Joni Mitchell

Joni Mitchell – „Woodstock”, Live Studio Session 1970

Oprac. Ewa Kałużna. Fot. Arun Nevader, YouTube, David Gahr, Pinterest, The Guardian

Joni Mitchell 2019
Fot. Arun Nevader

Joni Mitchell 1965
Fot. YouTube

Joni Mitchell 1967
Fot. YouTube

Joni Mitchell z Leonardem Cohenem, 1967 Newport
Fot. David Gahr

Dziś, 7 listopada 2021, 78. urodziny świętuje

JONI MITCHELL

(właśc. Roberta Joan Anderson,
ur. 7 listopada 1943),

kanadyjska piosenkarka folk-rockowa, wokalistka jazzowa, kompozytorka, malarka, laureatka 8 Grammy, uznana przez magazyn „Rolling Stone” za jedną z największych autorek piosenek wszech czasów.

Mówi o sobie: „Nie jestem muzykiem jazzowym, ale potrzebuję wolności, która jest obecna w tym gatunku. Nie angażuję się w projekty jazzowe, ale pracuję z jazzowymi muzykami”.

W jej jazzowych zespołach w latach 70. grali między innymi Jaco Pastorius, Don Alias, Wayne Shorter, Airto Moreira, Larry Carlton, Phil Woods, John McLaughlin, Gerry Mulligan, Tony Williams, Jan Hammer, Stanley Clarke, Pat Metheny, Lyle Mays, Michael Brecker, Mark Isham, Manolo Badrena i Alex Acuna.

Dziedziną jej największych dokonań jest jednak folk rock, w którym zaliczana jest do grona najważniejszych gwiazd gatunku.

Zawsze poszukująca nowych inspiracji, Mitchell eksperymentowała z różnymi gatunkami – adult-oriented rock, jazz, jazz-rock, rock psychodeliczny, folk rock, pop, muzyka poważna.

Portal AllMusic stwierdził: „Kiedy opadnie kurz, Joni Mitchell może stać się najważniejszą i najbardziej wpływową artystką fonograficzną końca XX w.”.

DZIECIŃSTWO

Roberta Joan Anderson urodziła się w Fort Macleod, w stanie Alberta, w Kanadzie, jako córka Myrtle Marguerite McKee i Williama Andrew Andersona.

Przodkowie artystki ze strony matki pochodzili ze Szkocji i Irlandii, natomiast w żyłach ojca płynęła skandynawska krew. Ojciec grał w młodości na trąbce w lokalnych kapelach. Matka była nauczycielką, zaś ojciec – porucznikiem lotnictwa Królewskich Kanadyjskich Sił Powietrznych. Roberta Joan przenosiła się z rodzicami do różnych baz w zachodniej Kanadzie.

Po zakończeniu wojny, ojciec prowadził sklep spożywczy. Rodzina przeniosła się do Saskatoon, które Joni uważa za swoje rodzinne miasto. Śpiewała później w kilku piosenkach o swoim wychowaniu w małym miasteczku, m.in. w „Song for Sharon”.

Mając 9 lat, Joni zapadła na chorobę Heinego-Medina. Trafiła do szpitala. Początkowo rokowania lekarzy nie były optymistyczne, groziło jej nawet, że nie będzie chodzić. Ale pobyt w szpitalu miał także dobre strony, bo właśnie tam odkryła w sobie zainteresowanie muzyką, śpiewając z zapałem kolędy.

Jako nastolatka, Joni chciała grać muzykę folkową. Kupiła ukulele, a następnie sięgnęła po gitarę, której tajniki zgłębiała dzięki książce instruktażowej Pete’a Seegera.

Jednak przebyte polio osłabiło palce lewej ręki, więc musiała wiele dźwięków zmodyfikować i przystosować do własnych możliwości. Wymyśliła alternatywne metody strojenia, by zrekompensować własne niedomagania fizyczne. To improwizowane podejście pomogło jej uwolnić się od standardów w harmonii i strukturze piosenek.

Niekonwencjonalny nauczyciel, Arthur Kratzmann, zdołał wpłynąć na nią, stymulując ją do pisania wierszy. Jej pierwszy album zawierał dedykację dla niego.

PIERWSZE WYSTĘPY

Wkrótce zaczęła występować – na początku, głównie przy okazji rodzinnych imprez, później w miejscowych kawiarniach i małych klubach nocnych, w Saskatoon. Spędzała czas w centrum miasta, z hałaśliwym towarzystwem, dopóki nie zdecydowała, że zbytnio zbliża się do świata przestępczego.

W wieku 18 lat poszerzyła repertuar o utwory ulubionych wykonawców – Édith Piaf i Milesa Davisa.

Pierwszy płatny występ Joni miał miejsce 31 października 1962, w klubie w Saskatoon, w którym występowali wykonawcy folkowi i jazzowi.

JAZZ

Choć Joni sama nie grała w tym czasie jazzu, ona i jej przyjaciele odwiedzali regularnie koncerty jazzowe.

Po latach wspominała: „Moje jazzowe doświadczenie zaczęło się od jednego z wczesnych albumów Lamberta, Hendricksa i Rossa. Album „The Hottest New Group in Jazz” z 1960 był trudny do znalezienia w Kanadzie, więc zaoszczędziłam i kupiłam bootlegowe wydanie. Uważam ten album za moich Beatlesów. Nauczyłam się z niego każdej piosenki, i nie sądzę, by gdzieś istniał inny album – w tym mój własny – na którym tak dobrze znam każdą nutę i każde słowo wszystkich piosenek”.

MALARSTWO

W tamtym okresie, wielką pasją Joni było malarstwo. Kiedy ukończyła liceum Aden Bowman Collegiate w Saskatoon, uczęszczała na zajęcia plastyczne w Saskatoon Technical Collegiate, u abstrakcyjnego ekspresjonisty Henry’ego Bonli.

