paź 29 2024

13. Henryk Wars

---

Oprac. Andrzej Rumianowski w oparciu o książkę Krzysztofa Karpińskiego „BYŁ JAZZ, KRZYK JAZZ-BANDU W MIĘDZYWOJENNEJ POLSCE”

POPRZEDNI ODCINEK

WSZYSTKIE ODCINKI

NASTĘPNY ODCINEK

---

---

Walczący swoją muzyką

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

---

Z Henrykiem Warsem współpracowali między innymi:

---

---

---

—————————————————-
1, 10, 26, 32, 33, 35, 38, 53, 56, 57, 62, 63, 73, 77, 78, 83, 95,
—————————————————–
1ży. ADAM ASTON – 10 odc. 12 odc.

właśc. Adolf Loewinsohn, pseud. Adam Wiński, J. Kierski – piosenkarz

We wrześniu 1939 r. uciekł do Lwowa. W latach 1940-1941 występował z orkiestrą Warsa na terenie ZSRR. Przeszedł szlak bojowy z armią Andersa, walczył pod Monte Cassino.
—————————————————-
10 ży. EMIL BRUH – 7 odc, 8 odc, 11 odc, 12 odc, 18 odc

skrzypek, kierownik orkiestry

Po wybuchu wojny dotarł do Lwowa (we wrześniu 1939 r.) i dołączył do orkiestry Ady’ego Rosnera. Po zajęciu miasta przez Niemców przedostał się w głąb ZSRR i związał się z orkiestrą Henryka Golda i Jerzego Petersburskiego. Przez pewien czas był więziony przez władze sowieckie. Później wstąpił do armii Andersa i został przydzielony do powstającej orkiestry Warsa; przeszedł z nią szlak bojowy II Korpusu. Po demobilizacji wyjechał do USA i zamieszkał w Filadelfii.

—————————————————-
26 ży. JULIAN FRONT – 12 odc, 18 odc

skrzypek, aranżer

Po wybuchu wojny przedostał się do Lwowa, gdzie w latach 1940-1941 grał na skrzypcach w orkiestrze Teatru Polskiego. W 1942 r. wstąpił do armii Andersa i został zaangażowany do orkiestry Warsa. Występował z nią w wielu miastach ZSRR, a później m.in. w pałacu cesarskim w Teheranie.
Po demobilizacji (1946) osiadł w Tel Awiwie.

—————————————————-
32 ży. FILIP GOLDBERG – 12 odc, 18 odc
Perkusista

Po wybuchu wojny znalazł się na terenie ZSRR, a następnie z armią Andersa, jako członek orkiestry Henryka Warsa, dotarł do Palestyny. Osiadł w USA, prawdopodobnie w Chicago, i tam zmarł.

—————————————————-
33 ży. FRANCISZEK GÓRKIEWICZ – 12 odc, 18 odc

trębacz i skrzypek

We wrześniu 1939 r. Górkiewicz dotarł do Lwowa i grał z orkiestrą Ady’ego Rosnera. Na początku 1940 r. związał się z orkiestrą Tea Jazz prowadzoną przez Henryka Warsa. W sierpniu 1941 r. z zespołem Warsa wstąpił do armii Andersa i przeszedł z nią szlak bojowy aż do Włoch.
Po zakończeniu wojny znalazł się w Wielkiej Brytanii, gdzie grał w zespołach polonijnych.

—————————————————-
35 ży. ZYGMUNT HAAR Lwów, 12 odc

właśc. Zygmunt Springer, saksofonista, klarnecista, perkusista, fotograf, grafik, autor tekstów

Po wybuchu wojny dotarli razem z bratem – Leopoldem Haarem (we wrześniu 1939) do Lwowa, gdzie występowali w lokalach tanecznych, a w 1941 r. przedostali się w głąb ZSRR, do Taszkientu. Wstąpili do armii Andersa i rozpoczęli służbę w Wydziale Kultury i Prasy II Korpusu, zajmując się projektowaniem broszur i druków. Z armią Andersa dotarli do Włoch, następnie współpracowali z Biurem Propagandy i Informacji rządu emigracyjnego w Londynie. Zaprojektowali m.in. plakat, którego motto brzmiało: „Polska. My nie żebrzemy o wolność, my o nią walczymy”. Zygmunt Haar był autorem projektu okładki do pierwszego wydania nutowego Czerwonych maków na Monte Cassino.

