Nat King Cole

Oprac. Ewa Kałużna

Nat King Cole
fot. International News Photos


Równo sto lat temu, 17 marca 1919, urodził się amerykański wokalista, obdarzony ciepłym głosem o pięknej barwie i głębi -

NAT KING COLE

(właśc. Nathaniel Adams Coles, zm. 15 lutego 1965), pianista jazzowy, piosenkarz jazzowy i popowy, który wsławił się balladami miłosnymi, kompozytor.
Nat King Cole dał światu całą masę fantastycznej muzyki, która od lat 50. jest tłem dla romansów, miłosnych uniesień i wszelkiego sentymentalizmu. Jego wykonania takich utworów jak "Unforgettable", "Mona Lisa", "When I Fall In Love", "Stardust" czy "Nature Boy" są najbardziej znanymi wersjami tych utworów. Dał światu nową wiarę w romantyzm. Nagrał ponad sto piosenek, które stały się hitami na listach przebojów.

Choć zyskał uznanie najpierw jako uzdolniony pianista, to jego miękki i ciepły głos przyniósł mu największą sławę. W latach 50. i 60. z powodzeniem rywalizował o tytuł największego śpiewaka z Frankiem Sinatrą, Tonym Bennettem i Deanem Martinem. Trzeba jednak pamiętać, że Nat Cole to nie tylko aksamitny głos, ale również znakomita pianistyka. Był jednym z pionierów stylu, który w połowie wieku ogarnął niemal całe jazzowe środowisko - trio z wokalem.
W przeciwieństwie do Sinatry, Cole nie pochodził ze świata swingu i big bandów. Zanim stał się gwiazdą, przez lata prowadził z powodzeniem swój mały zespół.
Cole uważany jest za jednego z najwybitniejszych i najbardziej niedocenianych pianistów w historii jazzu. Niech za dowód jego instrumentalnego kunsztu posłuży fakt, że zanim zajął się karierą pod własnym nazwiskiem, grał u samego Lionela Hamptona i Lestera Younga.

Pierwszy doskonały debiut, zapowiadający wielką karierę, Nathaniel Coles zaliczył w wieku czterech lat. Śpiewał popularny przebój "Yes, We Have No Bananas!". Publiczność, złożona z rodzeństwa i rodziców, była zachwycona.
W ciągu następnych lat jego repertuar nieco spoważniał, obejmując muzykę klasyczną. Nauczył się grać na organach od swojej matki, Perliny Coles, organistki kościelnej.
Gdy miał 12 lat państwo Colesowie zamieszkali w Chicago, gdzie jego ojciec, Edward Coles, został pastorem baptystów. Nat rozpoczął wówczas formalne lekcje pianistyki, ucząc się jazzu, gospel i muzyki klasycznej - od Johanna Sebastiana Bacha po Siergieja Rachmaninowa.
Był to czas jazzowego rozkwitu Chicago. W domu wybrzmiewał Rachmaninow, a za rogiem grał Louis Armstrong. Wystarczyło wychylić głowę przez otwarte okno, by posłuchać. W takim rozdwojeniu kształtował się umysł Nata.
Wkrótce rozpoczął na serio karierę muzyka, zainspirowany twórczością Earle'a Hinesa. Choć nadal był tylko nieopierzonym nastolatkiem, doskonale radził sobie w dorosłym świecie przemysłu muzycznego. Zmienił również nazwisko, ucinając "s" z Coles. I tak narodził się Nat Cole.
Od połowy lat 30. i pierwszych występów w kawiarniach i niewielkich klubach, do Nata przylgnął na stałe pseudonim "King".

Kiedy miał piętnaście lat, zrezygnował ze szkoły średniej, by rozpocząć karierę. W tym czasie jego brat, basista Eddie Cole, wrócił z trasy z zespołem Noble Sissle. W 1936 utworzyli sekstet o nazwie Eddie Coles Swingsters, i nagrali dwa single dla wytwórni Decca. Wystąpili także w musicalu "Shuffle Along", a Nat wyruszył w trasę z tym musicalem.
W 1937, w wieku niespełna 17 lat, Nat ożenił się z Nadine Robinson, która wchodziła w skład obsady musicalu. Po zakończeniu trasy w Los Angeles, Cole i Nadine zamieszkali w tym mieście. Cole rozpoczął szukanie pracy i znalazł ją, grając na fortepianie w nocnych klubach.
Kiedy właściciel klubu poprosił go, by założył zespół, Nat zatrudnił basistę Wesleya Prince'a i gitarzystę Oscara Moore'a, i założył trio o nazwie King Cole Swingsters. Wkrótce zmienił nazwę na The King Cole Trio, jeszcze przed dokonaniem nagrań radiowych oraz dla małych wytwórni -
Nat King Cole Trio - "Moonlight in Vermont" https://www.youtube.com/watch?v=uKB_RpYvDNM

