Leonard Cohen

Oprac. Ewa Kałużna. Fot. Dominique Issermann, Pinterest, last.fm, The Guardian, Adam Cohen.


Leonard Cohen, 2013
Fot. Dominique Issermann

21 września 2020 obchodziłby swoje 86. urodziny

LEONARD COHEN

(właśc. Leonard Norman Cohen, ur. 21 września 1934, zm. 7 listopada 2016),
kanadyjski poeta pochodzenia żydowskiego, pisarz i wokalista, tworzący piosenkę autorską w gatunku folk rock, z elementami rocka i jazzu. Odszedł cztery lata temu, w wieku 82 lat.
Urodził się na przedmieściach Montrealu, w Westmount w Quebec.
Jego ojciec, Nathan Bernard Cohen, właściciel dużego sklepu odzieżowego, pochodził z Polski. Matka, Marsha Klonitsky, była córką Żyda pochodzenia litewskiego, pisarza talmudycznego, rabbiego Solomona Klonitsky-Kline, który wyemigrował z Litwy do Kanady w 1927. Jego dziadkiem ze strony ojca, który przeniósł się z rodziną z Polski do Kanady, był Lyon Cohen, założyciel Kongresu Żydów Kanady.
Rodzina przestrzegała ortodoksyjnego judaizmu i należała do kongregacji Shaar Hashomayim, z którą Cohen utrzymywał kontakty do końca życia. „Miałem bardzo mesjanistyczne dzieciństwo – powiedziano mi, że jestem potomkiem Aarona, najwyższego kapłana” – opowiadał muzyk.
Jego rodzice nadali mu żydowskie imię Eliezer, co oznacza


Leonard Cohen z Joni Mitchell w Newport, 1967
Fot. Pinterest

„Bóg jest pomocą”.
Ojciec, Nathan Bernard Cohen, zmarł w 1944, gdy Leonard miał 9 lat.
Dzięki swojej rodzinie, Leonard otrzymał solidną edukację.
W 1951 zaczął studia na prestiżowym McGill University, które ukończył w 1955, uzyskując stopień Bachelor of Arts.
LITERATURA
Mimo, iż Cohen był przeciętnym studentem, jeszcze w trakcie studiów wygrał konkurs literacki Chester MacNaghten i zdobył prestiżową nagrodę McNaughton Prize, za swoje wiersze.
Własną poezję opublikował po raz piewszy w marcu 1954, w czasopiśmie „CIV/n Magazine”. Jego literackie wpływy w tym czasie obejmowały Irvinga Laytona, który uczył nauk politycznych w McGill i został mentorem oraz przyjacielem Cohena, a także Williama Butlera Yeatsa, Walta Whitmana, Federico Garcíę Lorcę i Henry’ego Millera.
W 1956 wydał swój pierwszy tomik poezji – „Let Us Compare Mythologies”, w serii McGill Poetry Series. Książka zawierała wiersze Cohena, napisane w okresie, gdy miał on 15-20 lat. Poświęcił ten tomik swojemu zmarłemu przedwcześnie ojcu.
Po ukończeniu studiów licencjackich, Cohen spędził semestr na Wydziale Prawa McGill, a następnie rok w Columbia University School of General Studies. Opisał swoje doświadczenie w szkole podyplomowej, jako „pasję bez ciała, miłość bez kulminacji”.
W rezultacie, Cohen opuścił Nowy Jork, i wrócił do Montrealu w 1957.
Kupił mieszkanie przy Saint-Laurent Boulevard, w robotniczej dzielnicy Little Portugal. Czytał swoją poezję w okolicznych klubach. W tamtym okresie i miejscu, Cohen napisał teksty do niektórych ze swoich najsłynniejszych piosenek.
W 1961 wydał drugi zbiór poezji – „The Spice-Box of Earth”, który był jego pierwszą książką dla kanadyjskiego wydawnictwa McClelland & Stewart. Książka pomogła Cohenowi zyskać uznanie krytyków, jako ważny nowy głos w kanadyjskiej poezji.


Leonard Cohen na Festiwalu Isle of Wight, 1970
Fot. last.fm

HYDRA, GRECJA
Przez większość lat 60. kontynuował pisanie poezji i prozy literackiej. Wolał w tym czasie żyć w warunkach quasi-samotnych. Kupił dom na greckiej wyspie Hydra, w Zatoce Sarońskiej. Tam napisał zbiory poezji „Flowers for Hitler” (1964) i „Parasites of Heaven” (1966), oraz powieści „The Favorite Game” (1963) i „Beautiful Losers” (1966).
Autobiograficzna powieść „The Favorite Game” opowiadała o młodym mężczyźnie, który odkrywa swoją tożsamość poprzez pisanie. Książka przyciągnęła uwagę kanadyjskiej prasy i wywołała kontrowersje z powodu wielu fragmentów z grafiką seksualną.
Honoraria literackie, rządowe granty oraz dochody z rodzinnego przedsiębiorstwa wystarczały Cohenowi na wygodne życie. Leonard dużo podróżował, prowadził intensywne życie towarzyskie i erotyczne, lubił otaczać się pięknymi kobietami, eksperymentował z LSD.
Zasoby finansowe wyczerpywały się szybko, więc Cohen musiał zacząć zarabiać w inny sposób. Odłożył na bok ambicje literackie i postanowił pisać teksty piosenek.
MUZYKA
Choć Leonard nauczył się grać na gitarze akustycznej w wieku 13 lat, a już wcześniej pisał piosenki, to początkowo traktował muzykę w sposób czysto rekreacyjny, i nie zamierzał zostać piosenkarzem. Przypisywał swoją wrodzoną skłonność do muzyki matce, która, jak mówił, miała piękny głos: „Była Rosjanką, i śpiewała rosyjskie pieśni – głośno, na cały dom. Te melodie bardzo mnie poruszały. A gdy zabierałem gitarę


