LOUIS ARMSTRONG

Oprac. Ewa Kałużna

117 lat temu, 4 sierpnia 1901, urodził się
LOUIS ARMSTRONG

(pseud. Satchmo, Satch lub Pops; zm. 6 lipca 1971), wybitny amerykański trębacz, kompozytor i wokalista jazzowy. Uważany za symbol jazzu oraz za jednego z najbardziej wpływowych muzyków w historii tego gatunku. Jego kariera trwała pięć dekad, od lat 20. do 60., i obejmowała różne epoki w historii jazzu.

Wyróżniał się stylem gry na trąbce i wokalistyką jazzową, do której wprowadził śpiew scatem. Wylansował wielkie standardy muzyki jazzowej oraz światowej muzyki popularnej. Zapisał się przede wszystkim jako twórca hymnu optymistów, czyli piosenki "What a Wonderfull World", oraz posiadacz jednego z najpiękniejszych estradowych uśmiechów.
Był jednym z najważniejszych innowatorów jazzu. Między innymi za jego sprawą dokonało się przesunięcie muzycznego akcentu z kolektywnych popisów jazzbandów na rzecz solowej improwizacji. Znakiem rozpoznawczym występów Armstronga były potężnie nadymające mu się podczas gry policzki, dzięki którym uzyskał przydomek "Satchmo" (od ang. satchel mouth - workowate usta), co w wolnym tłumaczeniu oznacza "człowiek z ustami o pojemności torby".
Nie tylko znakomicie trąbił, ale był też wybitnym wokalistą (z powodu zawodowych chorób warg musiał czasami ograniczać grę na trąbce). Armstrong śpiewał charakterystycznym, nisko ustawionym głosem. Przyczynił się do popularności dziwiękonaśladowczego stylu wokalnego, zwanego scat singing (imitowanie lub zastąpienie instrumentów głosem wokalisty), którego mistrzynią później została m.in. Urszula Dudziak. Jednym z największych przebojów Armstronga, zaśpiewanych w stylu scat, jest utwór "Heebie Jeebies" https://www.youtube.com/watch?v=LyAARnRwSJw

W poszukiwaniu nowych wokalnych inspiracji, odpływał chwilami od klasycznego jazzu, osiągając sukcesy na niwie muzyki popularnej. Wpływ Armstronga wykracza więc daleko poza jazz.

Talent w połączeniu ze sceniczną charyzmą uczyniły Armstronga jednym z pierwszych czarnoskórych artystów, który został gwiazdą w podzielonej rasowo Ameryce. Powściągliwość w wyrażaniu poglądów politycznych sprawiła, że muzyk cieszył się dużą popularnością wśród białej publiczności. Wraz ze wzrostem swojej pozycji, zaczął wyraźniej wspierać ruchy walczące z uprzedzeniami i segregacją rasową. Jego sukcesy stanowiły jednen z istonych elementów odbudowywania poczucia własnej wartości wśród Afroamerykanów.

W 1949 jako pierwszy jazzowy muzyk trafił na okładkę magazynu "Time". W 1964, za sprawą swojej bestsellerowej płyty "Hello Dolly", przełamał dominację Beatlesów na amerykańskich listach przebojów.

Armstrong był jednym z pierwszych artystów, którzy wykorzystywali nagrania swoich występów, by poprawiać samych siebie. Był zapalonym audiofilem - miał duży zbiór nagrań na taśmach szpulowych oraz najnowszy sprzęt audio. Lubił słuchać własnych nagrań i muzycznie porównywał swoje występy z innymi.

Louis Armstrong urodził się w biednej rodzinie w Nowym Orleanie w stanie Luizjana. Jego ojciec był robotnikiem w fabryce terpentyny, a jego matka i siostra były prostytutkami. Louis wykonywał dorywcze prace dla Karnoffskich - rodziny litewskich Żydów. Karnoffscy przyjęli go i traktowali jak syna. Wiedzieli, że żyje bez ojca, więc karmili go i wychowywali jak własne dziecko (Armstrong z wdzięczności nosił gwiazdę Dawida do końca życia). Zaniedbany wychowawczo, włóczył się po ulicach, skąd trafił do zakładu poprawczego. Sprzedając węgiel w Storyville, usłyszał zespoły, które odtwarzały muzykę przy pomocy przedmiotów domowych. Dźwięki jazzu słyszał już wcześniej - w burdelach i salach tanecznych, takich jak Pete Lala, gdzie występował Joe "King" Oliver. Morris Karnoffsky dał Armstrongowi pieniądze na zakup pierwszego kornetu z lombardu, więc początkowo Louis uczył się gry na tym, podobnym do trąbki instrumentcie, popularnym wśród nowoorleańskich muzyków.

