John Coltrane

Oprac. Ewa Kałużna. Fot. Jim Marshall, William Randolph, The New Yorker, Fot. Pinterest, Sonny Clark, last.fm


John Coltrane, 1967
Fot. Jim Marshall

JOHN COLTRANE
(John William Coltrane, znany też jako Trane; ur. 23 września 1926, zm. 17 lipca 1967), amerykański saksofonista, flecista i klarnecista jazzowy, kompozytor, jeden z prekursorów free jazzu. Brał udział w nagraniu 15 płyt Milesa Davisa.
Odszedł przedwcześnie, w wieku zaledwie 40 lat. Pozostaje jednym z najbardziej wpływowych saksofonistów jazzowych w historii.
Jego druga żona, Alice Coltrane, była pianistką jazzową, a ich syn, Ravi Coltrane, jest również saksofonistą.
DZIECIŃSTWO
Jego rodzice byli dziećmi pastorów African Methodist Episcopal Zion, mieszkali w wielopokoleniowej rodzinie, z dziadkami ze strony matki, ciotką, wujem i kuzynem.
Ojciec Coltrane’a był krawcem, jednak grał na skrzypcach i ukulele, a matka śpiewała i grała na pianinie w kościele.
W wieku 12 lat, Johna spotkała duża tragedia – począwszy od grudnia 1938 zmarli w ciągu kilku miesięcy jego ojciec, ciotka i dziadkowie, pozostawiając Johna na wychowanie jedynie matce i kuzynce.
Poziom życia rodziny znacznie się wówczas obniżył. John zaczął grać zarobkowo w lokalnej orkiestrze dętej na klarnecie. Jednak pod wpływem Johnny’ego Hodgesa, saksofonisty z orkiestry Duke’a Ellingtona, wkrótce zmienił klarnet na saksofon altowy. Grał wtedy w zespole szkolnym William Penn High School.
Gdy w wieku 16 lat ukończył tę szkołę, był zdeterminowany zrobić karierę w muzyce. Matka kupiła mu wtedy pierwszy saksofon.
Pierwsze w pełni profesjonalne występy odbył, mając 18 lat, w połowie 1945 – grał w tzw. „trio koktajlowym”, z fortepianem i gitarą.
US NAVY


John Coltrane & Dizzy Gillespie, 1951
Fot. William Randolph

W 1945 John przeprowadził się do Filadelfii. Rozpoczął studia w Ornstein School of Music, równocześnie grając popularną muzykę w lokalnych barach, gdzie po raz pierwszy zetknął się z bebopem.
6 sierpnia 1945 Coltrane zaciągnął się do marynarki wojennej – w dniu, w którym pierwsza amerykańska bomba atomowa została zrzucona na Japonię. Wyszkolony na marynarza-stażystę, został następnie wysłany do Pearl Harbor na Hawajach.
Talent muzyczny Coltrane’a szybko dostrzeżono. Wkrótce stał się jednym z nielicznych żołnierzy marynarki wojennej, którzy dołączyli do Melody Masters – podstawowego zespołu swingowego armii. Melody Masters był białym zespołem, więc Coltrane był traktowany jedynie jako gość. Jednak pod koniec służby przejął kierowniczą rolę w zespole.
PIERWSZE NAGRANIA. TRANE
Pierwsze nagrania Coltrane’a to nieoficjalna sesja wojskowa na Hawajach, z muzykami US Navy, która odbyła się 13 lipca 1946. Coltrane grał na saksofonie altowym standardy jazzowe i melodie bebopowe. Muzyka ta została nagrana specjalnie dla zademonstrowania jej Milesowi Davisowi, i zrobiła na nim ogromne wrażenie:
John Coltrane & US Navy Melody Masters – „Koko”, Audio 1946

John Coltrane, 1953
Fot. The New Yorker

John Coltrane & Miles Davis, 1956
Fot. Pinterest

John Coltrane w Van Gelder Studio, 1957
Fot. Sonny Clark

John Coltrane & Miles Davis, 1960
Fot. last.fm

John Coltrane ze swoją drugą żoną, Alice Coltrane, 1966
Fot. Pinterest


John Coltrane & US Navy Melody Masters – „Hot House”, Audio 1946

Po zakończeniu służby w 1946, John kontynuował muzyczną edukację w Granoff Studios, gdzie intensywnie studiował grę na saksofonie oraz teorię jazzu, u gitarzysty i kompozytora Dennisa Sandole’a. Przyswajał sobie nieformalnie także styl gry Charlie’ego Parkera.
Przez następnych 9 lat, Coltrane był „muzycznym czeladnikiem”.
W początkowych trzech latach tego okresu grywał głównie w małych zespołach, tzw. combo rhythm and bluesowych, prowadzonych przez Joe’ego Webba, Kinga Kolaksa i Eddiego „Cleanheada” Vinsona Eddie Vinson Band.
Pierwotnie altowiolista, w 1947 Coltrane zaczął grać na saksofonie tenorowym z zespołem Eddie Vinson Band. Określił ten punkt w swoim życiu, jako czas, w którym „otworzyło się dla niego szersze pole słuchania”:
Eddie Vinson Band feat. John Coltrane – „Luxury Tax Blues”, Audio 1947

