paź 29 2024
3. Kampania wrześniowa 1939 roku
Oprac. Andrzej Rumianowski w oparciu o książkę Krzysztofa Karpińskiego „BYŁ JAZZ, KRZYK JAZZ-BANDU W MIĘDZYWOJENNEJ POLSCE”
| POPRZEDNI ODCINEK | WSZYSTKIE ODCINKI | NASTĘPNY ODCINEK |
II wojna światowa zmieniła losy wszystkich Polaków.
Przedstawiamy historie muzyków jazzowych, którzy:
– uniknęli wojennej tragedii
– walczyli w wojnie obronnej we wrześniu 1939 roku
– zginęli z rąk okupanta
– przeżyli wojnę w Polsce będąc obcokrajowcami
– grali w lokalach dla Polaków i w lokalach dla Niemców
– trafili do obozów koncentracyjnych i gett
– koncertowali na terenie Związku Radzieckiego
– przebyli szlak bojowy z Armią Andersa
– byli członkami Polskiej YMCA
– pozostali po wojnie za granicą
– zamieszkali po wojnie w Polsce
Opracowanie Andrzej Rumianowski
na podstawie książki Krzysztofa Karpińskiego
i materiałów historycznych zebranych w Muzeum Jazzu .
II wojna światowa rozpoczęła się atakiem Niemiec na Polskę 1 września 1939 roku.
Wybuch II wojny światowej był dla polskiego środowiska jazzowego katastrofą, która nie tylko uciszyła instrumenty, ale brutalnie rozbiła biografie najwybitniejszych twórców epoki.
Jazz, kojarzony z wolnością i nowoczesnością, stał się celem nazistowskiej nagonki jako „muzyka zdegenerowana” .
Wielu muzyków podjęło walkę w wojnie obronnej we wrześniu 1939 roku.
Wojna obronna, nazywana także kampanią wrześniową, to okres od 1 września do 5 października 1939 roku.
W tym czasie wojsko polskie samodzielnie broniło się przed dwiema armiami: niemiecką od 1 września i sowiecką od 17 września
Animacja Wikipedii przedstawiająca ruchy okupantów w okresie od 1 września do 27 listopada 1939 roku.
Polska dysponowała wówczas armią w liczbie 950’000 żołnierzy, z czego 437’000 to byli rezerwiści. W porównaniu z dwumilionową, dobrze uzbrojoną armią niemiecką i wielokrotnie większą i równie dobrze wyposażoną armią radziecką i przy braku wsparcia ze strony zadeklarowanych sojuszników (Anglia i Francja) nie dawało nam żadnych szans.
Warszawa broniła się przed niemieckim agresorem prawie cały miesiąc. 28 września 1939 roku podpisano układ o kapitulacji stolicy.
Ostatecznie wojna obronna zakończyła się 6 października 1939 roku przegraną bitwą pod Kockiem.
Skrzyżowanie ulic Nowy Świat i Foksal w październiku 1939 roku.
Fot. Domena Publiczna
Wśród walczących w kampanii wrześniowej byli też muzycy jazzowi. Przypomnijmy niektóre nazwiska:
—————————————————-
STANISŁAW GAJDECZKA
dyrygent, kompozytor, aranżer, pedagog, multiinstrumentalista
W kampanii wrześniowej walczył w stopniu porucznika.(3)
Wzięty do niewoli, przebywał w obozach Arnswalde (Choszczno) i Woldenberg (Dobiegniew).
W Woldenbergu prowadził kilkunastoosobową orkiestrę jazzowo-rozrywkową, wykonującą standardy muzyki amerykańskiej z nut otrzymywanych z YMCA , grał w niej na akordeonie i puzonie, a obok niego m.in. saksofonista i wiolonczelista Józef Klonowski, pianista Adam Landy, trębacz Zdzisław Dobromirski i perkusista Marian Chodorowski.(15)
W lutym 1945 r. zamieszkał w Krakowie i zatrudnił się w radiu jako sekretarz muzyczny, potem kierownik Działu Muzyki Lekkiej, wreszcie zastępca naczelnika Wydziału Muzycznego.(18)
————————————-
40. CZESŁAW HERMAN – 3 odc, 5 odc, 18 odc
skrzypek, wokalista, kierownik orkiestry, prawnik
Zmobilizowany w 1939 r., trafił do niewoli niemieckiej. Po powrocie do Wilna jesienią 1939 r. pracował fizycznie. Należał do AK.
W 1946 r. przyjechał do Olsztyna i wkrótce rozpoczął pracę w sądzie.
62.
62. ALFRED MELODYST – (3) odc (12) odc(11) odc
kompozytor, aranżer, wiolonczelista, skrzypek
We wrześniu 1939 r. został zmobilizowany i w stopniu sierżanta wziął udział w wojnie obronnej (3).
Po kapitulacji 6 X 1939 r. przedostał się do Lwowa, gdzie grał w orkiestrze teatralnej.(6)
W 1942 r. wstąpił do Armii Andersa (14)
Po wyjściu Armii Andersa ze Związku Radzieckiego prowadził reprezentacyjne trio z Jerzym Petersburskim i Henrykiem Goldem (?)
81.