—————————————————-
38 ży. LEON HELLER – 7 odc, 12 odc, 18 odc

skrzypek, saksofonista, perkusista, kompozytor

Po wybuchu wojny znalazł się na terenie Małopolski Wschodniej i dołączył do powstającej we Lwowie orkiestry Henryka Warsa. Koncertował z nią na terenach ZSRR. Jako członek orkiestry Warsa przeszedł z armią Andersa cały szlak bojowy.
Po wojnie zamieszkał w Los Angeles i tam zmarł.

—————————————————-
53 ży. ZBIGNIEW KURTYCZ – 8 odc, 12 odc, 18 odc

wokalista, gitarzysta kompozytor

Po wkroczeniu wojsk sowieckich do Lwowa jesienią 1939 znalazł się w zespole Tea Jazz (Jazz Żeleznodorożnikow), który powstał przy Domu Kultury Polskich Kolei Państwowych. Był to w zasadzie big-band, którym muzycznie kierował Rudolf Krupa. W repertuarze oprócz muzyki popularnej miał lekkie jazzujące piosenki, m.in. do słów Mariana Rentgena.
Na przełomie lat 1939 i 1940 zespół koncertował w Kijowie, a następnie w głębi Rosji. W 1941 r. Kurtycz znalazł się w Czkałowie nad rzeką Ural, gdzie po raz pierwszy usłyszał orkiestrę Ady’ego Rosnera i wkrótce (wraz z pianistą Leszkiem Krzaklewskim) do niej się zaangażował. W 1942 r. wstąpił do armii Andersa i został przydzielony do zespołu artystycznego 3. Dywizji Strzelców Karpackich, zarazem był gitarzystą orkiestry Warsa. Z armią Andersa w 1943 r. dotarł do Palestyny, a po demobilizacji osiadł we Włoszech.

—————————————————-
56 ży. STANISŁAW LANDAU – 12 odc, 18 odc GB

piosenkarz, pianista, kompozytor

Walczył w kampanii wrześniowej, a po klęsce dotarł do Lwowa i zatrudnił się w lokalach tanecznych, gdzie grał m.in. z orkiestrą Ady’ego Rosnera. W grudniu 1939 r. podjął pracę w białostockiej filii Filharmonii Mińskiej. Współpracował tam z Henrykiem Goldem i Jerzym Petersburskim. Koncertowali w Białymstoku, Mińsku, a potem m.in. w Moskwie.W 1942 r. wstąpił do armii Andersa, z którą przez Palestynę dotarł do Włoch. Walczył pod Monte Cassino. Po zakończeniu wojny osiadł w Wielkiej Brytanii.

—————————————————-
57 ży. TONY LEWITYN (LEVITYN) – 8 odc, 12 odc Palest.

skrzypek, wiolonczelista, pianista, saksofonista

Przed wybuchem drugiej wojny światowej występował z orkiestrą Ady’ego Rosnera i pozostał z nią nadal związany w ZSRR w czasie wojny. W 1942 r. wstąpił do armii Andersa, z którą dotarł do Palestyny. Walczył podczas wojny palestyńsko-izraelskiej w latach 1948-1949 i został ranny w prawą rękę, co uniemożliwiło mu grę na saksofonie.
—————————————————-
62 ży. ALFRED MELODYST – (3) odc (12) odc(11) odc

kompozytor, aranżer, wiolonczelista, skrzypek

We wrześniu 1939 r. został zmobilizowany i w stopniu sierżanta wziął udział w wojnie obronnej (3). Po kapitulacji przedostał się do Lwowa, gdzie grał w orkiestrze teatralnej. W 1942 r. wstąpił do Armii Andersa (12)
Po wyjściu Armii Andersa ze Związku Radzieckiego prowadził reprezentacyjne trio z Jerzym Petersburskim i Henrykiem Goldem (11)

—————————————————-
63 ży. ROMAN MESSING – (8) odc (12) odc

skrzypek, dyrygent

Po wybuchu wojny związał się z orkiestrą ADY ROSNERA (8) Z Armią Andersa (12) dotarł do Palestyny.