Coltrane był już w tym czasie znany jako Trane.
Sześć kolejnych lat wypełniło granie w zespołach jazzowych. Poświęcił się bez reszty pasji muzycznej, grając w różnych formacjach – Earla Bostica, Johnny’ego Hodgesa, Jimmy’ego Heatha, Howarda McGhee i Dizzy’ego Gillespie’ego. Z orkiestrą Gillespie’ego nagrał w 1949 i 1950 trzy single – „Say When / You Stole My Wife, You Horse Thief”, „Tally Ho / I Can’t Remember” oraz „Carambola / Honeysuckle Rose”:
Dizzy Gillespie & John Coltrane – Live @ Birdland, Radio Broadcast, Audio 1951

NAIMA
W 1955 Coltrane ożenił się z Naimą, czyli Juanitą Grubbs. Była ona nawróconą muzułmanką i silnie wpłynęła na duchowość Coltrane’a. Gdy pobrali się, Naima miała pięcioletnią córkę Antonię, później nazwaną Saeedą. John i Naima kupili dom w Queens. W domu tym ich związek ostatecznie rozpadł się po ośmiu latach, w 1963.
Ballada miłosna „Naima”, którą John napisał na cześć swojej żony, pozostała ulubioną kompozycją Coltrane’a:
„Naima” from „Giant Steps” 1959

https://www.youtube.com/watch?v=QTMqes6HDqU

John Coltrane Quartet – „Naima”, Live TV 1965

MILES DAVIS FIRST GREAT QUINTET
W 1955 Coltrane został zaproszony do współpracy z kwintetem Milesa Davisa.
Latem 1955, po kilku latach spadku aktywności i reputacji, częściowo ze względu na walkę z nałogiem heroinowym, Miles znów stał się aktywny. Najpierw zagrał znany set podczas Newport Jazz Festival. Wówczas skontaktował się z nim George Avakian, dyrektor wykonawczy Columbia Records, oferując kontrakt z wytwórnią, pod warunkiem, że Miles założy własny regularny zespół. Davis zebrał swój pierwszy regularny kwintet w Café Bohemia w lipcu 1955, z Sonnym Rollinsem na saksofonie tenorowym, Redem Garlandem na fortepianie, Paulem Chambersem na basie i Phillym Joe Jonesem na perkusji. Jesienią Sonny Rollins odszedł, by uporać się z uzależnieniem od heroiny, a później dołączył do kwintetu Clifforda Browna i Maksa Roacha.
Na polecenie perkusisty Jo Jonesa, Davis zastąpił Rollinsa Johnem Coltrane’em, rozpoczynając współpracę, która miała trwać pięć lat i finalizując pierwszy skład Kwintetu.
Od października 1955 do kwietnia 1957 Coltrane grał w Pierwszym Wielkim Kwintecie Davisa, w składzie:
Miles Davis – trumpet
John Coltrane – tenor sax
Red Garland – piano
Paul Chambers – bass
Philly Joe Jones – drums.
Dwa pierwsze albumy kwintetu to
„Miles” (nagrany 16 listopada 1955, wyd. 1956)

oraz „Round About Midnight” (nagrywany 1955-1956, wyd. 1957)

W 1956 Davis zabrał kwintet do studia Rudy Van Gelder Studio w Hackensack w stanie New Jersey, na trzy maratony sesyjne, wypełniając swoje zobowiązania kontraktowe. Nagrania z tego okresu ujawniły pierwsze symptomy rosnącego talentu jazzowego Coltrane’a, i zaowocowały czterema albumami, wydanymi w latach 1957-1961:
„Cookin’ ” (1957)

„Relaxin’ ” (1958)

„Workin’ ” (1960)

oraz „Steamin’ ” (1961)

The First Great Quintet był jedną z najważniejszych grup hard-bopowych, wraz z kwintetem Browna i Roacha oraz Jazz Messengers Arta Blakeya.
Pierwszy Wielki Kwintet Davisa rozwiązał się w 1958 – głównie z powodu nasilającego się nałogu heroinowego Johna Coltrane’a.
RELIGIA kontra NAŁOGI
W 1957 Coltrane miał religijne doświadczenie, które pomogło mu przezwyciężyć uzależnienie od heroiny i alkoholu. Zmagał się z nałogami przez 9 lat, od 1948. W notatkach do „A Love Supreme” Coltrane stwierdzał: „W 1957, dzięki łasce Boga, doznałem duchowego przebudzenia, które doprowadziło mnie do bogatszego, pełniejszego, bardziej produktywnego życia. W tym czasie, z wdzięcznością prosiłem Boga o możliwość uszczęśliwiania innych poprzez muzykę”. Notatki wydają się wymieniać „boga” w uniwersalistycznym sensie, i nie wyróżniają jednej religii nad inną. Coltrane oświadczył: „Wierzę we wszystkie religie”.
THELONIUS
W okresie lipiec-grudzień 1957 Coltrane występował równocześnie w kwartecie Theloniousa Monka w nowojorskiej Five Spot Café:
Thelonious Monk and John Coltrane – Live @ Five Spot 1957, Audio