Na studia udała się w 1963 do Calgary, na Alberta College of Art and Design. Szybko jednak doszła do wniosku, że kształcenie się w tej dziedzinie jest pozbawione większego sensu. W wieku 20 lat, pożegnała się ze studiami. Czuła się rozczarowana wysokimi priorytetami, nadawanymi umiejętnościom technicznym, ponad swobodną kreatywnością. Nie nadążała za trendem


Joni Mitchell 1983
Fot. Pinterest

Joni Mitchell 1997
Fot. The Guardian

w kierunku czystej abstrakcji i tendencją do komercji.

Zdobyte umiejętności plastyczne przydały jej się później przy projektowaniu okładek własnych płyt.

Joni maluje do dziś.

FOLK

Nadal grała koncerty jako muzyk folkowy, w weekendy, w swojej byłej już uczelni, oraz w miejscowym hotelu. Podjęła też pracę za 15 dolarów tygodniowo, w kawiarni The Depression Coffee House w Calgary, „śpiewając długie, tragiczne piosenki, w tonacji molowej”. Śpiewała w hootenannies i występowała w niektórych lokalnych programach telewizyjnych i radiowych w Calgary.

Wkrótce po raz pierwszy w życiu opuściła zachodnią Kanadę, kierując się na wschód, do Ontario.

Podczas trzydniowej jazdy pociągiem, Mitchell napisała swoją pierwszą piosenkę – „Day After Day”. Zatrzymała się na Mariposa Folk Festival, by zobaczyć Buffy Sainte-Marie, piosenkarkę folkową, urodzoną w Saskatchewan. Zainspirowała ją ta postać.

Rok później, Mitchell również zagrała na festiwalu w Mariposa. Był to jej pierwszy występ przed dużą publicznością.

TORONTO

Następnie wyjechała do Toronto, by tam na dobre rozpocząć karierę piosenkarki folkowej. Grała jednak głównie w kościelnych piwnicach i salach konferencyjnych YMCA. Odrzucona z głównych klubów folkowych, występowała na ulicach.

Równocześnie, pracowała w dziale odzieży damskiej w domu towarowym, by opłacić czynsz.

W tym czasie, Joni postanowiła pisać własne piosenki.

TRUDNE DOŚWIADCZENIA. SAMOTNE MACIERZYŃSTWO

W Toronto Joni odkryła, że jest w ciąży ze swoim byłym chłopakiem z Calgary, Bradem MacMathem. Później napisała: „Zostawił mnie w trzecim miesiącu ciąży, w pokoju na poddaszu, bez pieniędzy. Nadchodziła zima, a ja miałam jedynie kominek na drewno. Nie miałam nawet drewna, bo drewniane poręcze w budynku były powyrywane i zużyte poprzedniej zimy przez lokatorów, jako paliwo”.

W lutym 1965, w tajemnicy przed swoimi rodzicami, Joni urodziła córeczkę, którą nazwała Kelly Dale Anderson, dając jej swoje nazwisko panieńskie.

Jako samotna matka, Joni znalazła się w bardzo ciężkiej sytuacji – nie miała pracy, pieniędzy, ani własnego domu. Dlatego podjęła decyzję o oddaniu dziecka do adopcji.

Choć w późniejszych latach artystka nie wypowiadała się na ten temat, w kilku jej piosenkach znalazły się odniesienia do tego wydarzenia, m.in. w utworze „Little Green”, który wykonywała w latach 60., i ostatecznie nagrała na album „Blue” z 1971.

Istnienie jej córki nie było publicznie znane do 1993. Joni i córka, nazwana przez rodziców adopcyjnych Kilauren Gibb, spotkały się dopiero w 1997.

PRZENOSINY do USA.

ŚLUB z CHUCKIEM MITCHELLEM

W marcu i kwietniu 1965 Joni znalazła pracę w Penny Farthing, klubie folkowym w Toronto. Tam poznała amerykańskiego piosenkarza folkowego, Charlesa Scotta „Chucka” Mitchella z Michigan.

Pod koniec kwietnia 1965, Joni po raz pierwszy opuściła Kanadę. Pojechała z Chuckiem do Stanów, gdzie zaczęli razem występować.

W czerwcu 1965 Joni poślubiła Chucka, i przyjęła jego nazwisko.

W 1966 para przeprowadziła się do Detroit, gdzie jednak w 1967 doszło do rozwodu.

Małżeństwo zaowocowało pseudonimem artystycznym, pod którym artystka jest powszechnie znana.

NOWY JORK

Pomimo niepowodzeń w życiu osobistym, Joni nadal chciała wiązać przyszłość z muzyką. Dlatego podjęła decyzję o kolejnej przeprowadzce – tym razem do Nowego Jorku, który był dużo lepszym miejscem dla początkujących artystów.

Zaczęła intensywnie występować na wschodnim wybrzeżu Stanów – w Bostonie, Filadelfii, Fort Bragg w Północnej Karolinie, czy w Miami. Często występowała w kawiarniach i klubach folkowych.

Tworząc własny materiał, stała się znana dzięki unikalnemu stylowi pisania piosenek i innowacyjnej grze na gitarze.

REPRISE RECORDS

Na jednym z koncertów pojawił się David Crosby. Artystka zrobiła na nim tak duże wrażenie, że postanowił niezwłocznie zabrać ją ze sobą do Los Angeles.

W Kalifornii przedstawił ją kilku znajomym, a także przekonał szefów Reprise Records, by podpisali z nią kontrakt na solowy, akustyczny album, bez modnych wówczas, folkowo-rockowych dubbingów.

DEBIUT PŁYTOWY

„SONG to a SEAGULL” 1968

W marcu 1968 ukazał się debiutancki album Mitchell – „Song to a Seagull”, znany też jako „Joni Mitchell„. Płyta utrzymana była w duchu folk rocka, a nagrana została w duecie z gitarzystą basowym i wokalistą folk-rockowym, Stephenem Stillsem, znanym z działalności w zespołach Buffalo Springfield oraz Crosby Stills and Nash:
Joni Mitchell – guitar, piano, banshee, vocal
Stephen Stills – bass guitar
Lee Keefer – banshee
„Song to a Seagull” 1968

Longplay nie zawojował list przebojów, niemniej sprzedawał się na tyle dobrze, że Reprise postanowiło kontynuować współpracę z Mitchell.