Leonard Cohen, 1977
Fot. The Guardian

do restauracji, gdzie siedzieliśmy z przyjaciółmi, przychodziła tam także moja matka, i śpiewaliśmy wspólnie całą noc”.
W szkole Cohen założył zespół country-folkowy, który nazwał Buckskin Boys.
Po tym, jak młody hiszpański gitarzysta nauczył go „kilku akordów i trochę flamenco”, Leonard przerzucił się na gitarę klasyczną.
KARIERA PIOSENKARSKA
W 1966, rozczarowany brakiem finansowego sukcesu w roli pisarza, Cohen przeniósł się do Stanów, by rozpocząć karierę jako piosenkarz folkowy. Wyruszył do Nashville, gdzie miał nadzieję zostać autorem piosenek country, ale zamiast tego dał się wciągnąć w folkową scenę Nowego Jorku. Judy Collins wprowadziła Cohena w nowojorskie środowisko muzyczne.
SUZANNE
Cohen nigdy nie był wybitnym instrumentalistą. Zupełnie nieoczekiwanie zyskał sławę dzięki swojej piosence „Suzanne„, której profesjonalną wersję nagrała w listopadzie 1966 folkowa wykonawczyni, Judy Collins, na albumie „In My Life”. Utwór ten stał się radiowym przebojem w 1967:


Leonard Cohen, 1983
Fot. The Guardian

Leonard Cohen, 1990
Fot. The Guardian

Leonard Cohen, 2016
Fot. Adam Cohen


Judy Collins – „Suzanne” from „In My Life” 1966

Leonard Cohen – „Suzanne” Live 1967

Judy Collins & Leonard Cohen – „Suzanne”, Live TV 1976

„Suzanne” przez wiele lat była jego najczęściej coverowaną piosenką. Piosenkarze tacy, jak Joan Baez, śpiewali ją podczas swoich tras koncertowych:
Joan Baez – „Suzanne”, Live 2000

Pierwszy publiczny występ Cohena jako piosenkarza miał miejsce 30 kwietnia 1967, w Town Hall w Nowym Jorku, na koncercie charytatywnym dla organizacji, domagającej się zaprzestania prób z bronią jądrową – National Committee for a Sane Nuclear Policy.
Judy Collins wspominała, że kiedy po raz pierwszy spotkała Leonarda, powiedział, że nie umie śpiewać ani grać na gitarze. Nie myślał także, że utwór „Suzanne” mógłby być piosenką. Collins powiedziała mu wtedy: „Leonard, musisz pójść ze mną na tę wielką zbiórkę pieniędzy, którą organizuję. Jimi Hendrix będzie na tym koncercie”. Cohen nigdy nie śpiewał przed dużą publicznością. „Wyszedł na scenę i zaczął śpiewać, a wszyscy oszaleli, zachwycili się. A on zatrzymał się w połowie występu i uciekł ze sceny. Zażądali, by wrócił. Wyszliśmy więc ponownie oboje razem, zaśpiewaliśmy „Suzanne”, i to był początek wszystkiego”.
Po raz pierwszy Collins przedstawiła go widzom telewizyjnym podczas jednego ze swoich programów w 1966, gdzie wykonali duety z jego piosenkami.
Collins namówiła Cohena, by wystąpił z nią na Newport Folk Festival w lipcu 1967, gdzie spotkał po raz pierwszy Joni Mitchell. Koncertowali tam wówczas także Joan Baez, Tim Hardin, Fred Neil, Odetta, Phil Ochs, Tom Paxton i inni.
Przy akompaniamencie gitary akustycznej i niewielkiego, łagodnie grającego zespołu, Cohen śpiewał nieco monotonnym, ciepłym barytonem swoje teksty, łączące religijne i interkulturowe aluzje z czarnym humorem. Trafił tym w gust lewicujących, zapatrzonych we wschodnią kulturę, środowisk akademickich i literackich ówczesnej Ameryki.
„SONGS of LEONARD COHEN” 1969
Po występach na kilku festiwalach folklowych, Cohen zwrócił uwagę producenta Columbia Records, Johna Hammonda, który podpisał z nim kontrakt.
Wydany 7 grudnia 1967, debiutancki album „Songs of Leonard Cohen”, odniósł duży sukces:
Leonard Cohen – vocal, acoustic guitar
Jimmy Lovelace – drums
Nancy Priddy – vocal
Willy Ruff – bass
Kaleidoscope: Chester Crill, Chris Darrow, Solomon Feldthouse, David Lindley – flute, mandolin, Jew’s harp, violin, various Middle Eastern instruments.
Płyta zawierała takie hity, jak
„Suzanne”

„Sisters of Mercy”

„Hey, That’s No Way to Say Goodbye”

„The Stranger Song” – Live @ BBC TV 1968

Cohen pojawił się w telewizji BBC w 1968, gdzie zaśpiewał w duecie z Julie Felix:
Leonard Cohen & Julie Felix – „Hey, That’s No Way to Say Goodbye”, Live @ BBC TV 1968