Kilka miesięcy wspólnego grania było niezwykle korzystne dla rozwoju stylu Coltrane’a. Monk nauczył go grać dwa lub nawet trzy tony równocześnie, oraz pomagał w poszukiwaniach harmonicznych. Jednak z powodu konfliktów kontraktowych, Coltrane wziął udział tylko w jednej oficjalnej sesji nagraniowej z tą grupą – na żywo, w Carnegie Hall. Taśma o wysokiej jakości z koncertu kwartetu Monka z Coltrane’em w listopadzie 1957 została później odnaleziona i wydana przez Blue Note w 2005:
„Thelonious Monk Quartet with John Coltrane at Carnegie Hall” Full Album 1957 wyd. 2005

Prywatne nagrania Coltrane’a z Monkiem w Five Spot w 1958, które zarejestrowała ówczesna żona Coltrane’a, Naima, zostały wydane przez Blue Note, jako „Live at the Five Spot. Discovery!” w 1993:
John Coltrane & Thelonious Monk Septet – „Trinkle Tinkle” from „Live at the Five Spot. Discovery!” 1993

TWÓRCZOŚĆ AUTORSKA
Równocześnie, Coltrane nagrał kilka albumów pod własnym nazwiskiem.
Na debiutanckim „Coltrane” z 1957 dwie kompozycje były jego autorstwa:
John Coltrane – tenor sax
Johnnie Splawn – trumpet
Sahib Shihab – baritone sax
Red Garland, Mal Waldron – piano
Paul Chambers – bass
Albert „Tootie” Heath – drums
„Coltrane” Full Album 1957

„Blue Train” również z 1957 jest często uważany za najlepszy album Coltrane’a z tego okresu. Cztery z pięciu utworów to oryginalne kompozycje Coltrane’a, a tytułowy „Blue Train”, a także „Moment’s Notice” oraz „Lazy Bird” stały się standardami:
John Coltrane – tenor sax
Lee Morgan – trumpet
Curtis Fuller – trombone
Kenny Drew – piano
Paul Chambers – bass
Philly Joe Jones – drums
„Blue Train” Full Album 1957

W 1958 ukazały się albumy „John Coltrane with the Red Garland Trio”

oraz „Soultrane”

MILES DAVIS SEXTET
W styczniu 1958 Coltrane dołączył po raz drugi do Milesa Davisa, tym razem jako członek formacji Miles Davis Sextet: Miles Davis – trumpet
John Coltrane – tenor sax
Cannonball Adderley – alto sax
Red Garland – piano
Paul Chambers – bass
Philly Joe Jones – drums.
W połowie 1958 Bill Evans zastąpił Reda Garlanda na fortepianie, a Jimmy Cobb – Jo Jonesa na perkusji:
Miles Davis Sextet feat. Bill Evans, Jimmy Cobb – Live @ Newport 1958, Audio

Evans wytrwał w zespole tylko pół roku, i został z kolei w 1959 zastąpiony przez Wyntona Kelly’ego. Evans wracał jednak na wybrane sesje nagraniowe.
W październiku 1958 krytyk jazzowy, Ira Gitler, ukuł termin „ARKUSZE DŹWIĘKU”, by opisać styl, jaki Coltrane opracował wcześniej z Monkiem i udoskonalił z sekstetem Davisa. Jego gra była mocno skompresowana i charakteryzowała się szybką kaskadą dźwięków w setkach nut na minutę:
Miles Davis feat. John Coltrane – „So What”, Live TV, New York 1959

Adderley opuścił zespół we wrześniu 1959, przywracając skład kwintetu.
Coltrane pozostał z Milesem Davisem do kwietnia 1960. W tym czasie brał udział w sesjach do kolejnych albumów Davisa:
„Milestones” (1958)

„Kind of Blue” (1959)

„Someday My Prince Will Come” (1961)

a także w nagraniach koncertowych:
„Jazz at the Plaza Vol. 1” (1958)

czy „Miles & Monk Live at Newport” (1958)