"Nat King Cole and the King Cole Trio 1938-1939" Full Album
https://www.youtube.com/watch?v=jrdJS4ZxRbA Nat King Cole - "The Trio Years" Full Album https://www.youtube.com/watch?v=UEMT0Ss4qSg

Wokalna kariera Nata zaczęła się właściwie przez przypadek. Trio grało pewnego wieczoru w jednym z klubów na trasie. Repertuar był raczej standardowy. I nagle pijany szef baru zaczął domagać się, by zagrali "Sweet Lorraine". Nat postanowił wyjść oczekiwaniom naprzeciw i zaśpiewał. Był to jego pierwszy występ w roli wokalisty.
Ten wieczór otworzył zupełnie nowy rozdział w historii jazzu. W 1940 Nat nagrał ze swoim trio utwór "Sweet Lorraine". Piosenka ta stała się jego pierwszym hitem https://www.youtube.com/watch?v=bl8xeunYuJc

W 1941 trio nagrało "That Ain't Right" dla Decca https://www.youtube.com/watch?v=uaJ59nHPMbM

a rok później "All for You" dla Excelsiora https://www.youtube.com/watch?v=OehDHv8T-eM

Nagrali także utwór "I'm Lost", napisany przez Otisa René, właściciela Excelsiora https://www.youtube.com/watch?v=qPnBi8qQ3gE

W 1943 Cole podpisał kontrakt z wytwórnią Capitol Records. Pierwszy hit Cole'a - "Straighten Up and Fly Right", sprzedał się w nakładzie 500 tys. egzemplarzy https://www.youtube.com/watch?v=2ZZW-3OJ-p4

Cole zaczął nagrywać i wykonywać materiały popowe, w których często towarzyszyła mu orkiestra smyczkowa.
Posypały się przeboje - "(Get Your Kicks on) Route 66" (1946) https://www.youtube.com/watch?v=UCeGi6a-eK4
"There! I've Said It Again" (1947) https://www.youtube.com/watch?v=EGHmF2VE-dk
"The Christmas Song" (1947) https://www.youtube.com/watch?v=AzMUjqd3Bnw
"Nature Boy" (1948) https://www.youtube.com/watch?v=Iq0XJCJ1Srw
"Frosty The Snowman" (1950) https://www.youtube.com/watch?v=wFG_DyqQJ4U
"Mona Lisa" (1950) https://www.youtube.com/watch?v=NIDX18Xl16s
"Orange Colored Sky" (1950) https://www.youtube.com/watch?v=ad6EL-qTGl8
"Too Young" (1951) https://www.youtube.com/watch?v=KaFtsqU2V6U

Cole pojawił się podczas pierwszego koncertu "Jazz at the Philharmonic" w Los Angeles 2 lipca 1944, występując w składzie:
Nat King Cole - piano, vocal
Les Paul - guitar
Johnny Miller - bass
Lee Young - drums https://www.youtube.com/watch?v=TaNS8ZV7tMk

Audycja radiowa w NBC z 1946 "King Cole Trio Time" była pierwszym takim przedsięwzięciem, sponsorowanym przez czarnoskórego muzyka. Trio grało w składzie z Natem Cole'em na fortepianie, Oscarem Moore'em na gitarze i Johnnym Millerem na kontrabasie.

W tym samym roku Nat nagrał przebój, który sprzedał się w milionowym nakładzie - piosenkę "(I Love You) For Sentimental Reasons" https://www.youtube.com/watch?v=TnEtvtmFcgo

W 1956 Cole, jako pierwszy czarnoskóry muzyk w historii amerykańskiej telewizji, poprowadził własny program - "The Nat King Cole Show". Wzbudziło to spore kontrowersje. Na dodatek, artystom występującym w programie nie płacono żadnych honorariów. Za darmo śpiewali tam Harry Belafonte, Tony Bennett, Ella Fitzgerald, Eartha Kitt, Frankie Laine, Peggy Lee czy Mel Tormé - "The Nat King Cole Show" - Mills Brothers Live 1957 https://www.youtube.com/watch?v=434z1vrYNNo

Po roku program zszedł z anteny na życzenie samego prowadzącego. Cole miał dosyć walki z rasistowskimi sponsorami i szefami sieci. Jednak Cole zmagał się z problemem segregacji przez całe życie. W 1956, podczas koncertu w Alabamie, kilku ludzi usiłowało wtargnąć na scenę podczas gdy muzycy grali "Little Girl", i porwać wokalistę. Ochrona w ostatniej chwili zatrzymała napastników, którym jednak udało się zranić Nata w ramię. Okazało się, że był to spisek, w którym poważną rolę odegrał jeden z członków zespołu Cole'a. Nat King Cole już nigdy nie zaśpiewał na południu kraju. Zdarzało mu się również widywać płonące krzyże przed swoim domem.