„SO LONG, MARIANNE”
Piosenka z albumu „Songs of Leonard Cohen” została zainspirowana Marianne Ihlen (Marianne Christine Stang Ihlen), wówczas Marianne Jensen, którą Cohen poznał w 1960, na greckiej wyspie Hydra, gdzie wówczas mieszkał. Powiedział, że „była najpiękniejszą kobietą, jaką kiedykolwiek spotkał”. Niedawno opuścił ją jej mąż, norweski pisarz Axel Jensen, zostawiając ją i jej 6-miesięcznego syna samych na wyspie. Cohen ostatecznie zabrał Jensen z Hydry z powrotem do jej domu w Oslo w Norwegii. Później zaprosił ją i jej syna, by zamieszkali z nim w Montrealu. Jensen ofertę przyjęła. Mieszkali razem przez całe lata 60., podróżując między Nowym Jorkiem, Montrealem i Hydrą. Cohen zadedykował jej swój trzeci tom poezji – „Flowers for Hitler” z 1964. Marianne bezpośrednio zainspirowała wiele innych jego piosenek i wierszy. Jej zdjęcie pojawiło się na tylnej okładce drugiego albumu Cohena – „Songs from a Room” z 1969:
„So Long, Marianne” from „Songs of Leonard Cohen” 1969

„So Long, Marianne” – Live 1979

Reżyser Robert Altman umieścił w 1971 piosenki „The Stranger Song”, „Winter Lady” i „Sisters of Mercy”, nagrane na album „Songs of Leonard Cohen” z 1969, w filmie „McCabe & Mrs. Miller”. Obraz jest uważany za arcydzieło, a piosenki są integralną jego częścią:
„The Stranger Song” – scene from the film „McCabe and Mrs Miller” 1971

„Winter Lady” – scene from the film „McCabe and Mrs Miller” 1971

„SONGS from a ROOM” 1969. „BIRD of the WIRE”
„Bird on the Wire” to piosenka, napisana przez Cohena 26 września 1968 w Nashville i umieszczona na albumie „Songs from a Room” z 1969. Judy Collins jako pierwsza wydała piosenkę na swoim albumie z 1968 „Who Knows Where the Time Goes”.
W latach 60. Cohen mieszkał na greckiej wyspie Hydra ze swoją dziewczyną Marianne Ihlen (wówczas Jensen). Pomogła mu ona wyjść z depresji. Wręczyła po prostu Cohenowi gitarę, po czym zaczął on komponować „Bird on the Wire”, zainspirowany ptakiem, siedzącym na jednym z niedawno zainstalowanych przewodów telefonicznych na Hydrze, oraz wspomnieniami o wilgotnych nocach na wyspie. Skończył utwór w hollywoodzkim motelu.
Cohen opisał „Bird on the Wire” jako „prostą piosenkę country”. Pierwsze nagranie Judy Collins rzeczywiście zostało zrobione w stylu country. Później Cohen dokonał różnych drobnych zmian. Wszystkie jego albumy na żywo zawierały różne wersje tego utworu. Niekiedy na koncercie wykonywał także francuską wersję – „Vivre tout seul” Serge’a Lamy.
„Bird on the Wire” – Live 1979

„Vivre tout seul (Bird on the Wire)” Audio 1976

ISLE of WIGHT FESTIVAL 1970
Po sukcesie drugiego albumu, „Songs from a Room” z 1969, począwszy od 1970 Cohen koncertował już w całych Stanach, a także w Kanadzie i Europie.
Wystąpił 30 sierpnia 1970 podczas kultowego festiwalu Isle of Wight. Odbywający się w latach 1968-1970 na wyspie Wight w Anglii festiwal, na swojej trzeciej edycji w dniach 26-30 sierpnia 1970 zgromadził 600 tys. widzów. Oprócz Cohena wystąpili tam wówczas także m.in. Miles Davis, Joni Mitchell, Jimi Hendrix, Joan Baez, i zespoły The Doors, The Who, Chicago, Procol Harum, Ten Years After, Emerson Lake and Palmer, Sly and the Family Stone:
„Suzanne”, Live @ Isle of Wight 1970

Koncert Cohena na Isle of Wight ukazał się na albumie i DVD czterdzieści lat później, w 2009:
„Leonard Cohen Live at the Isle of Wight 1970” – Album Trailer 2009

„SONGS of LOVE and HATE” 1971
W 1971 wydano trzeci album Cohena – „Songs of Love and Hate”, nagrany głównie w Columbia Studio w Nashville, między 22 a 26 września 1970. „Sing Another Song, Boys” został nagrany na festiwalu Isle of Wight 30 sierpnia 1970. Kolejne nagrania miały miejsce w Trident Studios w Londynie.
W 1991 Cohen ujawnił magazynowi „Throat Culture”, że nagrywanie trzeciego albumu było dla niego trudnym okresem, ponieważ „absolutnie wszystko wokół mnie zaczynało się rozpadać – mój duch, moje intencje, moja wola. i długa depresja”.
„Last Year’s Man” from „Songs of Love and Hate” 1971