John Coltrane wystąpił w sumie na 15 płytach Milesa Davisa.
W marcu i kwietniu 1960 Coltrane odbył ostatnią trasę za ocean z zespołem Milesa, już bez Adderleya, jako kwintet. Wystąpili w Paryżu 21 marca, w Sztokholmie 22 marca, w Kopenhadze 24 marca, w Düsseldorfie 28 marca, we Frankfurcie 30 marca, w Monachium 3 kwietnia, w Zurichu 8 kwietnia i w Scheveningen 9 kwietnia. Nagrania z tego tournee ukazały się na albumie „Miles Davis Quintet with John Coltrane – The Legendary European 1960 Tour”:
Live @ Olympia Theatre, Paris, March 21st, 1960, Audio

Live @ Konserthuset, Stockholm, March 22nd, 1960, Audio

Podczas tej trasy Coltrane zagrał kilka setów w Düsseldorfie, w Niemczech Wschodnich, z muzykami Davisa, ale bez samego Davisa:
„On Green Dolphin Street” – Live in Düsseldorf, West Germany, March 28th, 1960
John Coltrane – tenor sax
Wynton Kelly – piano
Paul Chambers – bass
Jimmy Cobb – drums

John Coltrane & Stan Getz – Live in Düsseldorf, West Germany, March 28th, 1960
John Coltrane – tenor sax
Wynton Kelly – piano
Paul Chambers – bass
Jimmy Cobb – drums
Guest: Stan Getz – tenors sax

„GIANT STEPS”
Pod koniec tego okresu, w 1959, Coltrane nagrał swój pierwszy album w roli lidera – „Giant Steps”. Album zawierał tylko jego własne kompozycje. Utwór tytułowy uważany jest za jedną z najtrudniejszych progresji akordowych w dziejach kompozycji jazzowej, ma bardziej złożone struktury harmoniczne niż te, używane przez większość muzyków tamtych czasów. Płyta zawierała siedem utworów – „Giant Steps”, „Cousin Mary”, „Countdown”, „Spiral”, „Syeeda’s Song Flute”, „Naima” oraz „Mr P.C.”:
John Coltrane – tenor sax
Tommy Flanagan, Wynton Kelly – piano
Paul Chambers – bass
Art Taylor, Jimmy Cobb – drums
„Giant Steps” Full Album 1959

Na początku lat 60. instrumentaliści, związani z free jazzem, zaczęli wykraczać poza afroamerykańską tradycję, nawiązując bezpośrednio do afrykańskich i azjatyckich tradycji muzycznych.
Poeta Ronald Milner opisał Coltrane’a, jako muzyka, który „unicestwił wszystkie zachodnie wpływy”.
Wiadomo, że Coltrane był bardzo zainteresowany muzyką hinduską i prowadził obszerną korespondencję z Ravim Shankarem.
JOHN COLTRANE QUARTET. „MY FAVORITE THINGS”
W 1960 Coltrane stworzył swój pierwszy kwartet, by pojawić się z nim na koncercie w Jazz Gallery w Nowym Jorku.
Skład zespołu ustabilizował się jesienią 1960 – pianistą został McCoy Tyner, basistą – Steve Davis, a perkusistą – Elvin Jones. Pierwszą płytą Coltrane’a z nową grupą był debiut Coltrane’a na saksofonie sopranowym – „My Favorite Things” z 1961
John Coltrane – soprano sax
McCoy Tyner – piano
Steve Davis – bass
Elvin Jones – drums
„My Favorite Things” Full Album 1961

SOPRANO SAX
Coltrane zaczął grać na saksofonie sopranowym jeszcze pod koniec swojego udziału w zespole Davisa. Było to niekonwencjonalne posunięcie, biorąc pod uwagę zaniedbanie tego instrumentu w ówczesnym jazzie. Zainteresowanie saksofonem sopranowym wynikało z podziwu Coltrane’a dla Sidneya Becheta i dzieł Steve’a Lacy. Davis natomiast twierdził, że to on dał Coltrane’owi pierwszy saksofon sopranowy.
W tym składzie zostały nagrane jeszcze dwa albumy, które ukazały się w późniejszych latach:
„Coltrane Plays the Blues” (wyd. 1962)
John Coltrane – soprano sax, tenor sax
McCoy Tyner – piano
Steve Davis – bass
Elvin Jones – drums
„Blues to You”

oraz „Coltrane’s Sound” (wyd. 1964)

JOHN COLTRANE QUINTET. VILLAGE VANGUARD
Na początku 1961 nastapiły zmiany w kwartecie Coltrane’a – basista Steve Davis został zastąpiony przez Reggie’ego Workmana. Do grupy dołączył także, jako piąty, klarnecista Eric Dolphy. Nowy kwintet miał swoją słynną sesję w listopadzie 1961, w Village Vanguard. Pokazała ona nowy kierunek w działalności muzycznej Coltrane’a:
John Coltrane – soprano sax, tenor sax
McCoy Tyner – piano
Eric Dolphy – bass clariinet
Reggie Workman – bass
Elvin Jones – drums
„Live at the Village Vanguard” Full Album 1961

