paź 29 2024
10. Ady Rosner
Oprac. Andrzej Rumianowski w oparciu o książkę Krzysztofa Karpińskiego „BYŁ JAZZ, KRZYK JAZZ-BANDU W MIĘDZYWOJENNEJ POLSCE”
| POPRZEDNI ODCINEK | WSZYSTKIE ODCINKI | NASTĘPNY ODCINEK |
II wojna światowa zmieniła losy wszystkich Polaków.
Przedstawiamy historie muzyków jazzowych, którzy:
– uniknęli wojennej tragedii
– walczyli w wojnie obronnej we wrześniu 1939 roku
– zginęli z rąk okupanta
– przeżyli wojnę w Polsce będąc obcokrajowcami
– grali w lokalach dla Polaków i w lokalach dla Niemców
– trafili do obozów koncentracyjnych i gett
– koncertowali na terenie Związku Radzieckiego
– przebyli szlak bojowy z Armią Andersa
– byli członkami Polskiej YMCA
– pozostali po wojnie za granicą
– zamieszkali po wojnie w Polsce
Opracowanie Andrzej Rumianowski
na podstawie książki Krzysztofa Karpińskiego
i materiałów historycznych zebranych w Muzeum Jazzu .
Państwowa Orkiestra Jazzowa Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej
Kiedy wybuchła wojna, Ady Rosner ze swoją orkiestrą grał w warszawskiej restauracji Esplanada przy ulicy Sienkiewicza 11 róg Marszałkowskiej.
Od razu z kilkoma muzykami wyjechał do Białegostoku, a potem do Lwowa, gdzie w grudniu 1939 roku zagrali w słynnej Café Bagatela.
Pod koniec 1939 r. na „zachodniej Ukrainie” i w „zachodniej Białorusi” rozpoczęły działalność speckomisje do spraw kultury.
Ich zadaniem była polityczno-ideologiczna lustracja artystów, a co za tym idzie wyłonienie tych aktorów, muzyków i piosenkarzy, którzy mogliby zaprezentować swoją twórczość w Moskwie i innych miastach Związku Sowieckiego.
Wśród pozytywnie zweryfikowanych był Adi Rosner, wirtuoz trąbki jazzowej i kompozytor żydowskiego pochodzenia (z ojca Niemca i matki Polki), który po dojściu Hitlera do władzy osiedlił się w Polsce.
We Lwowie do zespołu Rosnera dołączyli uchodźcy z Warszawy i Krakowa i pod koniec grudnia wszyscy razem wrócili do Białegostoku.
W Białymstoku, który po inwazji Związku Radzieckiego na Polskę 17 września znajdował się na terenie Republiki Białoruskiej, od pierwszego sekretarza Komunistycznej Partii Białorusi Pantielejmona Ponomarienki, Ady Rosner przyjął propozycję powołania Państwowej Orkiestry Jazzowej Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej.
Już wiosną 1940 roku orkiestra koncertowała w Mińsku, Leningradzie, Rostowie, Odessie, Moskwie i Soczi.
Róg ulicy Marszałkowskiej i Sienkiewicza w przedwojennej Warszawie, gdzie po prawej stronie mieściła się restauracja Esplanada. Obecnie tam jest Dom Handlowy JUNIOR.
We wrześniu 1940 w teatrze w Soczi bez udziału publiczności i wiedzy muzyków koncertowała dla Józefa Stalina.
W tym samym roku orkiestra Addy Rosnera zagrała w filmie „Koncert walcowy”, wykonując utwór „Opowieści Lasku Wiedeńskiego” . Podobno film powstał z inicjatywy, samego Józefa Wissarionowicza Stalina.
Od października 1941 roku orkiestra Ady Rosnera podróżowała po Związku Radzieckim dwoma wagonami typu PULLMAN , dołączanymi do różnych składów pociągów.
tu zobacz historię wagonów Pullman
W latach 1941–1944 zespół odbył dalekie trasy koncertowe do Odessy po Sachalin.
Gdy latem 1941 roku orkiestra Rosnera dotarła do jednego z ośrodków formowania się Polskich Sił Zbrojnych w mieście Frunze, 14 muzyków odeszło z orkiestry do służby w tworzonej właśnie Armii gen. Andersa i razem z nią ewakuowało się do Persji.
Byli to m.in: Krukowski, Jerzy Petersburski, a także Ney-Karkowski oraz lwowski piosenkarz Jerzy Kurtycz.