„FAMOUS BLUE RAINCOAT”
Płyta zawierała m.in. słynnym utwór „Famous Blue Raincoat”. Piosenka została napisana w formie listu – wiele wersów jest napisanych w amfibrach. Tekst opowiada o miłosnym trójkącie między narratorem, kobietą o imieniu Jane i męskim adresatem, którego tylko na krótko zidentyfikowano jako „mój brat, mój zabójca”. Tekst zawiera odniesienia do niemieckiej piosenki miłosnej „Lili Marlene”, do scjentologii i do Clinton Street. Cohen mieszkał na Clinton Street na Manhattanie w latach 70., kiedy był to tętniący życiem obszar latynoski.
O tytułowym płaszczu Cohen opowiadał: „Miałem wtedy dobry płaszcz przeciwdeszczowy firmy Burberry, który kupiłem w Londynie w 1959. Elizabeth powiedziała, że wyglądam w nim jak pająk. Prawdopodobnie dlatego nie pojechała ze mną do Grecji. Zwisał bardziej romantycznie, kiedy zdjąłem podszewkę. Osiągnął swoją świetność, gdy postrzępione rękawy zostały naprawione skórzanymi łatami. W tamtych czasach wiedziałem, jak się ubrać. Płaszcz został skradziony z gołębnika Marianne w Nowym Jorku, gdzieś na początku lat 70. Pod koniec, nie nosiłem go zbyt często”.
„Famous Blue Raincoat” from „Songs of Love and Hate” 1971

„Famous Blue Raincoat” – Live TV 1979

EUROPEAN and ISRAEL TOUR 1972
W 1972 Cohen odbył dużą, obejmującą 20 miast, trasę koncertową w Europie i Izraelu. Kiedy jego występ w Izraelu nie wypadł dobrze, Cohen zszedł ze sceny, poszedł do swojej garderoby i zażył LSD. Następnie usłyszał, jak publiczność domagała się jego ponownego pojawienia się, śpiewając mu po hebrajsku. Pod wpływem psychodeliku, wrócił na scenę, by zakończyć pokaz:
„So Long, Marianne” – Live in Isreael 1972

„Sisters of Mercy” – Live in Isreael 1972

Reżyser Tony Palmer zrealizował w 1972 film dokumentalny z tej trasy:
„Leonard Cohen – Bird on a Wire” Documentary Film 1972 (Excerpt)

W 1976, w dziesiątą rocznicę nagrania utworu „Suzanne” przez Judy Collins, artystka zaprosiła Cohena do wspólnego wykonania jego koronnych utworów w programie telewizyjnym w PBS TV”
Judy Collins & Leonard Cohen – „Hey, That’s No Way to Say Goodbye” Live @ PBS TV 1976

W kwietniu 1976 Cohen rozpoczął kolejną wielką europejską trasę koncertową, z kolejnym nowym zespołem. Od kwietnia do lipca 1976 dał 55 koncertów, w tym swój pierwszy występ podczas słynnego Montreux Jazz Festival w Szwajcarii, 25 czerwca 1976. Koncert ten ukazał się w całości na albumie:
„Leonard Cohen Live at the Casino Barrière De Montreux 1976” Full Album

„DEATH of LADIES’ MAN” 1977
Następne płyty utwierdzały pozycję artysty.
Przełomowy był „Death of a Ladies’ Man”, wydany w 1977. Minimalistyczny głos Cohena został tu wzmocniony przez system Spector’s Wall of Sound. W wyniku zastosowania spectorowskiej ściany dźwięku, muzyka z tego albumu stała się pełniejsza instrumentalnie lub – jak nieraz twierdzą krytycy – przesadnie barokowa. Obok ostrzej grającej sekcji rytmicznej, elektrycznych gitar i instrumentów klawiszowych, aranżacje obejmowały także sekcję instrumentów smyczkowych. Album ten na zawsze podniósł rolę innych, niż gitara prowadząca, instrumentów w twórczości Cohena:
Na płycie zagrało i zaśpiewało 55 muzyków, w tym Bob Dylan, Allen Ginsberg, Michael Lang, Phil Spector czy Steve Douglas:
„Death of a Ladies’ Man” Album Version 1977

„Memories” from „Death of a Ladies’ Man” – Live TV 1979

„RECENT SONGS” 1979
Wiosną 1979 Cohen powrócił do poprzedniej stylistyki na szóstym albumie – „Recent Songs”, z bardziej tradycyjnymi piosenkami, które łączyły akustyczny styl z jazzem i wpływami orientalnymi oraz śródziemnomorskimi. Bogate instrumentarium zostało zachowane. Album zawierał muzykę w wykonaniu zespołu fusion-jazzowego Passenger z Austin, który Cohen poznał dzięki Joni Mitchell. Zespół pomógł Cohenowi stworzyć nowe brzmienie przy użyciu oryginalnch instrumentów, jak oud, cygańskie skrzypce, gitara meksykańska (guitarrón) czy mandolina:
„Guests” from „Recent Songs” 1979

„The Gypsy’s Wife” from „Recent Songs”

„The Window” from „Recent Songs” – Offical Vidoeo 1979

Album był wspierany przez dużą trasę koncertową, z nowym zespołem, oraz Jennifer Warnes i Sharon Robinson w chórkach, w Europie pod koniec 1979, a następnie w Australii, Izraelu i ponownie Europie w 1980.
Cohen kilkukrotnie koncertował z Jennifer Warnes, śpiewającą w chórkach – w 1972, 1979 i 1980. Mówił, że „Jennifer śpiewała w chórkach podczas trasy koncertowej w 1980, mimo że jej kariera w tamtym czasie była w znacznie lepszym stanie niż jego własna”. „Więc to jest prawdziwy przyjaciel, ktoś, kto w obliczu wielkiego szyderstwa zawsze mnie wspierał” – ocenił Cohen. Warnes stała się stałym elementem albumów Cohena, otrzymując m.in. pełne współwokale na płycie „Various Positions” z 1984. Chociaż płyta została wydana pod nazwiskiem Cohena, wewnątrz okladki figurowal napis „Wokale Leonarda Cohena i Jennifer Warnes”.
W 1987 Warnes nagrała album z piosenkami Cohena – „Famous Blue Raincoat”