Z czasem związki Cole'a z jazzem uległy rozluźnieniu, a on przeszedł do historii przede wszystkim jako wokalista, śpiewający muzykę lekką, łatwą i przyjemną.
W latach 50. kontynuował nagrywanie przebojów, znanych na całym świecie, jak "Smile" https://www.youtube.com/watch?v=a0Hi-ZKAKMo "Pretend" https://www.youtube.com/watch?v=ciS5GikZ5Jo "A Blossom Fell" Live 1957 https://www.youtube.com/watch?v=GEAkizKkIcc czy "If I May" https://www.youtube.com/watch?v=oB2ghvaJZBg

Jego przeboje popowe to efekt współpracy z Nelsonem Riddlem, Gordonem Jenkinsem i Ralphem Carmichaelem.
Riddle zaaranżował kilka albumów Cole'a z lat 50., w tym "Nat King Cole Sings for Two in Love" (1953) https://www.youtube.com/watch?v=Qa9LXRb3C0A
"Darling, Je Vous Aime Beaucoup" (1955) https://www.youtube.com/watch?v=vY06b4MDYjc
i "Love Is the Thing" (1957) https://www.youtube.com/watch?v=W88FT216-0Y

W 1958 Cole pojechał do Hawany na Kubie, aby nagrać album "Cole Español", w całości zaśpiewany w języku hiszpańskim https://www.youtube.com/watch?v=uJcjav0DgOk

Płyta była tak popularna w Ameryce Łacińskiej i Stanach Zjednoczonych, że po niej nastąpiły kolejne - "A Mis Amigos" (1959) https://www.youtube.com/watch?v=YFxFx24Uiew i "More Cole Español" (1962) https://www.youtube.com/watch?v=0RjaSN1eDPQ

W 1959 Cole otrzymał nagrodę Grammy w kategorii Best Performance By a Top 40 Artist, za utwór "Midnight Flyer" https://www.youtube.com/watch?v=RkqUIzZDXIg

Po zmianie gustów muzycznych, ballady Cole'a nie podobały się już młodym słuchaczom, pomimo udanej próby rockandrollowego "Send for Me" https://www.youtube.com/watch?v=j3d_xdX0EXQ
Podobnie jak Dean Martin, Frank Sinatra i Tony Bennett, Cole odkrył, że listy przebojów zostały przejęte przez utwory, skierowane głównie do młodzieży.

W 1960 długoletni współpracownik Cole'a, Nelson Riddle, opuścił wytwórnię Capitol, by dołączyć do Reprise Records, której założycielem był Frank Sinatra. Riddle i Cole nagrali jeden z ostatnich hitów, "Wild Is Love", z tekstami Raya Rascha i Dotty Wayne https://www.youtube.com/watch?v=QfMPgp5NaUo
Cole później przerobił koncepcyjny album na off-broadwayowe show "I'm with You".

Niemniej jednak Cole nagrał kilka topowych singli w latach 60., w tym "Let There Be Love" z George'em Shearingem w 1961 https://www.youtube.com/watch?v=46za2U90qtU

zabarwiony muzyką country "Ramblin' Rose" w 1962 https://www.youtube.com/watch?v=rB2hhgjlgFE

"Dear Lonely Hearts" (1962) https://www.youtube.com/watch?v=GCF_YQqUxWc

"That Sunday, That Summer" (1963) https://www.youtube.com/watch?v=YVpHLmZDs0o

oraz "Those Lazy-Hazy-Crazy Days of Summer" (1963, ostatni hit Cole'a w pierwszej dziesiątce listy przebojów pop) https://www.youtube.com/watch?v=0cKXS3fTldQ

Występował w wielu filmach krótkometrażowych, sitcomach i programach telewizyjnych oraz zagrał w filmie "St. Louis Blues" z 1958. Pojawił się także w programach "The Nat King Cole Story", "China Gate" i "The Blue Gardenia" (1953). "Cat Ballou" z 1965, ostatni film z udziałem Cole'a, ukazał się kilka miesięcy po śmierci artysty.

21 stycznia 1964 Cole nagrał jeden ze swoich ostatnich występów telewizyjnych, w programie "The Jack Benny Program". Został przedstawiony jako "najlepszy przyjaciel wszech czasów". Zaśpiewał tam "When I Fall in Love" https://www.youtube.com/watch?v=t-f38yXvZPE

Nat King Cole nigdy nie porzucił swoich jazzowych korzeni. W 1956 nagrał całkowicie jazzowy album - "After Midnight" https://www.youtube.com/watch?v=4tTd0HiGIpY

Wiele jego albumów jest zasadniczo opartych na jazzie, z big bandem bez smyczków, na których aranżacje skupiają się przede wszystkim na wokalach, a nie na instrumentach.

