wilmer / With Miles Davis (Polydor Records) / Return to Forever (Pinterest) / allaboutjazz.com