Joe Zawinul

Oprac. Ewa Kałużna,
fot. Holger Keifel, last.fm, Pinterest

Joe Zawinul, 2006
Fot. Holger Keifel

Joe Zawinul, 1956
Fot. last.fm

Joe Zawinul
Fot. last.fm

Weather Report
Fot. Pinterest

Weather Report
Fot. Pinterest

7 lipca 2020 obchodziłby swoje 88. urodziny

JOE ZAWINUL
(właśc. Josef Erich Zawinul; ur. 7 lipca 1932, zm. 11 września 2007),

austriacki muzyk jazzowy, pianista, keyboardzista, kompozytor, aranżer, jeden z pionierów jazz fusion, współpracownik Milesa Davisa, a przede wszystkim – założyciel zespołu Weather Report, stanowiącego absolutny kanon muzyki fusion.
Trudno wyobrazić sobie elektryczny jazz bez jego postaci. Jako jeden z pierwszych wprowadził do tej muzyki fortepian elektryczny, clavinet, a z czasem stał się najlepszym syntezatorzystą, guru klawiatur „z prądem”.

Dzisiaj mało kto pamięta, że Josef Zawinul zaczynał od akordeonu. Gdy rozpoczął klasyczną edukację, jego talent szybko dostrzegł Hans Koller, austriacki saksofonista, legenda tamtejszego jazzu. To on pokazał Zawinulowi zasady improwizacji, wciągnął do wspólnej gry.
Od dziecka klasycznie kształcony, Josef Zawinul zdradził tradycyjną Austrię – cesarską i elegancką, na rzecz dzikiej, amerykańskiej muzyki, która była „wyrazem plebejskiej natury współczesności, smutnym zwycięstwem ciała nad rozumem, prymitywności w ludzkiej naturze nad intelektualnym wysublimowaniem” (filozof Theodor Adorno).

W 1959 Zawinul wyjechał z Wiednia do Stanów. Dostał stypendium w prestiżowym Berklee Collage of Music w Bostonie.

MAYNARD FERGUSON ORCHESTRA
Po zaledwie tygodniu zajęć w Berklee Collage, Zawinul przyłączył się do zespołu trębacza Maynarda Fergusona:
Maynard Ferguson and His Orchestra – „Back in the Satellite Again”, Audio 1959
Maynard Ferguson – trumpet, valve trombone
Clyde Reasinger, Don Ellis, Jerry Tyree – trumpet
Joe Zawinul – piano
Carmen Leggio, Willie Maiden – tenor sax
John Lanni – bartone sax
Don Sebesky, Slide Hampton – trombone
Jimmy Rowser – bass
Frankie Dunlop – drums


Przy tej okazji, Josef Zawinul poznał młodego, ambitnego saksofonistę, Wayne’a Shortera. Zawinul był zachwycony brzmieniem Wayne’a do tego stopnia, że namówił Fergusona do zaangażowania Shortera. Jednak Wayne szybko odszedł z grupy, by grać w tamtym czasie z Artem Blakeyem.

Między 1959 a 1961 Zawinul występował w zespole wokalistki Dinah Washington. Pojawił się na jej albumie „What Difference a Day Makes!” z 1960

CANNONBALL ADDERLEY
W zespole Dinah Washington wypatrzył Zawinula saksofonista altowy z Florydy, Julian „Cannonball” Adderley. W latach 50. Adderley przeniósł się do Nowego Jorku, i w październiku 1957 dołączył do sekstetu Milesa Davisa po tym, jak John Coltrane zrezygnował.
W 1961 Cannonball zaproponował Zawinulowi posadę pianisty w swoim własnym zespole. Członkami formacji Adderleya byli wymiennie saksofoniści Charles Lloyd i Yusef Lateef, pianiści Bobby Timmons, Barry Harris, Victor Feldman, Joe Zawinul, Hal Galper, Michael Wolff i George Duke, kontrabasiści Ray Brown, Sam Jones, Walter Booker i Victor Gaskin, oraz perkusiści Louis Hayes i Roy McCurdy.
Zawinul pozostał w formacjach Cannonballa przez dziewięć lat, do 1970, i wystąpił na 23 albumach Adderleya:
Cannonball Adderley Sextet feat. Joe Zawinul – Live in Baden-Baden, Germany 1963
Joe Zawinul – piano
Julian „Cannonball” Adderley – alto sax
Yusef Lateef – tenor sax, flute, oboe
Nat Adderley – cornet
Sam Jones – bass
Louis Hayes – drums