Dyskografia: https://en.wikipedia.org/wiki/Nat_King_Cole_discography

We wrześniu 1964 Cole zaczął tracić na wadze. Upadł na scenie po występie w klubie "Sands" w Las Vegas.
Występ ten ukazał się pośmiertnie na albumie z 1966 "Nat King Cole at the Sands".

W grudniu 1964 Cole pracował w San Francisco, podczas gdy jego stan zdrowia pogarszał się gwałtownie. W końcu znajomi przekonali go, by poszukał pomocy medycznej.
Na zdjęciu rentgenowskim klatki piersiowej zaobserwowano nowotwór złośliwy w zaawansowanym stadium. Pozostawiono mu kilka miesięcy życia.
Wbrew życzeniom lekarzy, na krótko przed śmiercią Cole nagrał ostatni album "L-O-V-E", z orkiestrą pod dyrekcją Ralpha Carmichaela.

25 stycznia 1965 całe lewe płuco Cole'a zostało chirurgicznie usunięte. W Walentynki, które chciał spędzić z żoną Marią, został zwolniony do domu. W nocy Maria zawiozła go ponownie do szpitala. Wczesnym rankiem, 15 lutego 1965, Nat King Cole zmarł w szpitalu. Miał zaledwie 45 lat. Palił trzy paczki papierosów dziennie, utrzymując, że dym tytoniowy pozwala zachować mu specyficzną barwę głosu.
R.I.P. [*]

Małżeństwo Cole'a z Nadine Robinson zakończyło się rozwodem w 1948.
28 marca 1948, zaledwie sześć dni po tym, jak jego rozwód z Nadine stał się prawomocny, Nat poślubił wokalistkę, Marię Ellington Hawkins. Mieli pięcioro dzieci, z których najstarszą była Natalie Cole. Maria wspierała Cole'a podczas choroby i pozostała z nim do śmierci. W wywiadach zawsze podkreślała ogromne muzyczne dziedzictwo i klasę Nat King Cole'a, pomimo pewnych jego niedoskonałości.

Nat King Cole zasłynął także takimi utworami, jak:
"Nature Boy Live 1948" https://www.youtube.com/watch?v=Iq0XJCJ1Srw

"Mona Lisa" Live 1950 https://www.youtube.com/watch?v=NIDX18Xl16s 1956 https://www.youtube.com/watch?v=bv8h_pqp6Zs

"Fascination" https://www.youtube.com/watch?v=iaVchCXAjTM

"Smile" 1954 https://www.youtube.com/watch?v=Hx86kYBkGfY "Smile" / Charles Chaplin in the Film https://www.youtube.com/watch?v=zwLD8Bq29Nw

"Quizás, Quizás, Quizás" Live 1959 https://www.youtube.com/watch?v=IYPoIuoZb-Q

"When I Fall in Love" Live 1963 https://www.youtube.com/watch?v=D1Gu4Bad1xU

"Unforgettable" Live 1963 https://www.youtube.com/watch?v=dT-7Ru6tDC4

"L-O-V-E" 1965 https://www.youtube.com/watch?v=JXz8CkN76JU

The Complete BBC TV Special by Nat King Cole Live 1963 https://www.youtube.com/watch?v=J1glriB54oE

Największe przeboje Cole'a można wysłuchać na Youtube - "All The Best Songs - Essential Classic Evergreen" https://www.youtube.com/watch?v=-xwcAEcWZGM

Córka Nata, wokalistka jazzowa Natalie Cole (zm. 2015), dzięki nowoczesnej technologii nagrała kilka wirtualnych duetów z ojcem:
"Unforgettable" https://www.youtube.com/watch?v=MKCyUe4syc4
"When I Fall In Love" https://www.youtube.com/watch?v=PxS0Trxc59k
"Too Young" https://www.youtube.com/watch?v=ISyt8JVHebg

27 października 2017 ukazała się płyta "Nat King Cole & Me" Gregory'ego Portera. Album jest osobistym hołdem, złożonym twórczości Cole'a. "Powrót do moich korzeni był dla mnie najbardziej naturalnym ruchem. Te korzenie to moja matka, muzyka gospel i Nat King Cole" - wyjaśnia Porter.
Płyta zawiera 12 ulubionych przez Portera nagrań z repertuaru Cole’a, w tym "Smile", "L-O-V-E" oraz "Nature Boy" https://www.youtube.com/watch?v=YvEFc-CHcZc
Na wydawnictwie znalazła się również, inspirowana twórczością Cole’a, oryginalna kompozycja Portera "When Love Was King" https://www.youtube.com/watch?v=uSgdIKdDC7s