Nagrany wówczas album zawierał najbardziej eksperymentalną muzykę, jaką Coltrane grał do tej pory, stworzoną pod wpływem hinduskich rag oraz ostatnich osiągnięć modalnego jazzu i rozwijającego się ruchu free jazz.
John Gilmore, wieloletni saksofonista w zespole Sun Ra, był wówczas szczególnie wpływowy. Po usłyszeniu występu Gilmore’a, Coltrane miał wykrzyknąć: „On to ma! Gilmore ma pomysł!”.
Najsłynniejsza z melodii Vanguard, ponad 16-minutowy blues „Chasin’ the Trane”, była silnie inspirowana muzyką Gilmore’a

ANTY-JAZZ
W tym okresie krytycy byli mocno podzieleni w swoich ocenach Coltrane’a, który radykalnie zmienił swój styl. Również publiczność była zakłopotana. We Francji, podczas ostatniej trasy z Davisem, Coltrane został wygwizdany.
W 1961 magazyn „Down Beat” oskarżył Coltrane’a i Dolphy’ego o granie „anty-jazzu”. Coltrane przyznał, że niektóre z jego wczesnych solówek opierały się głównie na pomysłach technicznych. Co więcej, gra Dolphy’ego przyniosła mu reputację pioniera ruchu new thing, znanego również jako free jazz i avant-garde, wprowadzonego przez Ornette’a Colemana, który także został oczerniony przez niektórych muzyków jazzowych, w tym Davisa, oraz krytyków.
Jednak w miarę, jak styl Coltrane’a dalej rozwijał się, był on jeszcze bardziej zdecydowany uczynić każdy pokaz „całkowitym wyrazem własnej natury”, nie bacząc na żadną krytykę.
JOHN COLTRANE CLASSIC QUARTET
W 1962 z kwintetu Coltrane’a odszedł Eric Dolphy, a Workmana zastąpił na na basie Jimmy Garrison.
Powstał słynny Klasyczny Kwartet – The John Coltrane Classic Quartet, który przyniósł kolejne poszukiwania, „pracę, napędzaną duchowo”.
Coltrane zmierzał w stronę bardziej harmonijnego, statycznego stylu, który pozwoliłby mu rozwinąć improwizacje we wszystkich aspektach. Harmonicznie złożona muzyka była nadal obecna, ale na scenie Coltrane nieustannie faworyzował przerabianie swoich własnych standardów:
„My Favorite Things” – Live in Paris 1962, Audio

John Coltrane Quartet – „Impressions”, Live in Austria 1962
John Coltrane – tenor sax
McCoy Tyner – piano
Jimmy Garrison – bass
Elvin Jones – drums

Krytyka poprzedniego kwintetu, z klarnecistą Erikiem Dolphym, mocno wpłynęła na Coltrane’a. W przeciwieństwie do radykalizmu jego nagrań z 1961 w Village Vanguard, albumy studyjne z następnych dwóch lat (z wyjątkiem płyty „Coltrane” z 1962, z wybuchową wersją „Out of This World”) były dużo bardziej konserwatywne. Przykładem jest „Ballads” z 1963. Album ten jest symbolem wszechstronności Coltrane’a, ponieważ kwartet rzuca tu zupełnie nowe światło na ograne standardy:
John Coltrane – tenor sax
McCoy Tyner – piano
Jimmy Garrison – bass
Elvin Jones – drums
„Ballads” Full Album 1963

W tym czasie, Coltrane współpracował także z Duke’em Ellingtonem, na albumie „Duke Ellington and John Coltrane” z 1963

oraz z wokalistą o wyjątkowo głębokim głosie, Johnnym Hartmanem, na albumie „John Coltrane and Johnny Hartman”, także z 1963

THE LOST ALBUM
6 marca 1963 Coltrane i jego Klasyczny Kwartet, z kontrabasistą Jimmym Garrisonem, perkusistą Elvinem Jonesem i pianistą McCoy Tynerem, weszli Rudy Van Gelder Studio w Hackensack w stanie New Jersey, i nagrali sesję, która zaginęła po zniszczeniu taśmy-matki przez wytwórnię Impulse! (chodziło o zmniejszenie kosztów i ograniczenie miejsca w magazynie).
Siedem utworów przetrwało w postaci kopii, które Coltrane dał zapobiegawczo swojej pierwszej żonie, Naimie. Dzięki niej odzyskano ten materiał po 55 latach.
Płyta „Both Directions at Once – The Lost Album” ukazała się 29 czerwca 2018 (w Polsce 1 lipca 2018).
Syn Coltrane’a, Ravi, i studio wykonawcze Kena Drukera, skompletowali album, dołączając komentarze Sonny’ego Rollinsa. Ceniony saksofonista i kompozytor jazzowy, Sonny Rollins, porównał to odkrycie do „odnalezienia nowych korytarzy w piramidach”.
Nagrania zostały wydane w formie płyty CD i LP, a także w wersji deluxe. Standardowe wydanie albumu zawiera po jednym nagraniu każdego utworu, a deluxe obejmuje kilka wersji, w tym parę wersji „Impressions”.
„The Lost Album” to jeden dzień z życia giganta współczesnej muzyki, z okresu największych zawirowań życiowych. Coltrane wyraźnie usiłował uwolnić się z kajdan tradycyjnych struktur muzycznych i brał na siebie coraz poważniejsze wyzwania improwizacyjne. Jednocześnie dążył do bardziej otwartego, swobodnego brzmienia, wykraczającego poza typowe kształty i akordy. Eksperymenty Coltrane’a, jego improwizowane zagadki, wykonywane z wielką duchową atencją, były częścią ewolucji całego jazzu lat 60.:
„Impressions” (Take 3)