Joni została także bardzo wcześnie doceniona jako kompozytorka. Już w 1968 inni artyści zwrócili się do niej z prośbą o możliwość wykonywania jej utworów.

„CLOUDS” 1969. PIERWSZA GRAMMY

Trasa, promująca płytę „Song to a Seagull”, przygotowała grunt pod wydanie drugiego longplaya – „Clouds”. Album ponownie został nagrany w duecie ze Stephenem Stillsem. Na okładce znalazł się autoportret artystki.

Płyta pokryła się złotem, przyniosła także Joni pierwszą Grammy – w kategorii Best Folk Performance. Album zawierał własne utwory Mitchell, wykonywane już wcześniej przez innych artystów.

Okładki obu pierwszych płyt Joni, w tym autoportret na „Clouds”, zostały zaprojektowane i namalowane przez samą Mitchell. Połączenie malarstwa i muzyki kontynuuje ona przez całą swoją karierę.

„Both Sides, Now” from „Clouds” 1969

„WOODSTOCK” 1969

Najsłynniejsza piosenka o festiwalu Woodstock ’69 została nagrana przez artystkę, której tam nie było. Joni Mitchell otrzymała propozycję wystąpienia na imprezie, jednak ją zignorowała. Na 19 sierpnia 1969 miała umówiony wywiad telewizyjny w popularnym programie „The Dick Cavett Show” w Nowym Jorku, i obawiała się, że nie dotarłaby na czas do studia telewizyjnego z festiwalowego pola:

Joni Mitchell, Jefferson Airplane and David Crosby Discuss Woodstock Festival – Live @ The Dick Cavett Show TV, August 19th, 1969

„The Fiddle and the Drum” – Live @ The Dick Cavett Show TV, August 19th, 1969

Choć Joni powiedziała później „Woodstock był iskrą piękna, w której prawie pół miliona dzieci przekonało się, że są częścią większego organizmu”, to spędziła ten czas w pokoju hotelowym, zamiast wystąpić przed kilkusettysięczną publicznością

Film „Woodstock” otwiera utwór Joni Mitchell, z tym, że w wersji nagranej przez zespół Crosby Stills Nash & Young. W przeciwieństwie do piosenkarki, zespół skorzystał z zaproszenia na festiwal, choć także przecież pojawił się w tym samym programie Dicka Cavetta, co Joni:
Joni Mitchell – „Woodstock”, Live Studio Session 1970

Crosby Stills Nash & Young – „Woodstock”, Official Video 1971

ISLE of WIGHT FESTIVAL ’70

W odróżnieniu od Woodstock ’69, Joni przyjęła zaproszenie na festiwal Isle of Wight w Anglii, rok później. Zaśpiewała tam 29 sierpnia 1970.

Podczas występu, Joni miała do czynienia z kontrowersyjnym wydarzeniem. Po wykonaniu utworu „Woodstock”, hipis imieniem Yogi Joe przerwał jej koncert, by wygłosić przemówienie na temat ludzi, którzy przebywali podczas festiwalu w obozowisku, zbudowanym z bel słomy, znanym jako Desolation Row. Kiedy Joe został odciągnięty od mikrofonu przez menadżera Joni, publiczność zaczęła gwizdać. Mitchell zaapelowała do nich o szacunek dla wykonawców. Wbrew powszechnemu przekonaniu, Yogi Joe nie był człowiekiem, który narzekał na „psychodeliczny obóz koncentracyjny”. Gdy tłum uspokoił się, Mitchell zamknęła swój występ utworem „Both Sides Now”. Po chwili jednak, wróciła na scenę na bis, śpiewając jeszcze dwie piosenki dla uszczęśliwionej publiczności:

Joni Mitchell – Live @ Isle of Wight Festival 1970, Full Concert

W 2018 ukazało się DVD „Both Sides Now. Live at the Isle of Wight Festival 1970”

„LADIES of the CANYON” 1970. „BIG YELLOW TAXI”

Przy okazji trzeciego longplaya, „Ladies of the Canyon” z 1970, piosenkarka dorobiła się przeboju, będącego hymnem ekologicznym – „Big Yellow Taxi”, ze słynnym wersem „Wybrukowali raj i zrobili parking”.

Wraz z tym albumem, muzyka Mitchell zaczęła ulegać ewolucji – nie ograniczała się już jedynie do akustycznego folku. Pojawiło się więcej elementów popowych i rockowych, dodano perkusję, a także chórki. Po raz pierwszy, wiele utworów zostało skomponowane na fortepian, który stał się od tej pory znakiem rozpoznawczym stylu Mitchell.

Do nagrania tego albumu Joni zaprosiła większy zespół:
Joni Mitchell – vocal, guitar, piano
Jim Horn – baritone sax
Paul Horn – clarinet, flute
Teressa Adams – cello
Milt Holland – percussion
The Saskatunes – backing vocals
„Big Yellow Taxi” from „Ladies of the Canyon” 1970

„Big Yellow Taxi”, „Both Sides Now” – Live @ BBC TV 1969

Jej własna wersja „Woodstock”, wolniejsza niż cover zespołu Crosby Stills Nash & Young, została wykonana na płycie „Ladies of the Canyon” solo, z pianinem elektrycznym:

„Woodstock” from „Ladies of the Canyon”, Audio 1970

W 1970 Joni została uznana przez „Melody Maker”, czołowy magazyn, poświęcony muzyce pop w Wielkiej Brytanii, za Top Female Performer.

„BLUE” 1971

W 1971 ukazał się album „Blue”, który stał się natychmiastowym sukcesem. W późniejszych latach, album znalazł się na liście najważniejszych płyt wszech czasów magazynów „Time”, „Q” i „Rolling Stone”.

Na albumie ponownie pojawił się gitarzysta Stephen Stills, a także dwóch innych – James Taylor i Sneaky Pete, oraz perkusista, Russ Kunkel.

Prostsze, rytmiczne części akustyczne, pozwoliły skupić się na głosie i emocjach Mitchell. W warstwie tekstowej, album został uznany za „natchnioną kulminację wczesnej kariery Mitchell, z depresyjnymi ocenami otaczającego świata, służącymi za kontrapunkt dla modnych wówczas, bujnych opisów romantycznej miłości”.

