João Gilberto

Oprac. Ewa Kałużna

João Gilberto
Fot. Carlos Mendes


Wczoraj, 6 lipca 2019, w wieku 88 lat zmarł jeden z "ojców założycieli" stylu bossa nova, słynny brazylijski gitarzysta, kompozytor i piosenkarz,

JOÃO GILBERTO

(własc. João Gilberto Prado Pereira de Oliveira; ur. 10 czerwca 1931, zm. 6 lipca 2019)
O śmierci artysty poinformował na Facebooku jego syn, Joao Marcelo.
"Od pewnego czasu ojciec zmagał się z problemami zdrowotnymi. Prowadził szlachetną walkę, próbował utrzymać swą godność wobec perspektywy utraty niezależności" - napisał Joao Marcelo. R.I.P. [*]

Owocem poszukiwań muzycznych João Gilberto był rytm bossa novy - lirycznej fuzji samby i jazzu. João Gilberto wykształcił charakterystyczny styl wykonawczy, określany przez słuchaczy jako "brazylijski" - cichy, delikatny i liryczny śpiew, skontrastowany z synkopowanym rytmem na gitarze.
Liczne kompozycje Gilberto osiągnęły status standardów. Jego twórczość inspirowała również przedstawicieli nurtu tropicalia, jak Caetano Veloso i Gilberto Gil, z którymi Gilberto współpracował w późniejszym okresie.

João Gilberto pochodził z rodziny zamożnego handlowca, był najmłodszym z sześciorga rodzeństwa. Szybko rozwinął zainteresowania muzyczne.
W wieku 14 lat otrzymał pierwszą gitarę, a kilka lat później przeniósł się do Rio de Janeiro, gdzie jednak miał problemy z dostosowaniem się do zwyczajów zespołów muzycznych. Krótko mieszkał w kilku innych miastach, by w 1956 ostatecznie powrócić do Rio de Janeiro.

Pierwsze nagrania Gilberto zostały wydane w Brazylii, jako single z dwiema piosenkami, w latach 1951-1952.
"Quando Você Recordar" / "Amar é Bom" 1951
https://www.youtube.com/watch?v=Hq6nX-XAVWs

"Anjo Crue" / "Sem Ela" 1951 https://www.youtube.com/watch?v=4IIh97lLzXM

"Quando Ela Sai" / "Meia Luz" 1952 https://www.youtube.com/watch?v=AVCF0U8cBJY

Niedługo potem ojciec Gilberto, zdenerwowany dziwacznym stylem śpiewu syna i odmową podjęcia "normalnej" pracy, kazał go oddać do szpitala psychiatrycznego. Podczas wywiadu psychologiczego João wyjrzał przez okno i zauważył: "Popatrz na wiatr, jak depiluje drzewa". Psycholog odpowiedział: "Ale drzewa nie mają włosów, João", na co odpowiedział Gilberto: "I są ludzie, którzy nie mają poezji w sercu". Został zwolniony po tygodniu.

Gdy w 1956 João powrócił do Rio, spotkał starych znajomych - przede wszystkim Antônio Carlosa Jobima, który pracował wówczas jako kompozytor, producent i aranżer dla wytwórni Odeon Records. Jobim był pod wrażeniem nowego stylu gry na gitarze Gilberto, i postanowił znaleźć muzykę, odpowiednią do stylu Odeona. W 1958 Gilberto, wraz z Antônio Carlosem Jobimem, oraz poetą i dyplomatą, Viniciusem de Moraesem, wprowadzili bossa novę na estrady światowe. Wkrótce stała się ona niezwykle popularna na całym świecie.

Bossa nova doskonale wpisała się w okres optymizmu w Brazylii, kraju, który szybko się urbanizował i rozwijał gospodarczo, a także budował nową stolicę w sercu Amazonii.

Ich wspólne, najbardziej znane utwory, jak "The Girl from Ipanema" i "Quiet Nights", były wykonywane przez czołowe gwiazdy estrady, m. in. przez Franka Sinatrę.

Gilberto był znany ze swoich wysokich wymagań w stosunku do standardów akustycznych i kontroli dźwięku. Podczas sesji nagraniowej piosenki "Rosa Morena" do albumu "Chega de Saudade" João nalegał na 28 ujęć, by uzyskać prawidłową wymowę "o" w słowie "Rosa" https://www.youtube.com/watch?v=-flS_aUW9bE

W latach 1959-1961 Gilberto nagrał trzy albumy płytowe - "Chega de Saudade" https://www.youtube.com/watch?v=EQC4Ye7hr9Y "O Amor, o Sonrisa e a Flor" https://www.youtube.com/watch?v=BxVFFMh5uJ8 i "João Gilberto" https://www.youtube.com/watch?v=Ue-PwwLiDyU
Rozsławiły one bossa novę w świecie.