„Slow Blues”

„Untitled Original 11383” (Take 1)

„A LOVE SUPREME”
W grudniu 1964 The Classic Quartet wyprodukował swój najlepiej sprzedający się album – „A Love Supreme”, będący kulminacją większości prac Coltrane’a. Ta czteroczęściowa suita jest odą wiary i miłości do Boga. Składa się z części o tytułach:
Part I – „Acknowledgement”
Part II – „Resolution”
Part III – „Pursuance”
Part IV – „Psalm”.
Duchowe rozterki charakteryzowały wiele kompozycji Coltrane’a, co można prześledzić na podstawie tytułów – „Ascension”, „Meditations”, „Om”, „Selflessness”, „Amen”, „Ascent”, „Attaining”, „Dear Lord”, „Prayer and Meditation Suite”, „The Father and the Son and the Holy Ghost”.
Czwarta część suity, „Psalm”, jest tak naprawdę oprawą muzyczną do oryginalnego wiersza do Boga, napisanego przez Coltrane’a. Coltrane gra tutaj prawie dokładnie jedną nutę do każdej sylaby wiersza i opiera swoje frazy muzyczne na poszczególnych słowach:
„Psalm”

„A Love Supreme” Full Album 1965

Kwartet grał na żywo „A Love Supreme” tylko raz – w lipcu 1965 we Francji, podczas Festival de Jazz de Antibes, co zostało uwiecznione na płycie:
„A Love Supreme. Live in Antibes” Full Album 1965

ZMIANA STYLU
Istnieją spekulacje, że w 1965 Coltrane zaczął używać LSD, informując o „kosmicznej transcendencji” swojego późniejszego okresu.
W tym czasie wykazywał rosnące zainteresowanie jazzem awangardowym, granym przez Ornette’a Colemana, Alberta Aylera, Sun Ra i innych. Promował młodych muzyków free jazzowych, jak Archie Shepp. Pod wpływem Coltrane’a, wydawnictwo Impulse! stało się wiodącą free jazzową wytwórnią płytową.
Po nagraniu „A Love Supreme”, w muzyce Coltrane’a bardziej widoczny stał się styl Aylera. Saksofonista jazzowy Albert Ayler, powiedział kiedyś o latach 60., współczesnych zarówno Aylerowi, jak Coltrane’owi i Sandersowi: „Trane był ojcem, Pharoah – synem, ja – duchem świętym”. Ten saksofonowy triumwirat do dziś inspiruje kolejnych muzyków, szczególnie Kamasi Washingtona, ale duchowo niespokojny Coltrane na zawsze pozostanie w tej dziedzinie mistrzem nad mistrzami.
Seria nagrań z Kwartetem Klasycznym w pierwszej połowie 1965 pokazuje, że gra Coltrane’a była coraz bardziej abstrakcyjna, z większym włączeniem urządzeń takich, jak multiphonics, wykorzystywaniem podtekstów i graniem w rejestrze altissimo, jak również zmutowanym powrotem „arkuszy dźwiękowych”.
W studiu zrezygnował z sopranu, by skoncentrować się na saksofonie tenorowym. Jego kwartet również grał ze wzrastającą swobodą. Ewolucję grupy można prześledzić poprzez albumy:
„The John Coltrane Quartet Plays”

„Living Space”

„Transition”

„New Thing at Newport”

„Sun Ship”

„First Meditations”

John Coltrane Quartet – Live in Belgium, Full Concert 1965
John Coltrane – tenor sax
McCoy Tyner – piano
Jimmy Garrison – bass
Elvin Jones – drums