W 1922 przeprowadził się do Chicago, gdzie został zaproszony przez Joe "King" Olivera do gry w jego zespole Creole Jazz Band - jednym z najbardziej wpływowych zespołów jazzowych w Chicago w tamtym czasie. Armstrong dokonał z nimi swoich pierwszych nagrań, grając drugi kornet w grupie Olivera - Joe "King" Oliver's Creole Jazz Band & Louis Armstrong, Full Session 1923 https://www.youtube.com/watch?v=kgija2k4Zlc

Po roku Louis przeniósł się do Nowego Jorku, by dołączyć do Orkiestry Fletchera Hendersona - czołowej afrykańsko-amerykańskej kapeli tamtych czasów. Zmienił instrument na trąbkę, by lepiej wtopić się w innych muzyków swojej sekcji. Dostosował się do ściśle kontrolowanego stylu Hendersona, grając na trąbce i eksperymentując z puzonem - Fletcher Henderson Orchestra & Louis Armstrong, 1924 https://www.youtube.com/watch?v=Xsy7TJgZDYI

W 1925 założył pierwszy własny zespół - Hot Five, składający się z trąbki, klarnetu i puzonu, wspieranych przez sekcję rytmiczną. W ciągu dwunastu miesięcy, od listopada 1925, kwintet ten wyprodukował dwadzieścia cztery płyty, wszystkie z bardzo kreatywnymi solówkami Armstronga - Louis Armstrong and His Hot Five - Complete Volume 1, 1926 https://www.youtube.com/watch?v=BfORYuSJXTY

W pierwszej połowie 1927 Armstrong założył grupę Hot Seven, w której dodał perkusistę Ala Dodee'a i gracza na tubie Pete'a Briggsa, zachowując poza tym większość oryginalnego składu Hot Five - Louis Armstrong: The Best Of The Hot Five & Hot Seven https://www.youtube.com/watch?v=SebmIELnZoQ

Na początku lat 30. Armstrong zaczął także śpiewać podczas występów - Louis Armstrong and His Orchestra - "Lazy River" 1931 https://www.youtube.com/watch?v=TOISyavdPt4

Podobnie jak w przypadku gry na trąbce, wokalne innowacje Armstronga posłużyły jako kamień węgielny pod sztukę jazzowej interpretacji wokalnej. Stały się one muzycznym archetypem i wywarły ogromny wpływ na młodszych białych śpiewaków, takich jak Bing Crosby.

W czasie wielkiego kryzysu w 1930 Armstrong przeprowadził się do Los Angeles, aby szukać nowych możliwości, a nastepnie wyjechał do Europy z powodów rasowych - "Dinah" 1933 https://www.youtube.com/watch?v=BhVdLd43bDI

Louis Armstrong and Orchestra, 1933 https://www.youtube.com/watch?v=tp7mJGtQ3fo

Louis Armstrong in Copenhagen, Dania 1934 https://www.youtube.com/watch?v=UZvqvNYJmC4

Po wielu latach spędzonych w drodze, w 1943 Armstrong osiadł na stałe w Nowym Jorku, ze swoją czwartą żoną Lucille. W latach 40. powszechne odrodzenie zainteresowania tradycyjnym jazzem lat 20. umożliwiło Armstrongowi powrót do muzycznego stylu wczesnej młodości. 13 sierpnia 1947 powstał sekstet z udziałem Armstronga i innych najlepszych muzyków swingowych i dixielandowych, większość z których wcześniej była liderami big bandów. Nowa grupa została ogłoszona podczas otwarcia Billy Berg's Supper Club. Grupa nazywała się Louis Armstrong and His All Stars. W skład formacji wchodzili w różnych momentach: Earl "Fatha" Hines, Barney Bigard, Edmond Hall, Jack Teagarden, Trummy Young, Arvell Shaw, Billy Kyle, Marty Napoleon, Big Sid Catlett, Cozy Cole, Tyree Glenn, Barrett Deems, Mort Herbert, Joe Darensbourg, Eddie Shu, Danny Barcelona i inni. Louis Armstrong & His All Stars. Live in Berlin 1965 https://www.youtube.com/watch?v=gEdq64SIp4E