Cannonball Adderley Quintet feat. Joe Zawinul – Live in Oslo, 1969
Joe Zawinul – piano
Cannonball Adderley – alto sax
Nat Adderley – cornet
Victor Gaskin – bass
Roy McCurdy – drums

W 1966 Zawinul skomponował jeden z najpopularniejszych utworów jazzowych – „Mercy, Mercy, Mercy”:
Cannonball Adderley Quintet – „Mercy, Mercy, Mercy”, Audio 1966

Joe Zawinul with Erich Kleinschuster Quartet – „Mercy, Mercy, Mercy”, Live 1968

MILES DAVIS – FUSION
Jeszcze podczas koncertowania z Maynardem Fergusonem, młodego austriackiego przybysza wypatrzyło bystre oko i usłyszało czułe ucho Milesa Davisa, który zaproponował Zawinulowi udział w swoim najnowszym, niekonwencjonalnym przedsięwzięciu. Były to dwa albumy – „In a Silent Way” i „Bitches Brew”, uważane za narodziny stylu fusion.
Zawinul nie miał żadnych problemów z ciągłymi zmianami stylistycznymi. Wciąż poddawał się kolejnym eksperymentom, wychodząc od muzyki poważnej, przez bebop, aż po fusion. W dodatku, Davis zawsze lubił pianistów, obytych z muzyczną historią, doskonale wykształconych teoretyków, na których mógł wypróbować skuteczność własnych pomysłów – tak było z Ahmadem Jamalem, z Billem Evansem, i tak było z Joe Zawinulem.
Joe Zawinul jest autorem kompozycji „In a Silent Way”, otwierającej pierwszy z przełomowych albumów Davisa:
„In a Silent Way” Full Album 1969

Z kolei całą pierwszą stronę albumu „Bitches Brew” zajmuje 20-minutowy utwór autorstwa Zawinula:
„Pharaoh’s Dance” from „Bitches Brew” 1970

Zawinul wystąpił na pięciu albumach Davisa: „In a Silent Way” (1969), „Big Fun” (1969), „Bitches Brew” (1970), „Live-Evil” (1971) oraz „Circle in the Round” (1979).
Na żywo Zawinul grał z Davisem tylko raz, 10 lipca 1991, w Paryżu, krótko przed śmiercią Davisa:
Miles Davis – tumpet, keyboards
Chick Corea – electric piano
Deron Johnson, Herbie Hancock, Joe Zawinul – keyboards
Joseph Foley McCreary, John McLaughlin, John Scofield – electric guitar
Jackie McLean, Kenny Garrett – alto sax
Bill Evans, Wayne Shorter – soprano sax
Steve Grossman – tenor sax
Dave Holland – bass
Darryl Jones, Richard Patterson – electric bass
Al Foster, Ricky Wellman – drums
Miles Davis – Live in Paris, Full Concert 1991

WEATHER REPORT
W 1971, wraz z kolegą z wcześniejszych lat, saksofonistą Wayne’em Shorterem, oraz czeskim basistą Miroslavem Vitousem, Joe Zawnul założył jeden z najbardziej lubianych i, być może, jeden z najlepszych zespołów jazzowych lat 70. – Weather Report.
Pierwszy skład formacji tworzyli muzycy z zespołu Milesa Davisa. Stałe jądro stanowił duet Joe Zawinul (piano) i Wayne Shorter (sax). Członkami, zakładającymi zespół w 1971, oprócz Zawinula i Shortera, byli Miroslav Vitouš (bass guitar), Alphonse Mouzon (drums) oraz Airto Moreira (keyboards). Początkowo grupa była formacją rytmiczną, co stało się później kanonem muzyki fusion.
Dwa pierwsze albumy były utrzymane w atmosferze tego, co robił Miles Davis:
„Weather Report” 1971

„I Sing the Body Electric” 1972

Przy nagrywaniu trzeciego – „Sweetnighter” z 1973 – Zawinul miał dość „czekania aż coś się wydarzy”, i postanowił wzbogacić brzmienie zespołu, używając elementów funku i muzyki rockowej

W 1976 do zespołu dołączył basista Jaco Pastorius. Muzyka, wykonywana przez grupę, stała się bardziej melodyjna i zdobyła masowy rynek.
Największy komercyjny sukces nastąpił dla Weather Report w 1977, wraz z wydaniem albumu „Heavy Weather”