Mitchell powiedziała później o „Blue”: „Czasami poświęcałam siebie i swój własny image emocjonalny, śpiewając na przykład słowa „Jestem samolubna i smutna”. Wszyscy cierpimy z powodu samotności, ale w czasach „Blue” gwiazdy muzyki pop nigdy nie przyznawały się do takich rzeczy. W tamtym okresie mojego życia, nie miałam żadnej osobistej obrony. Czułam się, jak celofanowa owijka paczki papierosów. Czułam, że nie mam absolutnie żadnych tajemnic przed światem, i nie mogłam udawać, że jestem silna”:
„Blue” 1971

„California” from „Blue” 1971

„California” from „Blue” – Live @ BBC TV 1970

„FOR the ROSES” 1972

„YOU TURN ME ON, I’M a RADIO”

Wydany rok później album „For the Roses”, natychmiast powiększył listę przebojów Joni Mitchell. Przyniósł pierwszy wielki hit w jej karierze – „You Turn Me On, I’m a Radio”. Wystąpili:
Graham Nash – harmonica
Bobby Notkoff – strings
Tommy Scott – woodwinds, reeds
Wilton Felder – bass
Bobbye Hall – percussion
Russ Kunkel – drums
„For the Roses” 1972

„You Turn Me On, I’m a Radio” from „For the Roses” 1972

MUZYKA JAZZOWA

„COURT and SPARK” 1974

DRUGA GRAMMY

Począwszy od wydanego w 1974 albumu „Court and Spark”, Mitchell rozpoczęła flirt z jazzem i fusion, które wyznaczyły okres eksperymentalny w jej twórczości. Elementy jazzowe odgrywały teraz coraz istotniejszą rolę.

Podczas nagrywania „Court and Spark”, Mitchell próbowała całkowicie zerwać z wcześniejszym folkowym brzmieniem, sama produkując album i zatrudniając zespół jazzowo-popowy LA Express, jako pierwszą własną prawdziwą grupę muzyczną:
Joni Mitchell – piano, vocal
Joe Sample – electric piano
Larry Carlton – electric guitar
Tom Scott – woodwinds, reeds
Jim Hughart, Max Bennett, Wilton Felder – bass
John Guerin – drums, percussion
„Raised on Robbery” from „Court and Spark” 1974

„Help Me” from „Court and Spark” 1974

„Free Man in Paris” from „Court and Spark” 1974

„Help Me” from „Court and Spark” – Live 1974

„Free Man in Paris” from „Court and Spark” – Live in London 1983

W styczniu 1975 album „Court and Spark” otrzymał cztery nominacje do Grammy, w tym w kategorii Jazzowy Album Roku. Mitchell była jedyną kobietą, nominowaną w tej kategorii. Zdobyła jedną Grammy – w kategorii Best Arrangement Accompanying Vocalists, za piosenkę
„Down to You” z albumu „Court and Spark”

Jej muzyczne zainteresowania różniły się teraz od sceny folkowej i popowej tamtej epoki, i zmierzały w stronę mniej ustrukturyzowanych, bardziej inspirowanych jazzem utworów, z szerszym instrumentarium.

„HEJIRA” 1976. JACO PASTORIUS
W 1976 ukazał się album „Hejira”, nagrany w składzie m.in. z Jaco Pastoriusem. Płyta zawierała takie gatunki, jak folk jazz, pop jazz i jazz fusion.

Podczas nagrywania albumów „Court and Spark” i „The Hissing of Summer Lawns”, Mitchell była coraz bardziej sfrustrowana rockowymi muzykami sesyjnymi, którzy zostali zatrudnieni do nagrań. Oni z kolei zalecili Mitchell, by zaczęła szukać instrumentalistów jazzowych. Ponadto, jej bliskie relacje osobiste z perkusistą Johnem Guerinem, które trwały przez znaczną część lat 70., wpłynęły na decyzję artystki o skierowaniu się ku eksperymentalnej muzyce jazzowej i całkowitym odejściu od folku i popu.

Po nagraniu podstawowych utworów na „Hejirę”, Mitchell była niezadowolona z tego, co nazwała „martwym, odległym brzmieniem basu lat 60. i wczesnych 70.”.

W tym czasie, Joni poznała basistę Jaco Pastoriusa. Zamieniła nagrane wcześniej partie basowe na wykonania Pastoriusa w czterech utworach na „Hejirze”.

Album, zdominowany przez gitarę Mitchell i bezprogowy bas Pastoriusa, zawierał wiele różnych wpływów, ale był bardziej spójny i przystępny niż niektóre z jej późniejszych nagrań, jeszcze bardziej zorientowanych na jazz.

Tytuł albumu to niezwykła transliteracja arabskiego słowa, częściej zapisywanego jako „Hegira” lub „Hijra”, co oznacza „zerwanie”, zwykle odnoszące się do migracji islamskiego proroka Mahometa i jego towarzyszy z Mekki do Medyny w 622.

Później Joni stwierdziła, że kiedy wybierała tytuł, szukała słowa, które oznaczałoby „ucieczkę z honorem”. Podczas czytania słownika, znalazła słowo „hejira”, i zafrapowała ją „wisząca litera j, jak w Aja, co oznacza marzenie, a nie ucieczkę”.
Na płycie „Hejira” wystąpili:
Joni Mitchell – acoustic guitar, electric guitar, vocal
Larry Carlton – electric guitar, acoustic guitar
Victor Feldman – vibraphone
Chuck Findley, Tom Scott – horns
Abe Most – clarinet
Neil Young – harmonica
Jaco Pastorius – fretless bass
Chuck Domanico – bass
Bobbye Hall – percussion
John Guerin – drums
„Hejira” – Full Album 1976

„Coyote (The Last Waltz)” from „Hejira” – Live in San Franisco 1976

The Band feat. Joni Mitchell – „Furry Sings the Blues” from „Hejira”, Live @ Winterland, San Francisco, 1976

„Amelia” from „Hejira” – Live @ London’s Wembley Arena 1983

„Hejira” – Live 1986

KŁOPOTY z NARKOTYKAMI

Według Mitchell, album „Hejira” został napisany w trakcie trzech podróży, w 1975 i 1976.