W 2000 Columbia wydała koncertową kompilację piosenek Cohena z trasy w 1979 – „Field Commander Cohen. Tour of 1979”

„VARIOUS POSITIONS” 1984
Na siódmej płycie studyjnej, „Various Positions” z 1984, pojawiły się po raz pierwszy syntezatory. Album zawierał takie przeboje, jak
„Dance Me to the End of Love”

oraz „Hallelujah”

„Dance Me to the End of Love” Official Video 1985

„Hallelujah” – Live 1988

„Hallelujah” – Live in London 2008

„Hallelujah” – Live in Dublin 2012

9 lipca 1985 Cohen wystąpił ponownie podczas Montreux Jazz Festival:
„Hallelujah” – Live @ Montreux Jazz Festival 1985, Audio

POPULARNOŚĆ w POLSCE
W Polsce Cohen zyskał nadzwyczajną popularność pod koniec lat 70. i w latach 80. Był u nas bardziej popularny niż w rodzinnej Kanadzie, co było zasługą działalności Macieja Zembatego – jego, wspólnych z Maciejem Karpińskim, tłumaczeń tekstów piosenek, oraz wykonań polskich coverów Cohena:
Maciej Zembaty – „Alleluja”

W 1978, w dużym widowisku telewizyjnym „Pieśni miłości i nienawiści”, w reżyserii Tomasza Zygadły, zostały zaprezentowane utwory Cohena, w przekładach i w scenografii Zembatego i Karpińskiego. W widowisku wzięła udział plejada gwiazd ówczesnej polskiej sceny – Roman Wilhelmi, Elżbieta Adamiak, Jan Kanty Pawluśkiewicz, Andrzej Poniedzielski, Maciej Zembaty, zespół Maanam z Korą, Markiem Jackowskim i Johnem Porterem:
„Pieśni miłości i nienawiści” – Full TV Performance 1978

W 1985 Cohen z zespołem odbyli serię bardzo emocjonalnych i politycznie kontrowersyjnych koncertów w Polsce, gdzie jeszcze dwa lata wcześniej trwał stan wojenny. Wykonali wówczas m.in. słynną piosenkę „The Partisan”, uważaną za hymn polskiej Solidarności:
„The Partisan” – Live in Warsaw 1985

W Polsce Cohen występował przy pełnej widowni, w największych salach koncertowych – Hali Arena w Poznaniu, Hali Ludowej, zwanej Halą Stulecia, we Wrocławiu, w Domu Muzyki i Tańca w Zabrzu oraz w Sali Kongresowej w Warszawie:
„Hallelujah” – Live @ Congress Hall, Warsaw 1985

„Tennessee Waltz” – Live @ Congress Hall, Warsaw 1985

„My Song Has No Flag” – Live @ Congress Hall, Warsaw 1985, Audio

Podczas pobytu w Polsce, Cohen spotkał się z Lechem Wałęsą, i wygłosił szereg prosolidarnościowych oświadczeń. Wskutek tych działań, naraził się ówczesnym polskim władzom. Jego piosenki przez wiele miesięcy nie były emitowane w polskim radiu.
„I’M YOUR MAN” 1988
Na kolejnej płycie Cohena, „I’m Your Man” z 1988, instrumentarium zostało już całkowicie zdominowane przez syntezatory. W nagraniach wziął udział 18-osobowy zespół. Album zawierał hity:
„I’m Your Man”

„First We Take Manhattan” Official Video 1988

„Take this Waltz” Live 1988

„Everybody Knows” Live 1988

Cover piosenki „I’m Your Man” – „Jestem twój” wykonał w 1997 Bogusław Linda w filmie „Sara”

W 2009 piosenka ta znalazła się na płycie Przemysława Gintrowskiego „Kanapka z człowiekiem i trzy zapomniane piosenki”

ODOSOBNIENIE w OŚRODKU ZEN
W latach 1994-1999 Cohen przebywał w Ośrodku Zen w klasztorze na Mount Baldy, w okolicach Los Angeles.
Wstawał o 2.30, przygotowywał posiłki dla swojego mistrza Zen – rōshiego (czcigodnego nauczyciela), o nazwisku Kyozan Joshu Sasaki, potem medytował. Sasaki był osobistym asystentem Cohena podczas okresu jego odosobnienia w klasztorze na Mount Baldy.
W ciągu tych pięciu długich lat, Cohen sam ocenił, że stał się innym człowiekiem. Został wyświęcony na buddyjskiego mnicha w 1996, choć nadal uważał się za Żyda. Jak mówił po latach, „badania, które przeprowadziłem w innych systemach duchowych, z pewnością rozjaśniły i wzbogaciły moje rozumienie własnej tradycji”.
Joshu’emu Sasaki poświęconych jest wiele wierszy Cohena z tomu „Book of Longing”, a także album z 2001 „Ten New Songs”.
POWRÓT na SCENĘ. „TEN NEW SONGS” 2001
Mimo publicznego wrażenia, że Cohen nie wznowi nagrywania ani publikowania, powrócił do Los Angeles w maju 1999.
Po niemal dziesięciu latach braku aktywności artystycznej, wydał w 2001 album „Ten New Songs”, na którym zaśpiewał w duecie z Sharon Robinson.
Najbardziej znane utwory z tego wydawnictwa to:
„In My Secret Life” Official Video 2001

