paź 29 2024

20. Jazz z Polskiej YMCA

  • Oprac. Andrzej Rumianowski w oparciu o materiał Tomasza Muca „Polska YMCA w czasie II Wojny Światowej”
    POPRZEDNI ODCINEK WSZYSTKIE ODCINKI NASTĘPNY ODCINEK
     

    II wojna światowa zmieniła losy wszystkich Polaków.
    Przedstawiamy historie muzyków jazzowych, którzy:
    – uniknęli wojennej tragedii
    – walczyli w wojnie obronnej we wrześniu 1939 roku
    – zginęli z rąk okupanta
    – przeżyli wojnę w Polsce będąc obcokrajowcami
    – grali w lokalach dla Polaków
    – grali w lokalach tylko dla Niemców
    – trafili do obozów koncentracyjnych
    – zostali zamknięci w gettach
    – koncertowali na terenie Związku Radzieckiego
    – przebyli szlak bojowy z Armią Andersa
    – zostali po drodze w Jerozolimie
    – byli członkami Polskiej YMCA
    – pozostali po wojnie za granicą
    – zamieszkali po wojnie w Polsce
    Opracowanie Andrzej Rumianowski
    na podstawie książki Krzysztofa Karpińskiego
    i materiałów historycznych zebranych w Muzeum Jazzu .

    Polska YMCA w czasie II Wojny Światowej – historia pomocy i nadzieji

    Geneza Polskiej YMCA

     
     

    1918-1921

    Amerykańska YMCA przybywa do Polski z Błękitną Armią gen. Józefa Hallera, niosąc pomoc materialną i moralną żołnierzom, jeńcom i repatriantom.

    1922

    30 marca Zatwierdzenie statutu Polskiej YMCA. Powołanie Centralnego Komitetu z wybitnymi postaciami: prof. Marchlewski, gen. Czikel i Marszałek Rataj.

    1923

    Oficjalna data powstania ZMCh Polska YMCA. Pracami organizacyjnymi kierował Paul Super.

    Dwudziestolecie międzywojenne

     
     
     
     
     
     
     
     

    1927

    W roku 1927 otwarto pierwszą siedziby YMCA w Krakowie.

    5

    YMCA miała 5 OGNISK: w Krakowie, Warszawie, Gdyni, Łodzi i Poznaniu.
     

    PODSTAWOWE ZALETY ORGANIZACJI

    Otwartość YMCA bez względu na płeć, rasę, wyznanie i pochodzenie.

    Działalność: obozy letnie i zimowe, skauting, propagowanie sportu (siatkówka, koszykówka, piłka wodna), praca wychowawcza i edukacyjna z młodzieżą. Symbol organizacji – trójkąt równoramienny – oznaczający równowagę ciała, umysłu i ducha.

    Wybuch II wojny światowej i delegalizacja YMCA

     
     
     
     
     

    Skutki niemieckiej okupacji

    ● Niemieckie władze okupacyjne delegalizują Polską YMCA
    ● Konfiskata mienia, zniszczone, lub zajęte budynki
    ● Setki tysięcy obywateli polskich w niewoli
    ● Potrzeba nowej formy działalności Polskiej YMCA

    Zmiana zakresu działań

    ● Przed wojną – pomoc tylko członkom YMCA w kraju.
    ● W czasie wojny – pomoc każdemu: żołnierzom, kobietom, starcom, młodzieży i dzieciom.

    Losy Polskiej YMCA w Łodzi

     
                            Makieta gmachu Polska YMCA w Łodzi
     
     

    Projekt gmachu

    Gmach Polskiej YMCA przy ul. Moniuszki 4A w Łodzi, zaprojektowany przez Wiesława Lisowskiego, oddany do użytku w 1935 roku. Przed wojną uważany za najlepiej wyposażony gmach YMCA w Europie. Mieścił pływalnię (pierwszą krytą w Łodzi), sale gimnastyczne, bibliotekę i hotel na 120 miejsc.

    Ciekawostki – trzy budynki „Trójkąta SS”

     
                                                    Budynek Polskiej YMCA w Łodzi

    ● Podczas niemieckiej okupacji działalność YMCA została zakazana, a Łódzki gmach YMCA zamieniono w klub dla niemieckich oficerów .
    ● W roku 1944 zbudowano podziemny tajny tunel łączący gmach YMCA, Grand Hotel i Hotel Savoy. – tzw. „Trójkąt SS” .
    ● Przejście służyło jako droga ewakuacyjna do schronu w budynku YMCA.
    ● Tunel odkryto dopiero we wrześniu 1947 roku, przy robotach ziemnych pod salę teatralną. Był starannie wymurowany i miał oświetlenie elektryczne.

     
                            Budynek Grand Hotelu w Łodzi

                            Budynek Hotelu SAVOY w Łodzi

    Losy Polskiej YMCA w Krakowie

     
     

    Ulica Krowoderska – konfiskata i okupacja

    ● Budynek krakowski wzniesiony był w latach 1925-1926 wg projektu Wacława Krzyżanowskiego. Posiadał pierwszy kryty basen w Polsce (239 miejsc dla widzów) i boisko do koszykówki na dachu.
    ● Po wybuchu wojny i delegalizacji Polskiej YMCA Niemcy skonfiskowali budynek. Kraków, jako stolica Generalnego Gubernatorstwa, był kluczowy dla rzeszy i gmach został przejęty na potrzeby okupantów.