JOHN COLTRANE ORCHESTRA. KONIEC KLASYCZNEGO KWARTETU
28 czerwca 1965 Coltrane ponownie wszedł do Van Gelder Studios, ale tym razem z dziesięcioma muzykami, by nagrać „Ascension” – 40-minutowy utwór, zawierający solówki młodych muzyków awangardowych, podobnie jak i Coltrane’a. Album był kontrowersyjny właśnie ze względu na solowe improwizacje. Płytę wydala wytwórnia Impuls!, w 1966. Wystąpili:
John Coltrane, Archie Shepp, Pharoah Sanders – tenor sax
John Tchicai, Marion Brown – alto sax
Dewey Johnson, Freddie Hubbard – trumpet
McCoy Tyner – piano
Art Davis, Jimmy Garrison – bass
Elvin Jones – drums
„Ascension” Full Album 1966

We wrześniu 1965 Coltrane zaprosił Phaoraha Sandersa do swojego zespołu już na stałe. Regularnie powiększał grupę o innych muzyków free jazzowych. Rashied Ali dołączył, jako drugi perkusista.
To był koniec słynnego Klasycznego Kwartetu. Tyner opuścił zespół wkrótce po nagraniu „First Meditations”, twierdząc, że nie jest w stanie usłyszeć samego siebie ponad dwoma perkusistami. Jo Jones odszedł na początku 1966, niezadowolony z dzielenia obowiązków perkusyjnych z Alim. Zarówno Tyner, jak i Jones, wyrazili niezadowolenie z nowego kierunku muzycznego.
ALICE
W 1966 John i Naima oficjalnie rozwiedli się.
Jeszcze będąc w związku małżeńskim, w 1963 John poznał pianistkę, Alice McLeod. Oboje zbliżyli się bardzo, i w końcu zamieszkali razem. Mieli trzech synów, dwaj z których przyszli na świat jeszcze zanim John oficjalnie rozwiódł się z Naimą. Po rozwodzie, John i Alice natychmiast pobrali się.
John Jr urodził się w 1964, Ravi – w 1965, a trzeci syn, Oranyan (Oran), już po ślubie – w 1967.
Według muzyka i literata, Petera Lavezzoli, „Alicja wniosła szczęście i stabilizację w życie Johna, nie tylko dlatego, że mieli dzieci, ale także dlatego, że podzielali wiele tych samych duchowych wierzeń, w szczególności wspólne zainteresowanie filozofią indyjską. Alice także rozumiała, jak to jest być profesjonalnym muzykiem”.
QUINTET with ALICE COLTRANE
Po odejściu z zespołu Jonesa i Tynera, Coltrane poprowadził kwintet z Sandersem na saksofonie tenorowym, żoną Alice Coltrane na fortepianie, Garrisonem na basie i Rashiedem Ali na perkusji. Podczas tras koncertowych, zespół znany był z bardzo długich wersji swoich utworów, z których wiele trwało ponad 30 minut, a czasem godzinę. Koncertowe solówki dla członków zespołu często trwały dłużej niż piętnaście minut.
Zespół można usłyszeć na kilku nagraniach koncertowych z 1966, w tym na żywo:
„Coltrane Live at Village Vanguard Again!” 1966
John Coltrane – tenor sax, soprano sax, bass clarinet
Pharoah Sanders – tenor sax, flute
Alice Coltrane – piano
Jimmy Garrison – bass
Rashied Ali – drums
„Naima 1”

„Live in Japan” Full Album 1966

Według perkusisty Rashieda Ali, Coltrane bardzo interesował się perkusją. Często miał zapasowy zestaw perkusyjny na scenach koncertowych. Jego zainteresowanie perkusją i zamiłowanie do własnych solówek z perkusją rozbrzmiewa w kilku utworach:
„Pursuance”

„The Drum Thing”

„Crescent”