—————————————————-
73 ży. JERZY PETERSBURSKI – (12) odc (18) odc
złe zdjęcie
kompozytor, band-leader i pianista

We wrześniu 1939 r. wyjechał do Białegostoku, gdzie z Zygmuntem Karasińskim współpracował w Teatrze Miniatur, a po likwidacji zespołu dotarł do Lwowa. Ze spotkanym tam Henrykiem Goldem podjął nieudaną próbę założenia orkiestry. Wkrótce obydwaj powrócili do Białegostoku i zatrudnili się w organizowanej właśnie filii Filharmonii Mińskiej. Tam też z pochodzącym z Katowic Stanisławem Landauem stworzyli orkiestrę, która koncertowała w całym Związku Radzieckim.
Petersburski współpracował też z estradowymi orkiestrami Izaaka Dunajewskiego i Leonida Utiosowa. W 1940 r. przebywał w Moskwie i tam napisał błękitną chusteczkę, która stała się słynna nie tylko w ZSRR. W 1942 r. wraz z orkiestrą wstąpił do armii Andersa i jako sierżant 1. Pułku przeszedł z nią szlak bojowy. 
W Iraku wspólnie z Henrykiem Goldem (skrzypce) i Fredem Melodystem (wiolonczela) stworzył trio, z którym występował podczas reprezentacyjnych przyjęć, a następnie udał się do Tel Awiwu, gdzie występował jako pianista w teatrze Ohel. Jeszcze w 1942 r. znalazł się w Kairze i prowadził audycje radiowe dla żołnierzy. Potem dotarł do Włoch.
Po demobilizacji w 1947 r. wyjechał do Brazylii (Rio de Janeiro i São Paulo) i przez dwa lata grał w duecie fortepianowym z Alfredem Schützem (kompozytorem Czerwonych maków na Monte Cassino, autorem tekstu był Feliks Konarski – Ref Ren), wielokrotnie improwizując na temat własnych kompozycji.

—————————————————-
77 ży. ALBERT PRADELLA – (11) odc (12) odc (18) odc

saksofonista, skrzypek, kompozytor, aranżer

Po wybuchu drugiej wojny światowej uciekł do wschodniej części Polski, a następnie do ZSRR. Współpracował z zespołem Henryka Golda i Jerzego Petersburskiego. 
W 1942 r. wstąpił do Armii gen. Andersa i trafił do orkiestry Henryka Warsa.

W 1944 r. orkiestra wystąpiła w Kairze na dworze króla Faruka obok wielu gwiazd amerykańskich, m.in. Freda Astaire’a i Ginger Rogers oraz podobno samego Louisa Armstronga. Przeszedł szlak bojowy II Коrpusu zakończony we Włoszech. Zaraz po wojnie Pradella wrócił do Polski.

—————————————————-
78 ży. KONSTANTY (CONSTANTIN) RÉGAMEY – (6) odc (12) odc (18) odc

kompozytor, pianista, krytyk muzyczny, filolog

W czasie okupacji niemieckiej grał na fortepianie muzykę rozrywkową m.in. w Arkadii (Moniuszki 5, w budynku filharmonii). Stefan Kisielewski wspominał, że Stanisław Piasecki – twórca „Prosto z Mostu”- „podczas okupacji założył kawiarnię Arkadia, gdzie polityka odchodziła na całego: szatniarzem był Włodzimierz Pietrzak, na fortepianie grał Régamey, całe „Prosto z Mostu” tam siedziało” (Abecadło Kisiela, Warszawa 1990, s. 90). 
Wiesław Wiernicki pamiętał, że Régamey grał w Arkadii także przed południem, a występowali Jan Ekier i nierzadko Irena Dubiska. Tam zapewne nawiązał kontakty z podziemiem i zaczął występować na koncertach konspiracyjnych. Należał do AK i od 1942 r. był kurierem. Po upadku powstania warszawskiego trafił do obozu koncentracyjnego w Sztutowie, w listopadzie 1944 r. zaś udało mu się dotrzeć do Szwajcarii (Lozanna). Od 1945 r. był profesorem filologii orientalnej i słowiańskiej na uniwersytecie we Fryburgu.

—————————————————-
83 ży. ALFRED SCHÜTZ – 12 odc

pseud. Al Suito, Fred, Roger Ernest, pianista, kompozytor, dyrygent, autor tekstów

We wrześniu 1939 r. wrócił do Lwowa, gdzie współtworzył Teatr Miniatur. Wybuch wojny niemiecko-sowieckiej zastał go w głębi ZSRR. W grudniu 1941 r. wstąpił do armii Andersa i dostał przydział do Wydziału Propagandy Sztabowej. Odbył z nią bliskowschodni szlak bojowy. Opracowywał i prowadził wspólnie z Henrykiem Warsem audycje muzyczne dla Polaków w radiostacjach w Kairze, Bagdadzie i Jerozolimie, a później we Włoszech. W nocy z 17 na 18 maja 1944 r. skomponował muzykę do tekstu Czerwone maki na Monte Cassino Feliksa Konarskiego (Ref-Rena).