„Alexandra Leaving”

„Boogie Street” Official Video 2001

„BOOK of LONGING” 2006
W maju 2006 została wydana książka poetycka i rysunkowa Cohena – „Book of Longing” („Księga tęsknoty”)

13 maja 2006 Cohen wystąpił publicznie po raz pierwszy od 13 lat, w księgarni w Toronto. Pojawiło się tam 3 tys. osób, co spowodowało zamknięcie pobliskich ulic.
W tym samym roku Philip Glass skomponował muzykę do „Book of Longing”. Po serii występów na żywo, wydano podwójną płytę „Book of Longing. A Song Cycle Based on the Poetry and Artwork of Leonard Cohen”

COHEN’S WORLD TOUR – MARATON KONCERTOWY 2008-2010
13 stycznia 2008 Cohen zapowiedział swoją pierwszą od 15 lat trasę koncertową – Cohen’s World Tour 2008-2009, która została przedłużona do 2010. Było to gigantyczne przedsięwzięcie. Cohen wystąpił m.in. podczas festiwalu The Big Chill, a także Glastonbury Festival i Montreal Jazz Festival:
„Hallelujah” – Live @ Montreal Jazz Festival 2008

Jego występ na Pyramid Scene w Glastonbury, 29 czerwca 2008, został okrzyknięty punktem kulminacyjnym tego festiwalu. Szczególne wrażenie spowodowało wykonanie „Hallelujah”, podczas którego nastąpił malowniczy zachód słońca, co wywołało potężną owację tłumu, zgromadzonego na polach wokół Pyramid Scene:
„Hallelujah” – Live @ Glastonbury Festival 2008

W Dublinie Cohen był pierwszym wykonawcą, który zagrał otwarte koncerty w plenerach wokół Irish Museum of Modern Art IMMA w Kilmainham, na przedmieściach Dublina, występując tam przez trzy dni – 13, 14 i 15 czerwca 2008. Spektakle te otrzymały irlandzką nagrodę Meteor Music Award w kategorii Najlepsze Międzynarodowe Wykonanie Roku:
„Hallelujah” – Live @ Kilmainham, Dublin 2008

We wrześniu, październiku i listopadzie 2008 Cohen koncertował w Europie, a następnie kontynuował swoją największą trasę przez cały 2009 i 2010.
W styczniu 2009 po raz pierwszy przybył do Nowej Zelandii, gdzie 12-tysięczna publiczność uhonorowała go pięcioma owacjami na stojąco

19 lutego 2009 zagrał swój pierwszy od piętnastu lat amerykański koncert, w Beacon Theater, w Nowym Jorku

„LIVE in LONDON” 2009
W marcu 2009 Cohen wydał album koncertowy „Live in London”, nagrany podczas tej samej trasy w 2008, w londyńskiej O2 Arena. Ponad 2,5-godzinny album zawierał 25 piosenek. Jest to pierwsze oficjalne DVD w karierze nagraniowej Cohena:
„Anthem” – Live in London 2008

„Hallelujah” – Live in London 2008

„Democracy” – Live in London 2008

W lipcu 2009 Cohen rozpoczął trzecią część tego maratonu koncertowego. Obejmowała ona głównie areny sportowe i letnie festiwale – w Niemczech, Wielkiej Brytanii, Francji, Hiszpanii i Irlandii. Pokaz w O2 w Dublinie zdobył mu drugi raz pod rząd nagrodę Meteor Music Award. Wystąpił także w Serbii w belgradzkiej Arenie, w Czechach, na Węgrzech, w Turcji i ponownie w Rumunii.
18 września 2009, na scenie, podczas koncertu w Walencji w Hiszpanii, Cohen nagle zemdlał w połowie piosenki „Bird on the Wire”, czwartej tego wieczoru. Został wyniesiony za kulisy przez członków zespołu, a następnie przewieziony do lokalnego szpitala. Koncert zawieszono. Doniesiono, że Cohen miał problemy z żołądkiem i prawdopodobnie zatrucie pokarmowe.
Trzy dni później, 21 września 2009, w swoje 75. urodziny, wystąpił w Barcelonie

Ostatni koncert tej części trasy odbył się w Tel Awiwie w Izraelu, 24 września 2009, na stadionie Ramat Gan. Wydarzeniu temu towarzyszyła szeroka publiczna dyskusja z powodu ówczesnego kulturowego bojkotu Izraela przez wielu muzyków na całym świecie. Niemniej, bilety na koncert Cohena w Tel Awiwie – pierwszy jego występ w Izraelu od 1980 – wyprzedały się w niecałą dobę. Ogłoszono, że wpływy ze sprzedaży 47 tys. biletów zostaną przeznaczone na fundusz charytatywny Amnesty International, i będą wykorzystane przez izraelskie i palestyńskie grupy pokojowe:
Live in Israel, Full Concert 2009

4 października 2010 Cohen ponownie wystąpił w Polsce, w katowickim Spodku, a 10 października – na warszawskim Torwarze

Przed koncertem w Warszawie, Cohen spotkał się po raz kolejny z Lechem Wałęsą.
14 września 2010 Sony Music wydało album „Songs of the Road”, prezentujący występy Cohena podczas trasy w 2008 i 2009

11 grudnia 2010, koncertem w Las Vegas, Cohen zakończył tę monumentalną, trzyletnią trasę

