3. Kampania wrześniowa 1939 roku

II wojna światowa zmieniła losy wszystkich Polaków.
Przedstawiamy historie muzyków jazzowych, którzy:
– uniknęli wojennej tragedii
– walczyli w wojnie obronnej we wrześniu 1939 roku
– zginęli z rąk okupanta
– przeżyli wojnę w Polsce będąc obcokrajowcami
– grali w lokalach dla Polaków
– grali w lokalach tylko dla Niemców
– trafili do obozów koncentracyjnych
– zostali zamknięci w gettach
– koncertowali na terenie Związku Radzieckiego
– przebyli szlak bojowy z Armią Andersa
– zostali po drodze w Jerozolimie
– byli członkami Polskiej YMCA
– pozostali po wojnie za granicą
– zamieszkali po wojnie w Polsce
Opracowanie Andrzej Rumianowski
na podstawie książki Krzysztofa Karpińskiego
i materiałów historycznych zebranych w Muzeum Jazzu .

Wybuch II wojny światowej był dla polskiego środowiska jazzowego katastrofą, która nie tylko uciszyła instrumenty, ale brutalnie rozbiła biografie najwybitniejszych twórców epoki.
Jazz, kojarzony z wolnością i nowoczesnością, stał się celem nazistowskiej nagonki jako „muzyka zdegenerowana” .
 

Wielu muzyków podjęło walkę w wojnie obronnej we wrześniu 1939 roku.

Wojna obronna, nazywana także kampanią wrześniową, to okres od 1. września do 5. października 1939 roku.
W tym czasie wojsko polskie samodzielnie broniło się przed dwiema armiami: niemiecką od 1 września i sowiecką od 17 września

Polska dysponowała wówczas armią w liczbie 950’000 żołnierzy, z czego 437’000 to byli rezerwiści. W porównaniu z dwumilionową, dobrze uzbrojoną armią niemiecką i wielokrotnie większą i równie dobrze wyposażoną armią radziecką i przy braku wsparcia ze strony zadeklarowanych sojuszników (Anglia i Francja) nie dawało nam żadnych szans.

STANISŁAW GAJDECZKA

dyrygent, kompozytor, aranżer, pedagog, multiinstrumentalista

W kampanii wrześniowej walczył w stopniu porucznika.
Wzięty do niewoli, przebywał w obozach Arnswalde (Choszczno) i Woldenberg (Dobiegniew).
W Woldenbergu prowadził kilkunastoosobową orkiestrę jazzowo-rozrywkową, wykonującą standardy muzyki amerykańskiej z nut otrzymywanych z YMCA , grał w niej na akordeonie i puzonie, a obok niego m.in. saksofonista i wiolonczelista Józef Klonowski, pianista Adam Landy, trębacz Zdzisław Dobromirski i perkusista Marian Chodorowski.
 
W lutym 1945 r. zamieszkał w Krakowie i zatrudnił się w radiu jako sekretarz muzyczny, potem kierownik Działu Muzyki Lekkiej, wreszcie zastępca naczelnika Wydziału Muzycznego.

CZESŁAW HERMAN

skrzypek, wokalista, kierownik orkiestry, prawnik

Zmobilizowany w 1939 r., trafił do niewoli niemieckiej. Po powrocie do Wilna jesienią 1939 r. pracował fizycznie. Należał do AK.
W 1946 r. przyjechał do Olsztyna i wkrótce rozpoczął pracę w sądzie.

ALFRED MELODYST

kompozytor, aranżer, wiolonczelista, skrzypek

We wrześniu 1939 r. został zmobilizowany i w stopniu sierżanta wziął udział w wojnie obronnej. Po kapitulacji przedostał się do Lwowa, gdzie grał w orkiestrze teatralnej. W 1942 r. wstąpił do Armii Andersa.
Po wyjściu Armii Andersa ze Związku Radzieckiego prowadził reprezentacyjne trio z Jerzym Petersburskim i Henrykiem Goldem

MACIEJ JÓZEF ROSOŁEK

pseud. Maciek, Robak, saksofonista, flecista

Zmobilizowany, walczył w kampanii wrześniowej pod Kockiem. Trafił do niewoli niemieckiej, ale udało mu się uciec. Po powrocie do Warszawy pracował jako muzyk.
W kwietniu 1940 r. wstąpił do Związku Walki Zbrojnej. Został dowódcą plutonu. Był trzykrotnie aresztowany przez Niemców.
W połowie 1940 r. współpracował z orkiestrą Jana Ziółkowskiego (m.in. obok trębacza Edwarda Ciesielskiego, saksofonisty Wacława Roszkowskiego i pianisty Mikołaja Złotnickiego), która występowała w Adrii i w Paradisie.

Walczył w powstaniu warszawskim. Używał pseudonimów Maciek i Robak. Trafił do niewoli niemieckiej 6. IX 1944 r. został wywieziony do obozu Grüenthal w Wirtembergii. W lutym 1945 r. wrócił do Warszawy.

HENRYK WARS

właśc. Warszawski lub Warszowski kompozytor, dyrygent, aranżer i pianista.

W 1939 roku Henryk Wars jako podchorąży walczył w kampanii wrześniowej i w okolicach Lublina dostał się do niewoli niemieckiej.
Udało mu się zbiec z transportu i dotrzeć na początku 1940 roku do Lwowa.
Początkowo grał w zespole Tea Jazz Feliksa Konarskiego, (Ref-Rena), później założył własną, 30-osobową orkiestrę profesjonalnych muzyków, w której konferansjerem był Eugeniusz Bodo. 

Orkiestra cieszyła się niesłychanym powodzeniem, występowała w Moskwie, Odessie, Kursku, Jarosławiu i Leningradzie. 

W 1943 roku Wars napisał muzykę do 2 radzieckich filmów: Statek pułapka i Marzenie. 

Po wybuchu wojny niemiecko – radzieckiej, w sierpniu 1941 roku , Wars z całym swoim zespołem, do którego należeli m.in.: Jerzy Petersburski, Henryk Gold, Emil Bruhl, Elon Haller, Julian Front, Adam Aston, Jerzy i Nora Neyowie, Albert Pradela i Franciszek Górkiewicz, wstąpił do Armii Andersa.

Szlak bojowy przez Iran, Irak, Palestynę, Egipt, do Włoch przeszedł Wars w stopniu podporucznika.

Przemierzając z armią Bliski Wschód został dyrygentem i kierownikiem muzycznym Polish Parade. Na jednym z koncertów Polish Parade był, służący w armii alianckiej, Luis Armstrong. 

We Włoszech Wars prowadził orkiestrę teatru rewiowego IIi Korpusu. 
W 1944 roku, będąc w Mediolanie z solistą, Adamem Astonem nagrał Czerwone Maki na Monte Casino.
Autorem słów do pieśni „Czerwone maki na Monte Cassino” był Feliks Konarski (Ref-Ren), a muzykę napisał Alfred Schütz , obaj byli żołnierzami II Korpusu Sił Zbrojnych.
Po demobilizacji Henryk Wars znalazł się w Wielkiej Brytanii, a w 1947 roku wraz żoną i dwójką dzieci wyemigrował do Stanów Zjednoczonych i osiadł w Los Angeles i rozpoczął współpracę z producentami filmowymi z Hollywood.