—————————————————-
95 ży. HENRYK WARS – 3 odc. 10 odc. 12 odc. 18 odc.

właśc. Warszawski lub Warszowski kompozytor, dyrygent, aranżer i pianista

W 1939 r. Wars jako podchorąży walczył w kampanii wrześniowej, w okolicach Lublina dostał się do niewoli niemieckiej. Udało mu się zbiec z transportu i dotrzeć na początku 1940 r. do Lwowa. Związał się wtedy z zespołem Tea Jazz Feliksa Konarskiego (Ref-Rena). Koncerty muzyki jazzowej (według ówczesnych kryteriów) łączono z różnymi występami, a całość była dokładnie wyreżyserowana. Zespól miał też konferansjera, śpiewaków i tancerzy.
Niebawem Wars stworzył własną orkiestrę, liczącą najpierw dwadzieścia jeden, a potem trzydzieści osób, złożoną z zawodowych muzyków. Śpiewali Renata Bogdańska, Gwidon Borucki i Albert Harris, tańczyli Lidia Warren i Johnny Stonoke konferansjerkę prowadził Eugeniusz Bodo, który również śpiewał, podobno także standardy jazzu. Orkiestra brzmiała znakomicie, a jej powodzenie było niesłychane. Koncertowała w Moskwie, Odessie, Kijowie, Kursku, Jarosławiu, a nawet Leningradzie. W marcu 1941 r. zespół wystąpił w trzyaktowej jazzowej komedii muzycznej Władysława Szlengla i Napoleona Sądka Muzyka na ulicy, która nie przypadła do gustu recenzentom sowieckich gazet z uwagi na amerykańskiego ducha przedstawienia.
Wars napisał także muzykę do dwóch filmów radzieckich Statek pułapka i Marzenie (1943), poznał też kompozytora Arama Chaczaturiana.
W sierpniu 1941 r., po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej. cały zespół Warsa wstąpił do armii Andersa. Należeli wtedy do niego m.in.: Jerzy Petersburski, Henryk Gold, Emil Brüh, Leon Heller, Julian Front. Adam Aston, Jerzy i Nora Neyowie, Albert Pradella i Franciszek Górkiewicz, Wars przeszedł szlak bojowy w stopniu podporucznika. Najpierw Iran (Persja), potem Irak, Palestyna, Egipt… Na Bliskim Wschodzie został kierownikiem muzycznym i dyrygentem Polish Parade. W Iraku (Bagdad) wspólnie z Alfredem Schützen skomponował muzykę do rewii Keep Smiling. Jego orkiestra zagrała w filmie Polish Parade, a następnie w zrealizowanym w 1943 r. w Egipcie przez Michała Waszyńskiego filmie Dzieci, utrwalającym przemarsz armii Andersa na Bliski Wschód oraz obraz dzieci, które były pod opieką armii. Jeden z koncertów Polish Parade oglądała znakomita ekipa artystów alianckich, w której skład wchodzili: Josephine Baker, Ginger Rogers, Fred Astaire i… Louis Armstrong.
Następnym etapem były Włochy, gdzie Wars prowadził orkiestrę teatru rewiowego II Korpusu. Został tam odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi i Medalem Wojska, a król Wiktor Emanuel wyróżnił go orderem Cavaliere della Croce d’Italia. W Mediolanie w 1944 r. nagrał Czerwone maki na Monte Cassino z solistą Adamem Astonem.
W 1946 r. napisał muzykę do filmu Wielka droga Waszyńskiego, zrealizowanego przez wytwórnię Sirena Film; była to opowieść o polskich żołnierzach, począwszy od września 1939 r.
Po wojnie osiadł w Los Angeles w USA. TW 1954 roku rozpoczął współpracę z producentami filmowymi w Hollywood. W 1963 napisał muzykę do filmu Flipper, w Polsce wyświetlanego pod tytułem Mój przyjaciel delfin. Jego piosenki śpiewali m.in. Bing Crosby czy Doris Day. Został pochowany na Hillside Memorial Park w Los Angeles.
—————————————————-
1, 10, 26, 32, 33, 35, 38, 53, 56, 57, 62, 63, 73, 77, 78, 83, 95,

POPRZEDNI ODCINEK

WSZYSTKIE ODCINKI

NASTĘPNY ODCINEK

By Radosław Czapski • Jazz na wojnie •