W tym czasie Armstrong dokonał wielu nagrań i pojawił się w ponad trzydziestu filmach.
Często występował w duecie z Ellą Fitzgerald. Okrzyknięci "jazzowym dream teamem" nagrali wspólnie wiele hitów, m.in. "Cheek to Cheek" https://www.youtube.com/watch?v=GeisCvjwBMo

"Summertime" https://www.youtube.com/watch?v=lnXLVTi_m_M

czy "Dream a Little Dream of Me" https://www.youtube.com/watch?v=SwYKqA_j2M8

Wydali albumy: "Ella and Louis" https://www.youtube.com/watch?v=VqOaQgD_2KA

"Ella And Louis Again" https://www.youtube.com/watch?v=8FkosXknHlY

W późniejszych latach ukazało się kilka wspólnych składanek Elli i Louisa.
W 1959 Armstrong doznał zawału serca we Włoszech i musiał odpocząć. W 1964, po ponad dwóch latach bez postawienia stopy w studiu, nagrał swoją najlepiej sprzedającą się płytę - "Hello, Dolly!" https://www.youtube.com/watch?v=S8h-36JrS1g

Armstrong kontynuował podróże do lat 60., odwiedzając nawet część bloku komunistycznego w 1965. Z wielkim sukcesem koncertował także w Afryce, Europie i Azji, zyskując przydomek "Ambasador Satch" i inspirując Dave'a Brubeck'a do skomponowania jazzowego musicalu "The Real Ambassadors" - Louis Armstrong and His All Stars in Africa 1956 https://www.youtube.com/watch?v=5w1IWvDIQxw

W 1968 Armstrong zbliżał się do 70-tki, i jego zdrowie zaczęło podupadać. Cierpiał na choroby serca i nerek, które zmusiły go do przerwania koncertów. W 1969 w ogóle już nie występował publicznie. Jednak latem 1970 lekarze uznali go za wystarczająco zdrowego, by mógł wznowić występy na żywo. W jednym z ostatnich telewizyjnych wystąpień w 1970 dokonała się rzecz nietypowa - Armstrong zagrał wspólnie z gwiazdą country Johnnym Cashem - Johnny Cash & Louis Armstrong - "Standing on the Corner" https://www.youtube.com/watch?v=iUeHlyDNki0

Louis Armstrong & Mahalia Jackson @ Newport Jazz Festival, październik 1970 https://www.youtube.com/watch?v=3wX-YWOr8RQ

Louis Armstrong @ Bing Crosby Guests, TV Show, styczeń 1971 https://www.youtube.com/watch?v=H3vfqpt4iU4

Wyruszył w trasę po świecie, ale kolejne problemy z sercem zmusiły go do przerwania podróży. Louis Armstrong zmarł na atak serca we śnie 6 lipca 1971, miesiąc przed 70. urodzinami. W chwili śmierci przebywał w Queens, w Nowym Jorku.
Lista honorowych gości na jego potrzebie jest właściwie listą wszystkich żyjących wtedy ważnych postaci świata jazzu. W ostatniej drodze wśród honorowo niosących trumnę byli między innymi: Bing Crosby, Ella Fitzgerald, Dizzy Gillespie, Pearl Bailey, Count Basie, Harry James, Frank Sinatra, Ed Sullivan, Earl Wilson, Alan King, Johnny Carson i David Frost. Peggy Lee zaśpiewała "The Lord’s Prayer", podczas gdy Al Hibbler zaśpiewał "Nobody Knows the Trouble I’ve Seen", a ostatnią mowę wygłosił wieloletni przyjaciel Armstronga - Fred Robbins.
"Jeżeli kiedykolwiek istniał Mister Jazz, to był nim Louis Armstrong. Był i zawsze będzie kwintesencją muzyki jazzowej" - powiedział Duke Ellington w epitafium dla Satchmo.
R.I.P. [*]

Dyskografia: https://en.wikipedia.org/wiki/Louis_Armstrong_discography Posłuchajmy: "C'est si bon" 1962 https://www.youtube.com/watch?v=OFCS7kZwxug

"Stardust" https://www.youtube.com/watch?v=WIE6U6Lrtrc

"What a Wonderful World" 1967 https://www.youtube.com/watch?v=CWzrABouyeE

"Mack the Knife" 1965 https://www.youtube.com/watch?v=S-lHrDPjGfQ

"Hello, Dolly!" 1965 https://www.youtube.com/watch?v=l7N2wssse14

Ella Fitzgerald & Louis Armstrong - "Summertime" https://www.youtube.com/watch?v=lnXLVTi_m_M

Fot. Louis Armstrong 1966, źródło: https://www.imdb.com/name/nm0001918/