     
     
     
    Basen w krakowskim budynku YMCA, który to budynek w czasie wojny Niemcy wykorzystywali na hotel wydziału Resortu Propagandy.

    Losy Polskiej YMCA w Warszawie

     

    Ambasador USA w Polsce John Willys (z prawej) oraz Paul Super na terenie budowy gmachu Polskiej YMCA w Warszawie. Maj 1932 roku.
     

    ● Budynek Polskiej YMCA w Warszawie, przy ul. Marii Konopnickiej 6 wzniesiono w latach 1929—1932.
    ● Po wybuchu wojny Niemcy zajęli gmach i silnie go ufortyfikowali.
    ● 2 września 1944 roku powstańcy Batalionu AK Miłosz zdobyli gmach.
    ● Budynek posiadał własną studnię głębinową. Uruchomiono w nim jedyną wytwórnię butelkowanej wody pitnej dla oblężonej Warszawy.

     
    Po ogólnej historii Polskiej YMCA, która już przed drugą wojną światową była „ogniskiem polskiego jazzu” , za Krzysztofem Karpińskim autorem książki „Był jazz. Krzyk jazzbandu w międzywojennej Polsce” przypomnę wojenne losy kilku muzyków:

    Stefan Bucholc

    założyciel sekcji Jazz Klub w przedwojennej Polskiej YMCE przy ul.Marii Konopnickiej 6 w Warszawie, zaprzestał gry na fortepianie i wraz z żoną prowadził sklep z artykułami gospodarstwa domowego przy ul. Nowogrodzkiej, jednocześnie byli głęboko zaangażowani w działalność konspiracyjną. Wkrótce Bucholc został oficerem Armii Krajowej.
    Zginął w 1944 r. w powstaniu warszawskim, a jego żona zmarła w obozie koncentracyjnym.

    Zbigniew Stępowski

    kolega Bucholca z YMki w 1940 r. związał się z dwiema orkiestrami jako pianista i aranżer: pierwszą prowadził trębacz Kazimierz Obremski (z saksofonistami Juliuszem Skowrońskim, Wiesławem Brodzińskim, Danielem Łopatowskim, trębaczem Józefem Mikutowskim i perkusistą Januszem Górnisiewiczem); drugą orkiestrę – studencką – prowadzili bracia Brodzińscy. Grali w wielu miejscach w Warszawie, m.in. w Gospodzie Włóczęgów, Frascati, Bagateli, Watrze, Kameleonie, Bodedze. W Bodedze Stępowski spotykał Edmunda Fettinga, z którym wymieniał płyty z muzyką jazzową. Stępowski był członkiem AK.
    Zginął w pierwszym dniu powstania warszawskiego, 1 VIII 1944 r.

    Albert Harris

    od 1937 r. bywał w klubie należącym do warszawskiej YMCA (Konopnickiej 6), gdzie grywał na gitarze wraz z saksofonistą Aleksandrem Tumelem i skrzypkiem Kazimierzem Turewiczem. Tam podobno poznał Ady’ego Rosnera, z którego orkiestrą nagrał kilka piosenek.

    Krótko przed wybuchem wojny pracował w Łodzi. Po agresji hitlerowskiej ewakuował się do Białegostoku, w 1940 r. dotarł do Lwowa, gdzie początkowo śpiewał z zespołem Feliksa Konarskiego (Ref-Rena), a potem związał się z orkiestrą Henryka Warsa. Po wkroczeniu Niemców do Lwowa przedostał się w głąb Rosji.

    Dwa lata później śpiewał z zespołem Ady’ego Rosnera, na początku 1944 r. nagrał dla wytwórni Aprielejewskij Zawod kilka piosenek. W tym samym roku skomponował „Piosenkę o mojej Warszawie” , słynną i znaną do dzisiaj, nagraną potem dla rosyjskiej Melodii i nadawaną przez moskiewskie radio w audycjach dla Polaków.

    Najbardziej znane nagrania wokalne Alberta Harrisa to „San Francisco” , „Czy tutaj mieszka panna Agnieszka” , „Ada, to nie wypada” , „Ja lubię gwizdać” i oczywiście „Piosenka o mojej Warszawie” .

    Blisko współpracował z bratem Mieczysławem, pianistą, a przede wszystkim zdolnym aranżerem.
    Albert na przełomie lat 1944 i 1945 dotarł do Lublina, gdzie wziął udział w reorganizacji tamtejszej rozgłośni Polskiego Radia. Był tam też aranżerem. W 1945 r. udał się do Łodzi i wspólnie z bratem Mieczysławem prowadził orkiestrę w kawiarni Grand Hotelu.

    POPRZEDNI ODCINEK WSZYSTKIE ODCINKI WSZYSTKIE E-Wystawy