Pierwszą z nich Joni odbyła jako członek zespołu Boba Dylana – Revue Rolling Thunder, pod koniec 1975. W tym czasie, zaczęła używać kokainy, a uwolnienie się od tego nałogu zajęło jej później kilka dobrych lat.

W lutym 1976 Mitchell miała zagrać 6-tygodniową trasę w USA. Jednak relacje między Mitchell i jej chłopakiem, Johnem Guerinem, który był także jej perkusistą, pogorszyły się, prawdopodobnie z powodu ucieczki Mitchell z reżyserem, Samem Shepardem, podczas trasy z Revue Rolling Thunder. Napięcia stały się tak poważne, że trasa została przerwana w połowie.

Wkrótce po tym, Mitchell podróżowała po Ameryce z dwoma mężczyznami, z których jeden był jej byłym kochankiem z Australii. Ta podróż zainspirowała sześć piosenek na album „Hejira”.

Z tymi dwoma mężczyznami Joni pokonała trasę z Los Angeles do Maine. Następnie sama wróciła do Kalifornii, przez Florydę i Zatokę Meksykańską. Podróżowała bez prawa jazdy, jadąc za ciężarówkami, i polegając na zwyczaju kierowców sygnalizowania, że zbliża się policja. Czasami zakładała czerwoną perukę i okulary przeciwsłoneczne, i mówiła nieznajomym, których napotkała, że nazywa się Charlene Latimer albo Joan Black. Pomimo przebrania, wszędzie była rozpoznawana.

„DON JUAN’S RECKLESS DAUGHTER” 1977

Najodważniejszym dokonaniem z tamtego okresu był podwójny album „Don Juan’s Reckless Daughter” z 1977, dziewiąty w dorobku Joni, o wyraźnie eksperymentalnym charakterze.

Mitchell uznała, że ten album może być luźniejszy niż poprzednie. Zaprosiła ponownie Jaco Pastoriusa, a on przywiózł ze sobą kolegów – pionierów jazz fusion, z Weather Report, w tym perkusistę Dona Aliasa i saksofonistę Wayne’a Shortera.

Okładka albumu wywołała wiele kontrowersji. Mitchell pojawiła się tu na kilku zdjęciach, w tym w przebraniu czarnego mężczyzny, w peruce afro, białym garniturze i kamizelce, oraz ciemnych okularach. Postać, którą Joni nazwała Art Nouveau, była oparta na sylwetce alfonsa, który, jak mówiła, „kiedyś komplementował ją, gdy szła ulicą w Los Angeles, i był symbolem jej zwrotu w stronę jazzu i tekstów ulicznych”.

Skład na płycie:
Joni Mitchell – guitar, piano, vocal
Wayne Shorter – soprano sax
Larry Carlton – electric guitar
Michel Colombier – piano
Airto Moreira – surdo
Don Alias – bongos, congas, claves, sandpaper blocks, shakers, snare drum, backing vocals
Manolo Badrena – congas, coffee cans, lead vocal
Alex Acuña – congas, cowbell, shakers, ankle bells, backing vocals
Jaco Pastorius – bass guitar, bongos, cowbells
John Guerin – drums
Glenn Frey, J.D. Souther, Chaka Khan – backing vocals
„Don Juan’s Reckless Daughter” 1977

Warstwowe, klimatyczne kompozycje, charakteryzowały się bardziej improwizującą współpracą:

„Overture / Cotton Avenue” from „Don Juan’s Reckless Daughter” 1977

Dwa utwory z wokalistką Chaką Khan w chórkach, były zdominowane przez perkusję:

„Dreamland” from „Don Juan’s Reckless Daughter” 1977

„The Tenth World” from „Don Juan’s Reckless Daughter” 1977

Inne utwory kontynuowały jazzowo-rockowo-folkowe zderzenia.

Mitchell wskrzesiła „Jericho”, napisane kilka lat wcześniej, ale nigdy nie nagrane w wersji studyjnej

Na płycie znalazła się 16,5-minutowa improwizowana kompozycja „Paprika Plains”, nagrana z orkiestrą

„MINGUS” 1979

Utwór „Paprika Plains” z albumu „Don Juan’s Reckless Daughter” bardzo spodobał się uznanemu jazzowemu basiście, kompozytorowi i liderowi zespołu, Charlesowi Mingusowi, który postanowił zaprosić Mitchell do współpracy. Niestety, Mingus zmarł w 1979, w trakcie prac nad wspólnym z Joni krążkiem. Dlatego Joni musiała sama dokończyć materiał. Album został zatytułowany po prostu „Mingus”, i trafił do sprzedaży w czerwcu 1979. Wystąpili:
Joni Mitchell – guitar, vocal
Wayne Shorter – soprano sax
Herbie Hancock – electric piano
Don Alias – congas
Jaco Pastorius – bass, horn
Emil Richards – percussion
Peter Erskine – drums
„Goodbye Pork Pie Hat” from „Mingus” 1979

Przed ostatecznym nagraniem albumu „Mingus”, Mitchell odbyła kilka eksperymentalnych sesji z muzykami z Nowego Jorku, którzy wcześniej pracowali z Charlesem Mingusem. Były to nazwiska z samych szczytów muzyki jazzowej:
John McLaughlin – guitar
Phil Woods – alto sax
Gerry Mulligan – baritone sax
Jan Hammer – mini Moog
Stanley Clarke, Eddie Gómez – bass
Tony Williams, John Guerin – drums
Dannie Richmond – narration.
Ta sesja została wydana na osobnym albumie:
„Mingus (The Experimental Sessions)” – Full Album 1979

Trasa Mitchell, promująca „Mingusa”, rozpoczęła się w sierpniu 1979, w Oklahoma City, a zakończyła sześć tygodni później, w Santa Barbara County Bowl, gdzie Joni nagrała i sfilmowała koncert. Była to jej pierwsza trasa od wielu lat. Wraz z Jaco Pastoriusem, Patem Metheny, Donem Aliasem, Michaelem Breckerem i innymi członkami jej zespołu, Mitchell wykonywała podczas tej trasy również utwory z innych jej albumów, inspirowanych jazzem:
„The Dry Cleaner from Des Moines” from „Mingus” – Live 1979

ROZSTANIE z JAZZEM. MUZYKA POPOWA

Jazzowe eksperymenty Mitchell nie zostały dobrze przyjęte. Dlatego, w latach 80. Joni porzuciła je.