W 1967 powstał album „Interstellar Space”, nagrany w duecie z Rashiedem Ali

Duchowa podróż Coltrane’a przeplatała się z jego badaniami nad muzyką światową. Wierzył nie tylko w uniwersalną strukturę muzyczną, która wykraczała poza różnice etniczne, ale także potrafiła wykorzystać mistyczny język samej muzyki. Badania nad hinduską muzyką doprowadziły Coltrane’a do przekonania, że pewne dźwięki i skale mogą „wywoływać określone emocjonalne znaczenia”. Według Coltrane’a, „celem muzyka jest zrozumieć te siły, kontrolować je i wywołać reakcję publiczności”.
Coltrane powiedział: „Chciałbym przynieść ludziom coś w rodzaju szczęścia, chciałbym odkryć metodę na to. Więc jeśli chcę, żeby padało, to zaraz zacznie padać. Jeśli jeden z moich przyjaciół jest chory, a ja lubię grać określoną piosenkę, to on zostanie w ten sposób uleczony. A kiedy przyjaciel spłucze się z kasy, ja wydam inną piosenkę, i natychmiast otrzyma on wszystkie potrzebne pieniądze”.
Dyskografia Johna Coltrane’a https://en.wikipedia.org/wiki/John_Coltrane_discography
Wydał 45 albumów studyjnych, 10 koncertowych, 23 kompilacje i 19 singli.
W trakcie całej swojej kariery, Coltrane uczestniczył w działalności wielu grup, m.in. Art Blakey’s Big Band, Cecil Taylor Quintet, Dizzy Gillespie and His Orchestra, East Coast All-Stars, Elmo Hope Sextet, Gene Ammons’ All Stars, George Russell Orchestra, Johnny Hodges and His Orchestra, Oscar Pettiford & His All Stars, Paul Chambers Sextet, Sonny Rollins Quartet, Tadd Dameron Quartet, Tenor Conclave, The Prestige All Stars, The Ray Draper Quintet, The Red Garland Quintet, The Thelonious Monk Quartet, Thelonious Monk Septet, Wilbur Harden Sextet, Wilbur Harden-Tommy Flanagan Quintet, Miles and Coltrane Quintet, The Miles Davis Quintet, The Miles Davis Sextet, oraz własnych formacji – John Coltrane Orchestra, John Coltrane Quintet, John Coltrane Trio, John Coltrane Quartet, John Coltrane Sextet.
ŚMIERĆ
John Coltrane zmarł niespodziewanie 17 lipca 1967, w szpitalu Huntington na Long Island, w wieku zaledwie 40 lat. Chorował na raka wątroby, o czym właściwe nikt nie wiedział.
R.I.P. [*] Śmierć Coltrane’a zaskoczyła wielu muzyków, którzy nie byli świadomi jego stanu. Miles Davis powiedział: „Śmierć Coltrane’a zaszokowała wszystkich, zaskoczyła wszystkich. Wiedziałem, że nie wygląda dobrze, ale nie wiedziałem, że jest chory, a nawet śmiertelnie chory”.
Pogrzeb odbył się cztery dni później, w kościele luterańskim św. Piotra w Nowym Jorku. Uroczystość została otwarta przez Albert Ayler Quartet i zamknięta przez kwartet Ornette’a Colemana.
Coltrane został pochowany na Cmentarzu Pinelawn w Farmingdale, w stanie Nowy Jork.
Jeden z jego biografów, Lewis Porter, sugerował, że przyczyną choroby Coltrane’a było zapalenie wątroby, chociaż przypisywał tę chorobę także heroinie.
Z kolei, w wywiadzie z 1968 Albert Ayler stwierdził, że Coltrane konsultował się z hinduskim uzdrowicielem medytacyjnym zamiast stosować medycynę zachodnią. Alice Coltrane zaprzeczyła temu faktowi.
Wpływ, jaki Coltrane wywarł na muzykę, obejmuje wiele gatunków i muzyków. Wielkie wpływy Coltrane’a na jazz, zarówno mainstreamowy, jak i awangardowy, zaczęły się za jego życia i nadal rosły po jego śmierci. Jest jednym z najbardziej dominujących saksofonistów jazzowych po 1960. Zainspirował całe pokolenia.
W 1982 Coltrane został nagrodzony pośmiertnie Grammy, w kategorii Najlepszy Jazzowy Występ Solowy, za album „Bye Bye Blackbird”.
W 1997 otrzymał Grammy Lifetime Achievement Award za całokształt twórczości.
W 2007 otrzymał Specjalną Nagrodę Pulitzera, za „mistrzowską improwizację, najwyższą muzykalność i kultową pozycję w historii jazzu”.
ŚWIĘTY?
Zarówno w sposób dorozumiany, jak i jawny, Coltrane funkcjonował również jako postać religijna. Uzależniony od heroiny w latach 50., porzucił narkotyk, wyjaśniając, że usłyszał głos Boga.
Coltrane jest przedstawiany jako jeden z 90 świętych w kościele episkopalnym św. Grzegorza z Nyssy w San Francisco. Ikoną jest malowidło o powierzchni 3 tys m² w bizantyjskim stylu ikonograficznym, które otacza całą rotundę kościoła. Zostało ono wykonane przez Marka Dukesa – diakona w afrykańskim kościele św. Jana Coltrane’a, który namalował także inne ikony Coltrane’a.
Kościół Episkopalny św. Barnaby w Newark, New Jersey, umieścił Coltrane’a na swojej liście historycznych czarnych świętych.
„CHASING TRANE”
„Chasing Trane. The John Coltrane Documentary” – to amerykański film, wyreżyserowany przez Johna Scheinfelda w 2016. Narratorem jest Denzel Washington. Film opisuje życie Coltrane’a jego własnymi słowami i zawiera wywiady z takimi jego wielbicielami, jak Wynton Marsalis, Sonny Rollins, Bill Clinton czy Cornel West. Film został wyemitowany w Polsce po raz pierwszy 23 września 2019, w 15 kinach, w jednorazowej edycji specjalnej:
„Chasing Trane: The John Coltrane Documentary” Film Trailer 2017