W 1960 João poślubił wokalistkę jazzową Astrud Weinert, szerzej znaną jako Astrud Gilberto.

Kolejnym szczeblem do sławy był album z 1964 "Getz / Gilberto", nagrany razem z amerykańskim saksofonistą, Stanem Getzem. Album sprzedał się w milionach egzemplarzy https://www.youtube.com/watch?v=ckmcdcQ2mEg

Międzynarodową popularność zyskała piosenka "The Girl from Ipanema", wykonywana przez Astrud Gilberto, i zarejestrowana na tym albumie https://www.youtube.com/watch?v=c5QfXjsoNe4

Od 1962 do 1980 Gilberto mieszkał w Nowym Jorku (poza dwoma latami w Meksyku). Współpracował wówczas m.in. ze Stanem Getzem i Frankiem Sinatrą. Otworzył drogę do nagrań w Stanach Zjednoczonych innym brazylijskim muzykom.

Małżeństwo z Astrud rozpadło się. Muzyk poślubił w 1968 Miúchę Buarque de Holanda, siostrę Chico Buarquego. Ich córką jest piosenkarka Bebel Gilberto.
Po powrocie ze Stanów Zjednoczonych, João kontynuował karierę muzyczną w Brazylii, często współpracując z innymi brazylijskimi muzykami.

W ciągu długiej kariery muzyk zdobył dwie nagrody Grammy i był nominowany do sześciu https://www.grammy.com/grammys/artists/jo%C3%A3o-gilberto
Grammy uzyskały albumy "Getz Gilberto" z 1964 oraz "João Voz e Violão" z 2000 https://www.youtube.com/watch?v=2wHKO2SqqOs

Wybrana dyskografia:
1958: Desafinado / Hô-bá-lá-lá
1959: Chega de Saudade
1960: O Amor, o Sorriso e a Flor
1961: João Gilberto
1962: João Gilberto Cantando as Musicás do Filme Orfeo do Carnaval
1962: Boss of Bossa Nova
1962: Bossa Nova at Carnegie Hall
1963: The Warm World of João Gilberto
1964: Getz / Gilberto (ze Stanem Getzem)
1965: Herbie Mann & João Gilberto with Antônio Carlos Jobim
1966: Getz / Gilberto Vol. 2 (ze Stanem Getzem)
https://www.youtube.com/watch?v=VEHyhmqt4wY 1970: João Gilberto en Mexico https://www.youtube.com/watch?v=VfUSbLUiBj4
1973: João Gilberto
1976: The Best of Two Worlds (ze Stanem Getzem) https://www.youtube.com/watch?v=3vz478UbQBc
1976: Amoroso
1977: Gilberto and Jobim
1980: João Gilberto Prado Pereira de Oliveira
1981: Brasil (z Caetano Veloso, Gilberto Gilem i Marią Bethânia)
1985: Interpreta Tom Jobim
1985: Meditação
1986: Live in Montreux
1987: Live in Montreux
1988: O Mito
1990: Stan Getz meets João & Astrud Gilberto
1991: João
1994: Eu Sei que Vou Te Amar
1996: Live at Umbria Jazz
2000: João Voz e Violão
2004: In Tokyo https://www.youtube.com/watch?v=euIVagDZH0k
2007: For Tokyo
2015: Um encontro no Au bon gourmet
2015: Selections from Getz / Gilberto '76 (ze Stanem Getzem)
2016: Getz / Gilberto '76 (ze Stanem Getzem)

Ostatnie lata życia Gilberto spędził samotnie w Rio, cierpiąc m.in. na schorzenia psychiczne i borykając się z problemami finansowymi.

Posłuchajmy:
João Gilberto & Bebel Gilberto - "Chega de Saudade" Live 1996 https://www.youtube.com/watch?v=CX6XQ1huZOA

"Desafinado" Live https://www.youtube.com/watch?v=g6w3a2v_50U

Bebel Gilberto & João Gilberto - "Lua e Estrela" Live 1982 https://www.youtube.com/watch?v=kyNz5i-pfKw

Live Full Concert in Rome 1983 https://www.youtube.com/watch?v=dCTzdv3hsqI

"Insensatez" Live 1983 https://www.youtube.com/watch?v=nW6agN1KH8o

Montreux, Switzerland - Live Full Performance 1985 https://www.youtube.com/watch?v=AMGO5KorDX8

Umbria Jazz Festival, Perugia, Italy - Live Full Performance 1996 https://www.youtube.com/watch?v=0CDwqUxCuSM

"Sem Você" Live in Japan 2006 https://www.youtube.com/watch?v=xuhMhXYtlEc

Live in São Paulo, Full Performance 2008 https://www.youtube.com/watch?v=ezTGEOvBorY