Wróciła do bardziej popowego zestawu na płycie „Wild Things Run Fast” z 1982. Na albumie znalazła się m.in. przeróbka piosenki „(You’re So Square) Baby I Don’t Care”, spopularyzowanej przez Elvisa Presleya. Kawałek został wybrany na pierwszy singel, i stał się pierwszym przebojem Mitchell od blisko dziesięciu lat:
„You Are So Square” – Live 1983 (Joni Mitchell, Vinnie Colaiuta, Michael Landau, Larry Klein, Russell Ferrante)

„Wild Things Run Fast” Audio 1982

DRUGIE MAŁŻEŃSTWO

W tym samym roku, artystka po raz drugi stanęła na ślubnym kobiercu. Jej wybrankiem został basista, Larry Klein. Małżeństwo przetrwało dwanaście lat.

TRASA 1983

Na początku 1983 Mitchell rozpoczęła światową trasę koncertową, odwiedzając Japonię, Australię, Irlandię, Wielką Brytanię, Belgię, Francję, Niemcy, Włochy, Skandynawię i USA.

Niektóre z tych koncertów zostały sfilmowane i wydane na DVD:
„Refuge of the Roads” – Part 3, Live 1983

„CHALK MARK in a RAIN STORM” 1988

Największą popularnością z wydanych w tamtej dekadzie krążków cieszył się „Chalk Mark in a Rain Storm” z 1988, trzynasty album studyjny Mitchell. W powstaniu płyty wsparło ją wielu uznanych artystów, m.in. Wayne Shorter, Manu Katché, Peter Gabrier, Willie Nelson, Don Henley, Billy Idol i Tom Petty. Longplay wyróżniał się wśród dotychczasowych także innym aspektem – wiele piosenek miało tu charakter wyraźnie polityczny:
„The Beat of Black Wings” from „Chalk Mark in a Rain Storm” – Official Video 1988

Joni Mitchel & Peter Gabriel – „My Secret Place” from „Chalk Mark in a Rain Storm” 1988

„THE WALL – LIVE in BERLIN” 1990

W 1990 Joni, która w tamtym czasie bardzo rzadko występowała na scenie, pojawiła się w Berlinie, na koncercie Rogera Watersa – „The Wall”. Artystka zaśpiewała gościnnie w utworze „Goodbye Blue Sky”

Dołączyła także do reszty gwiazd pod koniec przedstawienia, w utworze „The Tide Is Turning”, wraz z Watersem, Cyndi Lauper, Bryanem Adamsem, Vanem Morrisonem i Paulem Carrackem

„TURBULENT INDIGO” 1994

Prawdziwy powrót do formy nastąpił wraz z albumem „Turbulent Indigo” z 1994, nagrodzonym dwiema Grammy – w kategoriach Best Pop Album i Best Album Package.

„Indigo” był postrzegany jako najbardziej przystępny zestaw utworów Mitchell od lat, i zbiegł się z szeroko nagłośnionym odrodzeniem zainteresowania twórczością Mitchell przez młodsze pokolenie piosenkarzy i autorów. Wystąpili:
Joni Mitchell – guitar, keyboards, vocal
Seal – vocal
Wayne Shorter – soprano sax
Steuart Smith – guitar
Michael Landau – electric guitar
Greg Leisz – pedal steel guitar
Bill Dillon – synthesizer
Larry Klein – organ, bass
Jim Keltner, Carlos Vega – drums
Charles Valentino, Kris Kello – backing vocals
„Turbulent Indigo” 1994

„The Sire of Sorrow (Job’s Sad Song)” from „Turbulent Indigo” 1994

„HITS” 1996

Dwa lata później, w 1996, Mitchell wydała swój ostatni zestaw oryginalnych nowych utworów, przed blisko dekadą innych poszukiwań muzycznych – „Hits”

POWRÓT na KONCERTY

Po wydaniu albumu „Taming the Tiger” w 1998, Joni wznowiła na dobre działalność koncertową, promując ten album:
„Taming the Tiger” Audio 1998

W 1998 wybrała się w krótką trasę, u boku Boba Dylana i Vana Morrisona:
Bob Dylan, Van Morrison, Joni Mitchell – „I Shall Be”, Live1998

ZMIANA WOKALU

W tym czasie, wokal Joni zaczął ulegać wyraźnej zmianie – jego skala znacznie zmniejszyła się, stał się on też bardziej zachrypnięty. Wiele osób dopatrywało się przyczyn tych zmian w zamiłowaniu wokalistki do papierosów. Jak zdradziła w wywiadzie dla „Daily Telegraph”, zaczęła palić już w wieku dziewięciu lat. Została określona, jako „jedna z ostatnich wielkich palaczek na świecie”.
Sama Joni uważa jednak, że na zmiany w jej głosie wpłynęły problemy z krtanią – dorobiła się guzków na strunach głosowych. Kłopoty z głosem mogły być także spowodowane skutkami po latach przebytego w dzieciństwie polio. Mówiła: „Piosenkarze często tracą górny rejestr, gdy kończą 50 lat. Kiedy ja nie mogłam już uderzać w wysokie dźwięki, mój głos stał się bardziej interesujący i wyrazisty w zakresie altowym”.

Próbowała wykorzystać swój nowy zakres wokalny w interpretowaniu znanego wcześniej materiału.

„BOTH SIDES, NOW” 2000

W lata 2000. Mitchell weszła albumem „Both Sides, Now” z 2000, który był złożony głównie z coverów standardów jazzowych, wykonywanych tu z orkiestrą, z aranżacjami Vince’a Mendozy. Na płycie pojawiła się cała plejada gwiazd, m.in. Dave Stewart, Wayne Shorter, Herbie Hancock, Peter Erskine. W nagraniach wzięła także udział orkiestra, składająca się z 30 skrzypiec i wielu innych instrumentów.