81. MACIEJ JÓZEF ROSOŁEK 3 odc, 6 odc, 14 odc, 15 odc, 18 odc,
pseud. Maciek, Robak, saksofonista, flecista
Zmobilizowany, walczył w kampanii wrześniowej pod Kockiem. (3)
Trafił do niewoli niemieckiej, ale udało mu się uciec. Po powrocie do Warszawy pracował jako muzyk. W kwietniu 1940 r. wstąpił do Związku Walki Zbrojnej. Został dowódcą plutonu. Był trzykrotnie aresztowany przez Niemców.
W połowie 1940 r. współpracował z orkiestrą Jana Ziółkowskiego (m.in. obok trębacza Edwarda Ciesielskiego, saksofonisty Wacława Roszkowskiego i pianisty Mikołaja Złotnickiego), która występowała w Adrii i w Paradisie. (6)
Walczył w powstaniu warszawskim. Używał pseudonimów Maciek i Robak. Trafił do niewoli niemieckiej 6 IX 1944 r. został wywieziony do obozu Grüenthal w Wirtembergii. W lutym 1945 roku wrócił do Warszawy. (18)
95.
95. HENRYK WARS – 3 odc. 6 odc. 12 odc. 14 odc. 18 odc.USA
właśc. Warszawski lub Warszowski kompozytor, dyrygent, aranżer i pianista
W 1939 r. Wars jako podchorąży walczył w kampanii wrześniowej. (3)
W okolicach Lublina dostał się do niewoli niemieckiej. Udało mu się zbiec z transportu i dotrzeć na początku 1940 r. do Lwowa. Związał się wtedy z zespołem Tea Jazz Feliksa Konarskiego (Ref-Rena).(6) Koncerty muzyki jazzowej (według ówczesnych kryteriów) łączono z różnymi występami, a całość była dokładnie wyreżyserowana. Zespól miał też konferansjera, śpiewaków i tancerzy.
Niebawem Wars stworzył własną orkiestrę, (12) liczącą najpierw dwadzieścia jeden, a potem trzydzieści osób, złożoną z zawodowych muzyków. Śpiewali Renata Bogdańska, Gwidon Borucki i Albert Harris, tańczyli Lidia Warren i Johnny Stonoke konferansjerkę prowadził Eugeniusz Bodo, który również śpiewał, podobno także standardy jazzu. Orkiestra brzmiała znakomicie, a jej powodzenie było niesłychane. Koncertowała w Moskwie, Odessie, Kijowie, Kursku, Jarosławiu, a nawet Leningradzie. W marcu 1941 roku zespół wystąpił w trzyaktowej jazzowej komedii muzycznej Władysława Szlengla i Napoleona Sądka „Muzyka na ulicy„, która nie przypadła do gustu recenzentom sowieckich gazet z uwagi na amerykańskiego ducha przedstawienia.
Wars napisał także muzykę do dwóch filmów radzieckich Statek pułapka i Marzenie (1943), poznał też kompozytora Arama Chaczaturiana.
W sierpniu 1941 r., po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej. cały zespół Warsa wstąpił do armii Andersa.(14) Należeli wtedy do niego m.in.: Jerzy Petersburski, Henryk Gold, Emil Brüh, Leon Heller, Julian Front. Adam Aston, Jerzy i Nora Neyowie, Albert Pradella i Franciszek Górkiewicz, Wars przeszedł szlak bojowy w stopniu podporucznika. Najpierw Iran (Persja), potem Irak, Palestyna, Egipt… Na Bliskim Wschodzie został kierownikiem muzycznym i dyrygentem Polish Parade. W Iraku (Bagdad) wspólnie z Alfredem Schützem skomponował muzykę do rewii Keep Smiling. Jego orkiestra zagrała w filmie Polish Parade, a następnie w zrealizowanym w 1943 r. w Egipcie przez Michała Waszyńskiego filmie Dzieci, utrwalającym przemarsz armii Andersa na Bliski Wschód oraz obraz dzieci, które były pod opieką armii. Jeden z koncertów Polish Parade oglądała znakomita ekipa artystów alianckich, w której skład wchodzili: Josephine Baker, Ginger Rogers, Fred Astaire i… Louis Armstrong.
Następnym etapem były Włochy, gdzie Wars prowadził orkiestrę teatru rewiowego II Korpusu. Został tam odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi i Medalem Wojska, a król Wiktor Emanuel wyróżnił go orderem Cavaliere della Croce d’Italia. W Mediolanie w 1944 r. nagrał Czerwone maki na Monte Cassino z solistą Adamem Astonem.
W 1946 r. napisał muzykę do filmu „Wielka droga” Waszyńskiego, zrealizowanego przez wytwórnię Sirena Film; była to opowieść o polskich żołnierzach, począwszy od września 1939 r. (18)
Po wojnie osiadł w Los Angeles w USA. TW 1954 roku rozpoczął współpracę z producentami filmowymi w Hollywood. W 1963 napisał muzykę do filmu Flipper, w Polsce wyświetlanego pod tytułem Mój przyjaciel delfin. Jego piosenki śpiewali m.in. Bing Crosby czy Doris Day. Został pochowany na Hillside Memorial Park w Los Angeles.
| POPRZEDNI ODCINEK | WSZYSTKIE ODCINKI | NASTĘPNY ODCINEK |