Tomasz Szukalski

Oprac. Ewa Kałużna, fot. Fot. Przemysław Sikora

6 lat temu, po długiej walce z chorobą, odszedł

TOMASZ SZUKALSKI

(ur. 8 stycznia 1947, zm. 2 sierpnia 2012), jeden z najważniejszych polskich saksofonistów. Ta śmierć przyszła o wiele za wcześnie, ale nie była nieoczekiwana - wybitny saksofonista już od dłuższego czasu cierpiał na wiele dolegliwości.

Tomasz "Szakal" Szukalski przez lata zajmował pierwsze miejsce w ankiecie Jazz Top jako najlepszy saksofonista tenorowy i sopranowy, doskonale radził sobie też z klarnetem basowym.
"Jego gra odznaczała się ogromną siłą i ekspresją. W jego brzmieniu była zarazem słowiańska śpiewność i buntownicza drapieżność, potrafił być jednocześnie subtelny i agresywny. Ta jego zadziorność nie zawsze mu sprzyjała. Był bezkompromisowy i konfliktowy. Nie ze wszystkim potrafił sobie poradzić, ale muzycy, z którymi współpracował, wiedzą, że był geniuszem. Pozostanie po nim legenda.
Pytany o najsilniejsze wpływy, podawał trzy nazwiska: John Coltrane, Sonny Rollins i Wayne Shorter. Muzycy często powołują się na inspiracje mistrzów, których słuchają, ale on naprawdę potrafił grać tak jak Coltrane, Rollins i Shorter. Był muzykiem światowej klasy, jednym z najwybitniejszych saksofonistów Europy". (Paweł Brodowski)

Mając 16 lat Szakal debiutował w koncercie "Nowe twarze polskiego jazzu" na Jazz Jamboree '67.

Szybko stał się bywalcem warszawskich jam sessions. Grał w Hybrydach, Dziekance i Stodole. Jako solista Big Bandu Stodoła w 1971 zdobył I Nagrodę w konkursie Jazzu nad Odrą.
W latach 70. rozpoczął błyskotliwą karierę. Grywał m.in. ze Zbigniewem Namysłowskim (m.in. słynne albumy: "Kujaviak Goes Funky" 1975 oraz "Winobranie" 1973), a także ze Studiem Jazzowym Polskiego Radia Jana "Ptaszyna" Wróblewskiego.
Nawiązał współpracę z Tomaszem Stańko. W 1975 brał udział, obok Dave’a Hollanda i Edwarda Vesali, w nagraniu "Balladyny" - pierwszej płyty Stańki wydanej przez ECM https://www.youtube.com/watch?v=W-SQP4x1Kog

Razem ze Stańko, Vesalą i Peterem Warrenem współtworzył międzynarodowy kwartet Twet https://www.youtube.com/watch?v=LjQRnDUS1Co

W 1975 Szakal rozpoczął także współpracę z SBB, zaś w latach 1980-1981 Tomasz Szukalski i Józef Skrzek stworzyli duet, grający wysublimowane fusion. Saksofonista intensywnie współpracował z Józefem Skrzekiem w jego licznych projektach. Do wspólnych koncertów powracali przez wiele lat. Również Apostolis Anthimos grał z Szukalskim w ramach swoich okołojazzowych projektów (Apostolis Anthimos Quartet z Arildem Andersenem).
Saksofon Tomasza Szukalskiego słychać na płytach SBB: "Sikorki" (1975) https://www.youtube.com/watch?v=wL6KaRfpZaA
"Wołanie o brzęk szkła" (1976) https://www.youtube.com/watch?v=Ed6tIX8n9H8

oraz na solowych albumach Józefa Skrzeka:
"Józefina" https://www.youtube.com/watch?v=ckdHwk3wWcI

"Wojna światów - następne stulecie" https://www.youtube.com/watch?v=QITdWrXXukY

"Ambitus Extended" https://www.youtube.com/watch?v=ugLELj-E_ps

W 1977 powstał zespół The Quartet, skupiający wielkie indywidualności: basistę Pawła Jarzębskiego,
pianistę Sławomira Kulpowicza oraz perkusistę Janusza Stefańskiego. Repertuar tworzyły głównie kompozycje Kulpowicza oraz Szukalskiego, inspirowane tradycjami modern jazzu lat 60. Zespół o coltrane’owskich inspiracjach zawojował Europę, występował też w Stanach, nagrał dwie płyty https://www.youtube.com/watch?v=h1Jm3WPMx_U
W połowie lat 80. powstało super trio Time Killers w składzie: Tomasz Szukalski, Wojtek Karolak i Czesław Bartkowski. Nagrany przez nich album "Time Killer" został uznany za najwybitniejszą płytę polskiego jazzu tamtej dekady https://www.youtube.com/watch?v=JxKeqq9_EJo