„You’re My Thrill” from „Both Sides Now” 2000

„Both Sides, Now” – Live 2000

„TRAVELOGUE” 2002.

W 2002 ukazała się kolekcja „Travelogue”, zawierająca starsze utwory, nagrane ponownie, tym razem z towarzyszeniem orkiestry:
„Love” from „Travelogue” 2002

KOLEJNA PRZERWA w DZIAŁALNOŚCI

W tym samym roku, piosenkarka zapowiedziała, że będzie to jej ostatnie wydawnictwo. Decyzję argumentowała rozczarowaniem show biznesem. „Wszystko jest w dzisiejszych czasach kalkulowane wyłącznie na komercję. Wstydzę się, że jestem częścią tego przemysłu. Uważam, że to wielkie szambo” – tłumaczyła.

W kolejnych latach, na rynku ukazywały się jedynie jej kompilacyjne wydawnictwa. Zrezygnowała także z grania koncertów, pokazywała się okazjonalnie, głównie podczas kampanii na rzecz ochrony środowiska.

„SHINE” 2007

W 2006 Joni zatęskniła jednak za graniem, i rozpoczęła prace nad kolejnym albumem. Efektem prac był wydany w 2007 album „Shine”. Krążek poradził sobie nadzwyczaj dobrze na listach, zebrał też pochlebne recenzje. Wystąpili:
Joni Mitchell – guitar, piano, keyboards, vocal
Bob Sheppard – alto sax, soprano sax
James Taylor – acoustic guitar
Greg Leisz – pedal steel guitar
Larry Klein – bass guitar, bass
Paulinho Da Costa – percussion
Brian Blade – drums
„Bad Dreams” from „Shine” 2006

„RIVER: THE JONI LETTERS” 2006

W 2006 na rynku pojawiła się płyta, będąca hołdem dla twórczości Mitchell – „River: The Joni Letters”, której autorem był Herbie Hancock. Na płycie wystąpili gościnnie Leonard Cohen, Tina Turner, Norah Jones, a także sama Joni:

„River: The Joni Letters” Album Making Of 2006

Herbie Hancock feat. Norah Jones – „Court and Spark” from „River: The Joni Letters” 2006

Herbie Hancock feat. Corinne Bailey Rae – „River” from „River: The Joni Letters” Official Video 2006

W 2008 płyta Hancocka zdobyła Grammy, w kategorii Jazzowy Album Roku. Po raz pierwszy od 43 lat, artysta jazzowy zdobył Grammy za swój album. Przyjmując nagrodę, Hancock złożył hołd Mitchell, a także Milesowi Davisowi i Johnowi Coltrane’owi.

Podczas tej samej ceremonii, Mitchell odebrała Grammy, w kategorii Best Instrumental Pop Performance, za utwór „One Week Last Summer”, otwierający jej album „Shine” z 2007

MUZYKA BALETOWA

„THE FIDDLE and the DRUM” 2007
W 2007 miał swoją premierę balet autorstwa Joni Mitchell – „The Fiddle and the Drum”.

„Skrzypce i bęben” to piosenka Joni Mitchell z jej albumu „Clouds” z 1969.

„The Fiddle and the Drum” from „Clouds” 1969

Był to także jeden z utworów, wykonanych przez Mitchell w programie „The Dick Cavett Show”, 19 sierpnia 1969, kiedy pojawiła się w telewizji razem z niektórymi wykonawcami z Woodstock ’69

„The Fiddle and the Drum” – Live @ Dick Cavett TV Show 1969

W 2007 piosenka dostarczyła tytułu baletowi, który Mitchell napisała wspólnie z Jeanem Grand-Maître, dyrektorem artystycznym Alberta Ballet Company i choreografem.

Owoc intensywnej, dwuletniej pracy, i wielkiej miłości między Joni i Jeanem Grand-Maître, piosenkarka opisała jako „najbardziej satysfakcjonujący projekt w jej karierze”. Zainwestowała całą siebie w projektowanie pokazów, instalacji wideo i libretta, przerywanego jej własną ścieżką dźwiękową, zawierającą dodatkowo trzy utwory, które Joni napisała specjalnie dla tego baletu.

„The Fiddle and the Drum” dawał pełen pasji wyraz troski Mitchell o kwestie konfliktu zbrojnego, przemocy, a także ciągłego niszczenia środowiska przez ludzkość. Tancerze Alberta Ballet przedstawiali najsłynniejsze postaci Mitchell z jej tekstów i grafik. Balet został uwieczniony w 2007 w filmie o tym samym tytule:

„The Fiddle and The Drum” – Alberta Ballet, Full Performance 2007

Jako piosenka antywojenna, utwór „The Fiddle and The Drum” stał się ściśle związany z opozycją wobec wojny w Iraku, w szczególności dzięki coverowi zespołu A Perfect Circle, z ich albumu „eMOTIVE” z 2004

CHOROBA

W 2009 Mitchell stwierdziła, że ma zdiagnozowaną chorobę skóry – zespół Morgellonsa, która jest powszechnie uważana za urojeniową. Mówiła w wywiadzie: „Mam tę dziwną, nieuleczalną chorobę, która wydaje się być z kosmosu. Na szczęście, moje zdrowie jest lepsze od jakiegoś czasu”. Powiedziała wtedy, że planuje opuścić branżę muzyczną, by zwiększyć wiarygodność osób, u których zdiagnozowano zespół Morgellonsa.

W lutym 2012 piosenkarka wystąpiła jednak podczas otwarcia Zimowych Igrzysk Olimpijskich w Vancouver:
„Both Sides, Now” – Live @ Vancouver Winter Olympics 2012

70th BIRTHDAY

W 2013, dla uczczenia 70. urodzin Mitchell, odbył się koncert-hołd podczas Toronto Luminato Festival – „Joni: A Portrait in Song. A Birthday Happening Live at Massey Hall on June 18 and 19”. Wśród wykonawców znaleźli się Rufus Wainwright, Herbie Hancock, Esperanza Spalding i sama Mitchell

W maju 2015 Mitchell otrzymała nagrodę SFJAZZ Lifetime Achievement Award, której jednak nie odebrała osobiście, ze względu na problemy zdrowotne.