Album zawierał kompozycję Zawinula „Birdland”. Utwór nieoczekiwanie stał się wielkim przebojem i zdobył trzy Grammy:
„Birdland” from „Heavy Weather” 1977

Na przestrzeni czternastu lat działalności, grupa Wearher Report określiła ramy fusion jazzu i pozostawiła blisko 20 albumów:
1971: Weather Report
1972: I Sing the Body Electric
1972: Live in Tokyo
1973: Sweetnighter
1974: Mysterious Traveller
1975: Tale Spinnin’
1976: Black Market
1977: Heavy Weather
1978: Mr. Gone
1979: 8:30
1980: Night Passage
1982: Report
1983: Procession
1984: Domino Theory
1985: Sportin’ Life
1986: This Is This!
2002: Live and Unreleased
2006: Forecast: Tomorrow.
W 1985 Weather Report przestał istnieć (przez chwilę wznowił działalność, jako Weather Update).

Weather Report – Live in Montreux 1976
Wayne Shorter – sax
Joe Zawinful – keyboards
Jaco Pastorius – bass guitar
Manolo Badrena – percussion
Alex Acuna – drums

Weather Report – Live in Offenbach, Germany Full Concert 1978
Joe Zawinul – keyboards
Wanye Shorter – tenor sax, soprano sax
Jaco Pastorius – bass guitar
Peter Erkskine – drums

Weather Report feat. Jaco Pastorius Solo – „Third Stone from the Sun”, Live 1978

Weather Report – Live In Cologne, Full Concert 1983

Po rozwiązaniu Weather Report w 1985, Zawinul zajął się pracą na własną rękę, otaczając się syntezatorami i elektrycznymi klawiszami. Przebierał w muzyce, angażował się niemal we wszystko – od funku i wpływów muzyki etnicznej po powrót do muzyki poważnej.

THE ZAWINUL SYNDICATE
Od 1988 Joe prowadził formację jazz fusion The Zawinul Syndicate, przez który przewinęło się 27 muzyków, m.in. Scott Henderson, Bobby Thomas Jr, Linley Marthe, Paco Sery, Manolo Badrena, Nathaniel Townsley, Sabine Kabongo, Gary Poulson, Richard Bona, Victor Bailey. Zespół został utworzony na bazie Weather Report. Ich styl można określić, jako unusual grooves, driving and swinging rhythms oraz wiele zapożyczeń z różnych kultur muzycznych. Sam Zawinul stwierdził, że nadał zespołowi taką nazwę, ponieważ „syndykat bardziej przypomina rodzinę niż tylko zespół”:
Ukazało się 5 płyt The Zawinul Syndicate:
1988: The Immigrants
1989: Black Water
1992: Lost Tribes
2005: Vienna Nights – Live at Joe Zawinul’s Birdland
2008: 75th.

Joe Zawinul and His Syndicate – Live @ Newport Jazz Festival, Full Concert 1997
Joe Zawinul – keyboards, vocal
Gary Poulson – guitar
Victor Bailey – bass
Manolo Badrena – percussion, vocals
Paco Sery – drums

Po śmierci Zawinula, kilku członków The Zawinul Syndicate zdecydowało się wykonywać nadal muzykę Zawinula na żywo, pod skróconą nazwą The Syndicate.

Po rozpadzie Weather Report, zarówno Zawinul, jak i Shorter, odwiedzali Polskę, wystąpili (każdy osobno) na festiwalu Jazz Jamboree. Zawinul co jakiś czas przywoził do Polski kolejne odsłony swojej formacji, z którą dokonywał porywającej fuzji elektrycznego jazzu i world music. Mocno osadzoną w kulturze Afryki muzyką przypomniał o tanecznych korzeniach jazzu. Występował zarówno przed wielotysięczną publicznością, jak i na kameralnych koncertach:
The Zawinul Syndicate – Live @ Jazz Jamboree, Warsaw, Full Concert Audio 1993

Pianista chętnie dokonywał również mariaży jazzu z muzyka poważną, czego efektem była współpraca z innym wiedeńczykiem – Friedrichem Guldą, w latach 1987-1994. Owocem współpracy był poemat symfoniczny „Stories of the Danube” z 1996, po którym krytycy i fani niemal jednogłośnie stwierdzili: „Joe, wracaj do jazzu!”