W orkiestrze Rosnera pozostało 12 osób: E. Rosner, P. Beigelman (trąbki), E. Wolfelier (saksofon tenorowy), P. Hofman, A. Wernik (skrzypce), J. Belzacki (fortepian), D. Kaganowicz, A. Sztokfeder (akordeony), L. Markowicz (gitara), Abram Belzacki (kontrabas), Adam Belzacki, D. Schwarzstein (perkusja). Abram i Adam Belzaccy byli wujem i szwagrem Jerzego Belzackiego.
Sam Rosner pozostał w ZSRR.
W związku z 11-osobową absencją Rosner uzupełnił skład orkiestry o muzyków z Łotwy, Estonii i Azerbejdżanu.
Koncertowali dla żołnierzy pierwszej linii frontu w latach 1940-1945, także we Władywostoku, Murmańsku, Baku i na Sachalinie.
W Moskwie w 1944 roku Addie Rosner nagrał płytę ze standardami jazzu: Karawana i St. Louis Blues.
W tym samym roku Addy Rosner skomponował i nagrał piosenkę do słów Pawła Gofmana p.t.: Парень-паренoк chłopak-chłopaczek.
Piosenka ta w 1954 roku, do słów Ludwika Jerzego Kerna zadebiutowała w Polsce jako „Cicha woda”. Najsłynniejszym wykonawcą tego przeboju był Zbigniew Kurtycz.
5 czerwca 1944 roku Addie Rosner dla moskiewskiej wytwórni płytowej Melodia nagrał „Piosenkę o mojej Warszawie” w wykonaniu, autora muzyki i słów, Alberta Harrisa.
W 1945 roku Melodia nagrała także:
– „1001 taktów w rytmie jazzu” (Rosnera i Markowicza)
– „Oczy czarne” (w aranżacji Rosnera)
– „Rositę” (Belzackiego)
– „Don’t Leave Me” (Rosnera, Schera i Zeitlina).
Od stycznia 1945 roku orkiestra liczyła 53 członków, w tym zespół taneczny.
Podróżując po Związku Radzieckim dwoma wagonami Pullman w 1944 roku zagrała 175 koncertów, a w 1945 aż 229. Największą popularnością w owym czasie cieszyła się muzyka z filmu „Serenada w dolinie słońca, z „Moonlight Serenade” Glenna Millera. Grała ją również Państwowa Orkiestra Jazzowa Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Orkiestr Rosnera wykonała również „Błękitną rapsodię” Georg’a Gershwina. To właśnie dzięki Rosnerowi amerykańska muzyka swingowa w Związku Radzieckim osiągnęła wówczas taką popularność.
Dzień zwycięstwa, 8 maja 1945 roku przypadł podczas trasy koncertowej w Baku.
Niektórzy muzycy z orkiestry Rosnera
2. JERZY BELZACKI
pseud. Bel Jurpianista – kompozytor, aranżer, autor tekstów
Po ataku ZSRR na Polskę przedostał się do Białegostoku, tam związał się z orkiestrą Ady’ego Rosnera, z którą koncertował w wielu miastach ZSRR.
W 1944 r. został aranżerem wytwórni płyt Aprielewskij Zawod,
nagrywającej
na zlecenie Związku Patriotów Polskich.
W 1946 r. zamieszkał w Mińsku (Białoruska SRR).
6. LEON BORUŃSKI
pianista, kompozytor
Po wybuchu wojny przedostał się do Białegostoku, gdzie został kierownikiem muzycznym Teatru Miniatur, którego dyrektorem był jego kuzyn Kazimierz Krukowski.
W maju 1940 roku związał się z orkiestrą Ady’ego Rosnera i odbył z nią tournée po ZSRR z programem lwowskiego Jazzu Teatralizowanego.
We wrześniu 1940 roku wrócił do Białegostoku, skąd pojechał do Warszawy. Do wiosny 1942 roku występował w getcie z recitalami, m.in. w składzie orkiestry symfonicznej prowadzonej przez Adama Furmańskiego.
Następnie ze względu na chorobę płuc znalazł się w sanatorium w Otwocku.
Był partnerem życiowym aktorki Stefanii Górskiej.
Zginął latem 1942 roku w sanatorium w Otwocku w dokonanej przez hitlerowców egzekucji jego pensjonariuszy.
10. EMIL BRUH
skrzypek, kierownik orkiestry
Po wybuchu wojny dotarł do Lwowa (we wrześniu 1939 r.) i dołączył do orkiestry Ady’ego Rosnera. Po zajęciu miasta przez Niemców przedostał się w głąb ZSRR i związał się z orkiestrą Henryka Golda i Jerzego Petersburskiego. Przez pewien czas był więziony przez władze sowieckie. Później wstąpił do Armii Andersa i został przydzielony do powstającej orkiestry Warsa; przeszedł z nią szlak bojowy II Korpusu.