POWAŻNE PROBLEMY ZDROWOTNE

31 marca 2015 Joni Mitchell została znaleziona nieprzytomna w swoim domu w Los Angeles. W drodze do szpitala, odzyskała przytomność, ale została przewieziona na oddział intensywnej terapii, w celu dalszej diagnostyki.

Od tego czasu, pojawiały się sprzeczne doniesienia o stanie jej zdrowia.

28 kwietnia 2015 złożono oficjalne oświadczenie, że „Joni nie jest w śpiączce, ale wciąż jest w szpitalu, gdzie oczekuje na pełny powrót do zdrowia”.

29 maja 2015 potwierdzono, że Mitchell „cierpiała na tętniaka mózgu i, choć jej mowa jest trudna, to komunikuje się z innymi”.

Od maja 2015 Joni została przeniesiona do ośrodka rehabilitacyjnego. Jej stan był nadal uważany za „bardzo poważny”.

W lipcu 2015 wróciła do domu, poddając się fizjoterapii.

W październiku 2015 przyjaciółka Mitchell, piosenkarka Judy Collins, doniosła, że Joni „codziennie bierze udział w rehabilitacji. Już chodzi, rozmawia i maluje”.

Mitchell po raz pierwszy wystąpiła publicznie po wyleczeniu tętniaka, gdy uczestniczyła w koncercie Chicka Corei w Los Angeles, w sierpniu 2016.

1 czerwca 2018 wzięła udział w koncercie Jamesa Taylora, w Hollywood Bowl

WSPÓŁCZEŚNIE

Obecnie Joni dzieli czas między domem w Los Angeles i 80-akrową nieruchomością w Sechelt, w Kolumbii Brytyjskiej, którą posiada od lat 70.

Koncentruje się głównie na sztuce wizualnej, której jednak nie sprzedaje i pokazuje tylko przy rzadkich okazjach.

Stan zdrowia Mitchell poprawił się, jednak artystka nadal porusza się na wózku. Nie przeszkadza jej to pojawiać się w miejscach publicznych.

75th BIRTHDAY

8 marca 2019 ukazały się album i obraz kinowy „The Music Center Presents: Joni 75 a Birthday Celebration. Various Artists”, z zapisem uroczystości z okazji 75. urodzin Joni Mitchell.

W związku z przewlekłą chorobą, Joni nie była w stanie uczestniczyć w muzycznej celebracji swoich 75. urodzin w 2018. Album z nagraniami jej utworów, tym razem w wersji z urodzinowego koncertu, przypomina, jak wiele ważnych i ciekawych kompozycji stworzyła.

Doskonale sprawdził się zespół, towarzyszący wokalistom, w składzie którego znaleźli się muzycy o wieloletnim doświadczeniu w pracy z samą Mitchell – rewelacyjny perkusjonista Brian Blade, pianista Jon Cowherd i wokalistka Chaka Khan.

Wzruszające wspomnienie Grahama Nasha, dawnego kochanka Joni Mitchell, w postaci jego własnej kompozycji „Our House”, przypomniało czas, gdy mieszkali oni razem w Laurel Canyon, w okolicach Los Angeles. Cała reszta to kompozycje jubilatki, te najbardziej znane, a także nieco już zapomniane.

Pełna lista wykonań:
„Joni’s 75th a Birthday Celebration” – Album Trailer 2018

„Big Yellow Taxi” from „Joni’s 75th Birthday Celebration”, Official Video 2018

NAJNOWSZE AKTYWNOŚCI

W październiku 2019 Mitchell była gościem specjalnego wydarzenia, zorganizowanego przez artystkę jazzową, Brandi Carlile, która wykonała w całości album „Blue” z 1971. Carlile, laureatka Grammy, przygotowała w hołdzie dla Joni specjalne wideo, na którym celebryci opowiadają o swoich ulubionych piosenkach z albumu „Blue”. W nagraniu wystąpili Tom Hanks, Rita Wilson, Marilyn Manson, Graham Nash, Reese Witherspoon, Elton John, Mavis Staples, Rosanne Cash, Linda Perry i wielu innych.

„Nie żyjemy w czasach Shakespeare’a, Rembrandta czy Beethovena, ale żyjemy w czasach Joni Mitchell” – mówiła Carlile.

Również w 2019 Mitchell pojawiła się na premierze opery „Almost Famous”, a także podczas Los Angeles Fashion Week, i na Oscarowej imprezie magazynu „Vanity Fair”, w towarzystwie Johna Legenda.

W 2020 ukazały się aż cztery składanki nagrań Joni Mitchell z dawnych lat:
„Early Joni – 1963”
„Live at Canterbury House – 1967”
„Archives Volume 1: The Early Years 1963-1967” (box 5 CD)
„Live in New York”
„Joni Mitchell with Herbie Hancock – Live at The Bread & Roses Festival 1978”.

DYSKOGRAFIA

Joni Mitchell wydała 19 albumów studyjnych, 4 koncertowe, 14 kompilacji, 8 video i 33 single. Sprzedała ponad 7 mln płyt w USA i 1,5 mln w Wlk. Brytanii https://en.wikipedia.org/wiki/Joni_Mitchell_discography

NAGRODY GRAMMY https://www.grammy.com/grammys/artists/joni-mitchell

Posłuchajmy także:
Joni Mitchell – Live Full Concert in London 1974

„You Are So Square” – Live 1983 feat. Vinnie Colaiuta, Michael Landau, Larry Klein, Russell Ferrante

„Love Puts On a New Face” – Live Studio Session 1995

„Both Sides Now” – Live 2000

HAPPY 78th BIRTHDAY to JONI MITCHELL !!!
Fot. 2019 (Arun Nevader) / 1965 (YouTube) / 1967 With Leonard Cohen, Newport (David Gahr) / 1983 (Pinterest) / 1997 (The Guardian)