„OLD IDEAS” 2012
W sierpniu 2011 Cohen poinformował, że zakończył pracę nad dwunastym albumem studyjnym – „Old Ideas”. Znalazły się na nim w większości zupełnie nowe piosenki, w wykonaniu których artyście towarzyszyli wokaliści Dana Glover, Sharon Robinson, Jennifer Warnes, E.L. Sanders oraz Webb Sisters, a także siedmiu instrumentalistów. Płyta została wydana 31 stycznia 2012, i wkrótce stała się najwyżej notowanym albumem w całej karierze pieśniarza

W październiku 2012 opublikowano nową biografię Cohena – „I’m Your Man: The Life of Leonard Cohen”, napisaną przez Sylvie Simmons. Książka była drugą ważną biografią artysty. Pierwsza, „Various Positions”, autorstwa Iry Nadel, ukazała się w 1997.
GRAND TOUR 2012. OSTATNIE KONCERTY
12 sierpnia 2012 w Gandawie rozpoczęła się kolejna trasa koncertowa Cohena – Grand Tour, promująca album „Old Ideas”. Łącznie odbyło się 56 koncertów, każdy prawie 3-godzinny:
Live in Gent, Full Concert 2012

W ramach tej trasy, 19 lipca 2013 wystąpił w Atlas Arenie w Łodzi

Album koncertowy „Live in Dublin”, zawierający występ Cohena w Dublinie we wrześniu 2013, wydano w 2014:
„So Long, Marianne” – Live in Dublin 2013

„Famous Blue Raincoat” – Live in Dublin 2013

W 2015 pojawił się ostatni album koncertowy Cohena – „Can’t Forget: A Souvenir of the Grand Tour”. Zawierał utwory z trasy Grand Tour, w okresie od sierpnia 2012 do grudnia 2013

Ostatni koncert trasy Grand Tour, i ostatni w życiu Cohena, odbył się 21 grudnia 2013, w Vector Arena, w Auckland w Nowej Zelandii:
„Save the Last Dance for Me” – Live @ Vector Arena, Auckland 2013

Leonard Cohen’s Last Minutes on Stage, Live in Auckland, New Zealand, December 21st, 2013

13 października 2016 w Konsulacie Kanadyjskim w Los Angeles odbyła się ostatnia konferencja prasowa Leonarda Cohena. Muzyk zapowiedział kolejną płytę:
„You Want it Darker” – Live @ Last Press Conferece 2016

„YOU WANT IT DARKER” 2016
Czternasty, i ostatni album studyjny Cohena, „You Want It Darker”, ukazał się 21 października 2016. Na płycie, zdominowanej przez utwory bluesowe, Cohen skoncentrował się na śmierci, Bogu i dobrym humorze. Wystąpił tam m.in. syn artysty, Adam Cohen, grający na gitarze klasycznej, a także pojawili się Alison Krauss i Dana Glover, w roli wokalistek, czy Brian MacLeod na perkusji.
Tytułowy utwór otrzymał Grammy, zupełnie nieoczekiwanie w kategorii Best Rock Performance:
„You Want It Darker” Official Video 2016

ŻYCIE PRYWATNE
Najsłynniejsza, obok „Hallelujah”, piosenka Cohena – „Suzanne”, odnosi się do Suzanne Verdal, byłej żony jego przyjaciela, rzeźbiarza Québécoisa Armanda Vaillancourta.
W latach 70. Cohen był związany z artystką Suzanne Elrod, której przypisywano początkowo tę piosenkę. Rozstali się w 1979. Z ich związku urodziło się dwoje dzieci – syn, Adam (ur.1972) i córka, Lorca (ur.1974), nazwana na cześć poety Federico Garcii Lorki.
Adam Cohen jest wokalistą pop-rockowym, gitarzystą i autorem piosenek, a Lorca Cohen jest fotograficzką i filmowcem, nakręciła m.in. teledysk do utworu Cohena „Because of” z 2004

Pracowała także jako fotograf i filmowiec podczas światowej trasy koncertowej Cohena, World Tour, w latach 2008-2010.
Od 1980 Cohen był w związku z francuską fotograficzką, Dominique Isserman. Współpracowali ze sobą. Dominique nakręciła dwa teledyski: „Dance Me to the End of Love” i „First We Take Manhattan”.
Zdjęcia jej autorstwa zostały wykorzystane na okładce książki Cohena z 1993 „Stranger Music” oraz albumu „More Best of Leonard Cohen”, a także do wewnętrznej broszury singla „I’m Your Man” z 1988, który Cohen poświęcił właśnie Dominique. W 2010 Issermann była również oficjalnym fotografikiem podczas światowej trasy koncertowej World Tour Cohena.
W latach 90. Cohen był związany z aktorką Rebeccą De Mornay. Współprodukowała ona album z 1992 „The Future” , który jest jej poświęcony w inskrypcji z „Księgi Rodzaju”, opisującej przybycie Rebeki do studni i podarowanie napoju wielbłądom Eliezera.
Dyskografia Leonarda Cohena. Wydał 14 albumów studyjnych, 8 koncertowych, 8 kompilacji i 44 single https://en.wikipedia.org/wiki/Leonard_Cohen_discography
Pełna lista utworów Leonarda Cohena http://songs-tube.net/artist.php?id=8980
Wydał także 15 publikacji książkowych. Wszystkie jego, odręcznie napisane utwory, przekształcono na czcionkę komputerową dopiero w 2018.
ŚMIERĆ
Leonard Cohen zmarł 7 listopada 2016, w swoim domu w Los Angeles. Miał 82 lata.
Artysta przez wiele lat cierpiał na białaczkę. Według menadżera, Roberta B. Kory’ego, śmierć Cohena była „nagła, niespodziewana i spokojna”. Bezpośrednią przyczyną był upadek Cohena w domu, w nocy z 6 na 7 listopada. Cohen położył się następnie do łóżka, gdzie umarł we śnie.
R.I.P. [*] Jego śmierć została ogłoszona dopiero 10 listopada 2016. Tego samego dnia odbył się pogrzeb w Montrealu. Zgodnie z własnym życzeniem, Cohen został pochowany w żydowskim rytuale, w prostej sosnowej urnie, w kwaterze rodzinnej, obok matki i ojca. Na pogrzebie obecna była tylko najbliższa rodzina i kilku przyjaciół.
„BOOGIE STREET” po POLSKU
27 stycznia 2017 ukazał się album koncertowy Renaty Przemyk „Boogie Street”, z wybitnymi przekładami tekstów Cohena autorstwa Daniela Wyszogrodzkiego. Płyta zawierała wykonany brawurowo w 2016 występ Renaty Przemyk podczas spektaklu „Boogie Street” w Teatrze Starym w Lublinie. Utwory na album zaaranżował Krzysztof Herdzin:
Renata Przemyk „Boogie Street” 2017