W drugiej połowie lat 80. Tomasz Szukalski powołał do życia własny kwartet, z którym nagrał album "Body and Soul" https://www.youtube.com/watch?v=4DcjtyM5p9E

Mistrzowskie interpretacje jazzowych ballad zaprezentował także w solowej (dedykowanej córce) płycie "Tina Kamila", nagranej z towarzyszeniem Grand Standard Orchestra Jana "Ptaszyna" Wróblewskiego https://www.youtube.com/watch?v=3NzU2raQkzQ

W 1985 utworzyl kolejny kwartet, w składzie: Piotr Biskupski, Andrzej Cudzich, Andrzej Jagodziński.

Od roku 2000 coraz częściej występował w trio z Wojciechem Karolakiem i Krzysztofem Dziedzicem oraz gościnnie w różnych konstelacjach i zespołach (Tadeusz Nalepa, Piotr Wojtasik, Wojciech Majewski, Carrantuohil) czy z Apostolis Anthimos Quartet (Arild Andersen i Krzysztof Dziedzic lub Janusz Skowron).

W 1986 Tomasz Szukalski i pianista Janusz Szprot stworzyli efemeryczny duet Blues Duo SZ-SZ, który dokonał kilku nagrań - Tomasz Szukalski & Janusz Szprot "Blues na czarną godzinę" https://youtu.be/grQBAoYTdx0

Szukalski, Szprot - "Blues Duo" 1989 https://youtu.be/9O7cwowyaw0

Przez ponad 20 lat Tomasz Szukalski współpracował ściśle z pianistą Arturem Dutkiewiczem, w kwartecie i duecie, m.in. na płycie "Lady Walking" https://www.youtube.com/watch?v=Ua2Ov7YgaSE

Tomasz Szukalski & Artur Dutkiewicz Quartet - Jazz Jamboree 1991 https://www.youtube.com/watch?v=XjeTEAFYWes

Ostatnią regularną formacją Tomasza Szukalskiego był Tomasz Szukalski Original Quartet, w składzie z Arturem Dutkiewiczem i Adamem Kowalewskim.

Nagrywał i koncertował z Jarkiem Śmietaną, w trio z Karolakiem i Krzysztofem Dziedzicem, w kwintecie i kwartecie z Piotrem Wojtasikiem ("Escape"), okazjonalnie z Simple Acoustic Trio. Jako solistę zapraszali go na swoje nagrania wokaliści: Stanisław Soyka, Grażyna Auguścik, Anna Maria Jopek, Aga Zaryan. Jego dyskografia obejmuje ponad 100 płyt.

Posłuchajmy:
"Koncert podwójny na pięciu solistów i orkiestrę" (1974)
Jan Jarczyk, Tomasz Szukalski, Waldemar Kurpiński, Zbigniew Seifert, Janusz Muniak, Włodzimierz Nahorny, Zbigniew Namysłowski, Czesław Niemen, Bronisław Bronek Suchanek, Janusz Stefański, Tomasz Stańko, Jan Ptaszyn Wróblewski i in. https://www.youtube.com/watch?v=LiQRBxh2u5A&t=26s

Tomasz Szukalski & Józef Skrzek, Jazz Jamboree '81 https://www.youtube.com/watch?v=KdRwlZHiPWw

"Jest gdzies taki dom" - Tadeusz Nalepa i Tomasz Szukalski https://www.youtube.com/watch?v=pf8qRBCY5BY

Wojciech Majewski & Tomasz Szukalski - "Bema pamięci żałobny rapsod" Live, 2002 https://www.youtube.com/watch?v=VG9w3mjmr9s

Tomasz Szukalski - "Kukunor", Live in Finland 2005 https://www.youtube.com/watch?v=0ehzJMTuvew

Tomasz Stańko, "Rising Ballad" - "Wolność w Sierpniu - Freedom in August", 2006 Tomasz Stanko, Marcin Wasilewski, Janusz Skowron, Slawomir Kurkiewicz, Michal Miskiewicz, Apostolis Anthimos, Tomasz Szukalski https://www.youtube.com/watch?v=mFFf3c3mbro

"The Quartet" - XII Festiwal Jazz na Starówce 2006 Tomasz Szukalski, Sławomir Kulpowicz, Pawel Jarzębski, Janusz Stefański https://www.youtube.com/watch?v=CSdYjV9cCOs

R.I.P. [*]