Joe Zawinul mógł spokojnie skupić całą swoją karierę wokół grania wyuczonego, ale zamiast tego ciągle poddawał się zmienności nastrojów. Podczas, gdy muzycy w dojrzałym wieku starają się najczęściej osiągnąć perfekcję w określonym stylu, Zawinul do końca życia nie przestawał próbować niekonwencjonalnych rozwiązań i kolejnych sposobów wyrazu.
Wielokrotnie wybierany był najlepszym pianistą i syntezatorzystą przez magazyn „Down Beat”, zaś Miles Davis nadał mu żartobliwie tytuł „honorowego Murzyna”, w wywiadach podkreślając wielką przyjaźń z mistrzem klawiatur.

„Moje całe życie było ciągłym eksperymentowaniem w szeroko pojmowanych granicach jazzu. Przez lata szukałem, czasami z dobrym skutkiem. Jednak z czasem zauważyłem, że jazz nie polega na udziwnianiu, ale na szukaniu prostoty i komunikatywności. Zrozumiałem, że jazz to przede wszystkim rytm. Jeśli nie odnajdziesz w nim radości, to całe to granie nie ma sensu” – mówił Zawinul.

W trakcie kariery Zawinul, poza własnymi zespołami czy formacjami Milesa Davisa, występował także w formacjach Maynard Ferguson Orchestra, Cannonball Adderley Sextet / Quintet, Das Orchester Karl Loubé, Fatty George und Seine Band, Hans Koller Quartet / Sextett, Jazz in the Classroom, Karl Drewo Quartett, Orchester Erwin Halletz, Orchester Johannes Fehring, Sam Jones & Co., The Austrian All Stars.

Dyskografia autorska https://www.discogs.com/artist/56960-Joe-Zawinul
1959: The Masquerade Is Over
1961: To You With Love
1963: Soulmates with Ben Webster
1966: Money in the Pocket
1968: Rise and Fall of the Third Stream
1971: Zawinul
1986: Di•a•lects
1988: The Immigrants
1988: Music for Two Pianos with Friedrich Gulda
1889: Black Water
1992: Lost Tribes
1996: My People
1996: Stories of the Danube
1998: World Tour
2000: Mauthausen – Vom großen Sterben hören
2002: Faces & Places
2005: Vienna Nights: Live at Joe Zawinul’s Birdland
2007: Brown Street
2008: 75th (nagrana w 2007)
2009: Absolute Zawinul (nagrana w 2007).

Od 7 sierpnia 2007, po zakończeniu pięciotygodniowej europejskiej trasy koncertowej, Joe Zawinul przebywał w szpitalu, w rodzinnym Wiedniu, toczac walkę z rzadką postacią raka skóry (rak komórek Merkla).
Walkę tę przegrał 11 września 2007. Zmarł w wieku 75 lat.
Został skremowany w Feuerhalle Simmering, i pochowany w Wiedniu, na Vienna Central Cemetery.
R.I.P. [*]

Posłuchajmy:
Joe Zawinul – „In A Silent Way”, Audio 1971

Joe Zawinul Solo Piano – „Zugabe”, Live 1978

Joe Zawinul Solo Keyboard – Live 1985

Herbie Hancock & Joe Zawinul Piano Duo – Live 1989

Joe Zawinul and His Syndicate – Live 1989

Joe Zawinul & Trilok Gurtu – Live @ Festival Jazz Frankfurt 1994

Richard Bona & Joe Zawinul – Live @ Hamburg Jazz Festival 1996
Joe Zawinul – keyboards
Amit Chatterjee – guitar
Richard Bona – bass
Abdou Mboup – percussion
Mokhtar Samba – drums

Joe Zawinul and His Syndicate – Live @ North Sea Jazz, Full Concert 1997
Joe Zawinul – keyboards, synthesizer, vocal
Gary Poulson – guitar
Richard Bona – bass guitar, vocals
Manolo Badrena – percussion
Paco Sery – drums

Joe Zawinul and His Band Syndicate, Live @ Wiener Festwochen, 11 May 2007

Joe Zawinul & WDR Big Band – „Brown Street”, Live in Koln 2007
Paul Shigihara – guitar
Linley Marthe – bass
Alex Acuña, Paco Sery – percussion
Nataniel Townsley – drums

Joe Zawinul & Wayne Shorter – Live Last Duo @ Veszprem Festival, Hungary, August 2, 2007
Part 1

Part 2