„TRAVELLING LIGHT”
23 lutego 2017 syn Leonarda Cohena, Adam, oraz ostatni współpracownik, Sammy Slabbinck, wydali pośmiertny wideoklip, do utworu „Traveling Light”, w którym pojawiają się niepublikowane, archiwalne zapisy z życia i kariery Leonarda Cohena:
„Traveling Light” Official Video 2017

9 listopada 2017, w muzeum Montreal’s Contemporary Art Museum MAC, została otwarta interaktywna ekspozycja, poświęcona życiu i karierze Leonarda Cohena – „Leonard Cohen: Une Brèche en Toute Chose / A Crack in Everything”. Wystawa trwała do 9 kwietnia 2018.
BOB DYLAN
Wielbicielem Cohena byl Bob Dylan. Opisywał artystę, jako „numer jeden” wśród autorów piosenek swoich czasów, przy czym Dylan określał siebie samego jako „numer zero”. „Kiedy ludzie mówią o Leonardzie, nie wspominają o jego melodiach, które dla mnie, wraz z tekstami, są objawieniem jego największego geniuszu. Nawet kontrapunkowe linie melodyczne nadają jego pieśniom niebiański charakter i uniesienie. W muzyce współczesnej nie istnieje nic podobnego. Lubię wszystkie utwory Leonarda, wczesne czy późne. Sprawiają, że myślisz i czujesz. Był potomkiem Irvinga Berlina – obaj tworzyli melodie, do których większość z nas może tylko dążyć. Zarówno Leonard, jak i Berlin, byli niesamowicie przebiegli, ale Leonard wykorzystywał w szczególności progresje akordów o klasycznym kształcie. Był o wiele bardziej zręcznym muzykiem, niż mógłbyś kiedykolwiek pomyśleć” – mówił Dylan.
„Przez sześć dekad Leonard Cohen objawił swą duszę światu poprzez poezję i pieśń. Jego głębokie i ponadczasowe człowieczeństwo mocno sięga do naszego wnętrza. Po prostu genialny. Jego muzyka i słowa będą rezonować na zawsze” (Rock and Roll Hall of Fame, 2008).
„THANKS for the DANCE”
22 listopada 2019 Columbia Records wydała dziewiątą kompilację Cohena – „Thanks for the Dance”, opisaną przez przedstawicieli artysty jako „nieoczekiwany zbiór nowych piosenek” i „kontynuacja pracy mistrza”.
Cohen poprosił syna Adama o uzupełnienie szkiców, pozostałych po wcześniejszej ich współpracy przy płycie „You Want It Darker” z 2016.
Leonard Cohen zmarł miesiąc później.
Siedem miesięcy po śmierci ojca, Cohen Jr rozpoczął samodzielną pracę nad materiałem, w garażu, w pobliżu starego domu ojca. Później zaprosił innych muzyków, jak Javier Mas, hiszpański laudysta, który był częścią zespołu Cohena przez ostatnie osiem lat jego tras koncertowych, a także gwiazdy muzyki niezależnej, w tym Beck, Bryce Dessner z National, Richard Reed Parry z Arcade Fire, Damien Rice i Leslie Feist.
Na płycie zaprezentowane zostały dzieła kompozytora Dustina O’Hallorana, producentów Daniela Lanoisa i Patricka Watsona, orkiestry Stargaze, chóru Cantus Domus z Berlina i chóru Shaar Hashomayim, który wystąpił na „You Want It Darker”. Pojawili się także byli współpracownicy Cohena – Jennifer Warnes i Michael Chaves.
„Komponując i aranżując muzykę do jego słów, wybraliśmy najbardziej charakterystyczne muzyczne podkłady, zatrzymując w ten sposób Leonarda wśród żywych. Najbardziej porusza mnie reakcja na album tych, którzy go już wysłuchali. „Leonard żyje!” – mówią jeden po drugim” – Adam Cohen (www.theguardian.com).
„Thanks for the Dance” – Official Video 2020

Wydanie albumu zostało zakończone nową piosenką – „The Goal”, w której Cohen konfrontuje się ze swoją śmiertelnością:
„The Goal” – Official Video 2019