Po demobilizacji wyjechał do USA i zamieszkał w Filadelfii.
37. ALBERT HARRIS
piosenkarz, pianista, gitarzysta, kompozytor, autor tekstów
Krótko przed wybuchem wojny pracował w Łodzi. Po agresji hitlerowskiej ewakuował się do Białegostoku, w 1940 r. dotarł do Lwowa, gdzie początkowo śpiewał z zespołem Feliksa Konarskiego (Ref-Rena), a potem związał się z orkiestrą Henryka Warsa. Po wkroczeniu Niemców do Lwowa przedostał się w głąb Rosji. Dwa lata później śpiewał z zespołem Ady’ego Rosnera, na początku 1944 r. nagrał dla wytwórni Aprielejewskij Zawod kilka piosenek.
W tym samym roku skomponował Piosenkę o mojej Warszawie, słynną i znaną do dzisiaj, nagraną potem dla rosyjskiej Melodii i nadawaną przez moskiewskie radio w audycjach dla Polaków.
Na przełomie lat 1944 i 1945 dotarł do Lublina, gdzie wziął udział w reorganizacji tamtejszej rozgłośni Polskiego Radia. Był tam też aranżerem.
W 1945 r. udał się do Łodzi i wspólnie z bratem Mieczysławem prowadził orkiestrę w kawiarni Grand Hotelu
——————————————
53 ży. ZBIGNIEW KURTYCZ – 8 odc, 12 odc, 18 odc
wokalista, gitarzysta kompozytor
Po wkroczeniu wojsk sowieckich do Lwowa jesienią 1939 znalazł się w zespole Tea Jazz (Jazz Żeleznodorożnikow), który powstał przy Domu Kultury Polskich Kolei Państwowych. Był to w zasadzie big-band, którym muzycznie kierował Rudolf Krupa. W repertuarze oprócz muzyki popularnej miał lekkie jazzujące piosenki, m.in. do słów Mariana Rentgena.
Na przełomie lat 1939 i 1940 zespół koncertował w Kijowie, a następnie w głębi Rosji. W 1941 r. Kurtycz znalazł się w Czkałowie nad rzeką Ural, gdzie po raz pierwszy usłyszał orkiestrę Ady’ego Rosnera i wkrótce (wraz z pianistą Leszkiem Krzaklewskim) do niej się zaangażował. W 1942 r. wstąpił do armii Andersa i został przydzielony do zespołu artystycznego 3. Dywizji Strzelców Karpackich, zarazem był gitarzystą orkiestry Warsa. Z armią Andersa w 1943 r. dotarł do Palestyny, a po demobilizacji osiadł we Włoszech.
—————————————————-
55 ży. LOTHAR LAMPEL – 8 odc, 18 odc USA
pseud. Lionel, wokalista
Po wybuchu wojny muzycy pochodzenia żydowskiego z zespołu Ady’ego Rosnera, wśród nich Lampel, wyjechali do Białegostoku, a następnie do Lwowa, gdzie grali w Café Bagatela i Bristolu. Potem Lampel i Rosner koncertowali w wielu miastach ZSRR. W latach 1942- 1944 dokonali nagrań dla moskiewskiej wytwórni płytowej Aprielewskij Zawod. Tuż przed zakończeniem wojny Lampel opuścił ZSRR i dotarł do USA. Osiedlił się w San Francisco.
—————————————————-
57 ży. TONY LEWITYN (LEVITYN) – 8 odc, 12 odc Palest.
skrzypek, wiolonczelista, pianista, saksofonista
Przed wybuchem drugiej wojny światowej występował z orkiestrą Ady’ego Rosnera i pozostał z nią nadal związany w ZSRR w czasie wojny. W 1942 r. wstąpił do armii Andersa, z którą dotarł do Palestyny. Walczył podczas wojny palestyńsko-izraelskiej w latach 1948-1949 i został ranny w prawą rękę, co uniemożliwiło mu grę na saksofonie.
—————————————————-
63 ży. ROMAN MESSING – (8) odc (12) odc
skrzypek, dyrygent
Po wybuchu wojny związał się z orkiestrą ADY ROSNERA (8) Z Armią Andersa (12) dotarł do Palestyny.
—————————————————-
65 ży. HERMAN NADEL – (8) odc (18) odc
pianista, aranżer, skrzypek
Po wybuchu wojny związał się z orkiestrą Ady Rosnera (8) jako aranżer. Dokonał aranżacji słynnej Cichej wody Rosnera. Po wojnie zamieszkał w Palestynie, później w Australii. (18)
| POPRZEDNI ODCINEK | WSZYSTKIE ODCINKI | NASTĘPNY ODCINEK |